Khơi thông vốn cho DNNVV: Gỡ “điểm nghẽn” để kích hoạt động lực tăng trưởng

Bài toán khó của doanh nghiệp và ngân hàng

DNNVV từ lâu được xem là lực lượng đông đảo nhất của nền kinh tế Việt Nam. Theo số liệu hiện nay, cả nước có gần một triệu DNNVV, chiếm khoảng 97-98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động. Khu vực này tạo việc làm cho khoảng 82% lực lượng lao động và đóng góp khoảng 30% ngân sách nhà nước.

Không chỉ đóng vai trò giải quyết việc làm, DNNVV còn được xem là lực lượng năng động, linh hoạt và dễ thích ứng với biến động của thị trường. Với mạng lưới phân bố rộng khắp ở hầu hết ngành nghề và địa phương, các DNNVV góp phần khai thác tiềm năng kinh tế vùng, thúc đẩy tiêu dùng nội địa và tham gia ngày càng sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, nghịch lý tồn tại suốt nhiều năm qua là dù áp đảo về số lượng, khu vực DNNVV vẫn chưa thể tạo ra đóng góp tương xứng về quy mô doanh thu và xuất khẩu. Báo cáo triển vọng tín dụng SMEs năm 2025 của FiinGroup cho thấy DNNVV chiếm khoảng 95% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam nhưng chỉ đóng góp trực tiếp dưới 20% doanh thu và dưới 10% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu.

Chiếm tới gần 98% tổng số doanh nghiệp cả nước, doanh nghiệp nhỏ và vừa được xem là “xương sống” của nền kinh tế

Bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế NHNN cho biết, thời gian qua tín dụng tiếp tục được định hướng vào lĩnh vực sản xuất kinh doanh, các lĩnh vực ưu tiên và động lực tăng trưởng của nền kinh tế.

Theo bà Tùng, đến ngày 28/4/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt trên 19,4 triệu tỷ đồng, tăng 4,42% so với cuối năm 2025 và tăng 18,26% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, tín dụng dành cho DNNVV đạt gần 3,8 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 20% tổng dư nợ. “Tín dụng đối với các lĩnh vực ưu tiên được quan tâm theo đúng định hướng. Một số lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng cao như xuất khẩu và doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao”, bà Phạm Thị Thanh Tùng cho biết.

Dù vậy, giới chuyên gia cho rằng bài toán hiện nay không chỉ là tăng quy mô tín dụng mà còn phải cải thiện khả năng tiếp cận vốn thực chất của doanh nghiệp. PGS.TS. Phạm Thị Hoàng Anh, Phó Giám đốc Học viện Ngân hàng nhận định: “Tăng trưởng tín dụng không đồng nghĩa với tăng trưởng kinh tế có chất lượng. Điều quan trọng không chỉ nằm ở quy mô tăng trưởng tín dụng mà còn ở việc dòng vốn được phân bổ vào những lĩnh vực nào”. Theo bà Phạm Thị Hoàng Anh, dòng vốn cần được định hướng vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh hiệu quả, tạo giá trị gia tăng và hạn chế rủi ro nhằm góp phần kiểm soát nợ xấu và giảm thiểu bất ổn vĩ mô.

Chuyển từ “cho vay bằng tài sản” sang “cho vay bằng dòng tiền”

Sau 8 năm triển khai, Bộ Tài chính hiện đang hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Hỗ trợ DNNVV (sửa đổi) với kỳ vọng tạo ra bước ngoặt lớn trong việc tháo gỡ khó khăn tiếp cận vốn. Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là phương thức thẩm định tín dụng vẫn phụ thuộc nặng vào tài sản bảo đảm. Trong khi đó, nhiều DNNVV, đặc biệt là doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo hay doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh tế số, lại không sở hữu nhiều tài sản hữu hình để thế chấp.

Theo định hướng sửa đổi, dự thảo Luật Hỗ trợ DNNVV sẽ bổ sung cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho vay dựa trên phương án sản xuất kinh doanh, dữ liệu dòng tiền, chuỗi giá trị và thị trường đầu ra. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy tín dụng, từ mô hình “cho vay dựa trên tài sản thế chấp” sang “cho vay dựa trên khả năng tạo dòng tiền và hiệu quả kinh doanh”.

Bên cạnh đó, phạm vi tài sản bảo đảm cũng sẽ được mở rộng, bao gồm cả động sản, tài sản vô hình như sáng chế, nhãn hiệu, tài sản hình thành trong tương lai và thúc đẩy mạnh hơn hình thức cho vay tín chấp.

Theo các chuyên gia, đây là thay đổi mang tính nền tảng bởi nền kinh tế số hiện nay ngày càng xuất hiện nhiều mô hình kinh doanh có giá trị lớn nằm ở dữ liệu, thương hiệu, công nghệ và hệ sinh thái khách hàng thay vì tài sản hữu hình. Cùng với đó, dự thảo luật cũng hướng tới việc cải tổ lại Quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNNVV và Quỹ Phát triển DNNVV. Các quỹ này dự kiến sẽ được trao thêm chức năng cho vay trực tiếp, bảo lãnh tín dụng, tài trợ vốn mồi và triển khai các mô hình tài trợ hỗn hợp, đồng đầu tư nhằm chia sẻ rủi ro với hệ thống ngân hàng.

Đây được xem là hướng đi phù hợp với xu thế quốc tế, khi nhiều quốc gia đã xây dựng hệ sinh thái tài chính đa tầng cho DNNVV, trong đó Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt và chia sẻ rủi ro để khuyến khích dòng vốn tư nhân.

Từ phía ngân hàng thương mại, nhiều tổ chức tín dụng cũng đang thay đổi cách tiếp cận với nhóm doanh nghiệp này. Bà Vũ Thị Hồng Nhung, Trưởng phòng Chính sách sản phẩm bán buôn Vietcombank cho biết vai trò đồng hành với doanh nghiệp hiện không chỉ dừng ở việc cung cấp vốn mà còn là xây dựng giải pháp tài chính và quản trị tài chính cho doanh nghiệp. Theo bà Nhung, Vietcombank hiện phát triển hệ sinh thái gồm ngân hàng, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ cùng mạng lưới hiện diện ở nước ngoài để kết nối với hệ sinh thái của doanh nghiệp.

“Khi tham gia vào chuỗi cung ứng, Vietcombank có thể quan sát được dòng tiền và hoạt động thực tế của doanh nghiệp, từ đó làm cơ sở cấp tín dụng thay vì chỉ phụ thuộc vào tài sản bảo đảm”, bà Vũ Thị Hồng Nhung cho biết.

Đại diện Vietcombank cũng cho rằng việc phát triển ngân hàng số, cho vay online và các nền tảng quản trị tài chính sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu dòng vốn, giảm chi phí vận hành và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính.

Theo giới chuyên gia, để khơi thông dòng vốn cho DNNVV, cần sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa, hệ thống ngân hàng và các quỹ hỗ trợ. Quan trọng hơn, bản thân doanh nghiệp cũng phải nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, xây dựng chiến lược phát triển dài hạn và chứng minh được hiệu quả sử dụng vốn.