Làm rõ mức độ phụ thuộc của tăng trưởng kinh tế vào việc tiếp tục mở rộng tín dụng

Đề cập yêu cầu bảo đảm nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế, đại biểu Phạm Ngọc Lâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) dành toàn bộ thời gian phát biểu để phân tích mức độ phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, xu hướng gia tăng tỷ lệ tín dụng trên GDP và những vấn đề cần quan tâm trong điều hành thời gian tới.

Theo đại biểu, trong các năm 2023, 2024 và 2025, tốc độ tăng trưởng tín dụng cao hơn tốc độ tăng trưởng GDP trên hai lần. Đến năm 2026, mức chênh lệch này khoảng 1,5–1,7 lần. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý không thể chỉ căn cứ vào sự chênh lệch giữa hai chỉ tiêu để kết luận hiệu quả tín dụng tăng lên hay giảm đi, bởi đây là những chỉ tiêu không cùng thước đo. Mặt khác, tăng trưởng kinh tế trong năm hiện tại còn chịu tác động từ tín dụng và đầu tư của những năm trước do có độ trễ.

Từ cách nhìn nhận đó, đại biểu Phạm Ngọc Lâm đề nghị làm rõ mức độ phụ thuộc của tăng trưởng kinh tế vào việc tiếp tục mở rộng tín dụng ngân hàng. Đại biểu dẫn số liệu cho thấy tỷ lệ tín dụng trên GDP đã tăng qua các năm, từ 124% năm 2022 lên 145% năm 2025 và khoảng 155% năm 2026. Trong trường hợp năm 2026 và 2027 đều đạt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%, tỷ lệ tín dụng trên GDP năm 2027 có thể vào khoảng 160-165%.

Đại biểu nhấn mạnh mức 160–165% chỉ là kết quả tính toán theo kịch bản, không phải chỉ tiêu điều hành. Tuy nhiên, đây là con số cần được quan tâm khi xem xét phương án huy động vốn và những yêu cầu đặt ra đối với hệ thống tài chính trong quá trình thực hiện mục tiêu tăng trưởng.

Liên quan đến những rủi ro có thể phát sinh khi tỷ lệ tín dụng trên GDP tiếp tục gia tăng, đại biểu Phạm Ngọc Lâm cho biết các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ quốc tế đã lưu ý về vấn đề này. Theo nội dung được đại biểu dẫn tại phiên thảo luận, những đánh giá quốc tế đề cập rủi ro của hệ thống tài chính, rủi ro tái cấp vốn, trái phiếu bất động sản và khả năng lan truyền sang hệ thống ngân hàng. Các tổ chức này đồng thời kiến nghị tăng cường bộ đệm vốn, thanh khoản và năng lực giám sát an toàn vĩ mô.

ĐBQH Phạm Ngọc Lâm - Gia Lai (Ảnh quochoi.vn)

Đại biểu cũng đề cập những nghiên cứu về ngưỡng cảnh báo rủi ro đối với tỷ lệ tín dụng trên GDP. Theo đó, không có một con số cố định có thể áp dụng tuyệt đối cho tất cả các quốc gia, song một số nghiên cứu xem tỷ lệ tín dụng trên GDP trong khoảng 120–150% là mức cần cảnh báo cao. Đối với chỉ số khoảng cách tín dụng so với xu hướng dài hạn, đại biểu dẫn ngưỡng tham chiếu 10% theo cách tiếp cận của Ủy ban Basel.

Về trường hợp Việt Nam, đại biểu Phạm Ngọc Lâm cho biết, kết quả tính toán khoảng cách tín dụng có thể khác nhau do sử dụng các chuỗi dữ liệu khác nhau. Dù vậy, các kết quả được đại biểu đề cập đều cho thấy xu hướng gia tăng trong những năm gần đây và khả năng tiến gần ngưỡng 10% trong giai đoạn 2026–2027.

Đại biểu đồng thời lưu ý tỷ lệ tín dụng trên GDP ở mức cao chưa hẳn đồng nghĩa với nguy cơ xảy ra rủi ro. Điều cần quan tâm là khả năng tích tụ rủi ro khi tín dụng tăng nhanh hơn năng lực hấp thụ vốn hiệu quả của nền kinh tế, trong khi nguồn vốn dài hạn chưa đáp ứng được nhu cầu và chất lượng tài sản của các ngân hàng có thể chịu tác động.

Theo phân tích của đại biểu, nếu tín dụng tiếp tục mở rộng nhưng năng suất, dòng tiền và khả năng trả nợ không tăng tương xứng, những rủi ro từ thị trường bất động sản, trái phiếu doanh nghiệp có thể lan truyền sang hệ thống ngân hàng và nền kinh tế. Đại biểu cũng đề cập nguy cơ hình thành bong bóng tài sản và nợ xấu tiềm ẩn trong trường hợp quá trình mở rộng vốn không đi cùng với hiệu quả sử dụng vốn.

Trên cơ sở những vấn đề nêu ra, đại biểu Phạm Ngọc Lâm kiến nghị Chính phủ chỉ đạo thực hiện ba nhóm giải pháp. Trước hết, cần làm rõ kịch bản vốn cho tăng trưởng năm 2027, bao gồm mức tăng tín dụng dự kiến và nguồn vốn huy động thực chất từ thị trường cổ phiếu, trái phiếu cùng các kênh khác. Từ phương án này, cần tính toán tỷ lệ tín dụng trên GDP tương ứng với mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 10%.

Đại biểu đề nghị bảo đảm sự đồng bộ, gắn kết giữa dự thảo nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội với dự thảo nghị quyết về dự toán ngân sách và phân bổ ngân sách trung ương năm 2027. Việc xác định nhu cầu và cơ cấu nguồn vốn, theo nội dung kiến nghị của đại biểu, cần được đặt trong quá trình xây dựng các phương án thực hiện mục tiêu tăng trưởng của năm tới.

Nhóm giải pháp thứ hai được đại biểu Phạm Ngọc Lâm đề xuất là sử dụng chỉ số khoảng cách tín dụng so với xu hướng dài hạn làm công cụ tham chiếu trong điều hành, đồng thời tăng cường giám sát những chỉ báo rủi ro theo khuyến nghị của Ủy ban Basel. Đại biểu đề nghị chủ động triển khai các biện pháp phòng vệ, xây dựng kịch bản ứng phó với những cú sốc về lãi suất, tỷ giá và thị trường bất động sản, đồng thời tăng cường dự trữ ngoại hối.

Đối với các ngân hàng thương mại, đại biểu kiến nghị chủ động nâng cao tỷ lệ an toàn vốn theo các chuẩn mực Basel II và Basel III một cách thực chất. Cùng với việc tăng cường giám sát các chỉ báo rủi ro, đây là nội dung được đại biểu đề cập trong yêu cầu chủ động phòng ngừa những tác động bất lợi có thể phát sinh đối với hệ thống tài chính.

Ở nhóm giải pháp thứ ba, đại biểu Phạm Ngọc Lâm đề nghị minh bạch hóa thị trường trái phiếu doanh nghiệp, đồng thời lượng hóa nguồn vốn trung và dài hạn có thể huy động được để phục vụ sản xuất, kinh doanh và phát triển hạ tầng. Nội dung này gắn với yêu cầu làm rõ cơ cấu các nguồn lực tài chính cho tăng trưởng năm 2027 mà đại biểu đã đặt ra từ đầu bài phát biểu.