Minh bạch về thuế, tạo thuận lợi cho hộ kinh doanh

Minh bạch hơn trong hoạt động kinh doanh và nộp thuế sát với thực tế doanh thu là bước đi cần thiết để hộ kinh doanh có điều kiện phát triển lên mô hình doanh nghiệp

Lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ

Chiến dịch “60 ngày cao điểm chuyển đổi mô hình từ thuế khoán sang kê khai đối với hộ kinh doanh” do Cục Thuế phát động và triển khai đã chính thức khép lại. Chiến dịch được ngành Thuế triển khai với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng hộ” nhằm tuyên truyền về sự nhất quán của chủ trương chính sách; “cầm tay chỉ việc” để hộ, cá nhân kinh doanh áp dụng; tuyên truyền, vận động để “hộ tin, hộ hiểu, hộ chuyển đổi”; tổ chức trực đường dây nóng 24/7 để giải đáp vướng mắc cho hộ kinh doanh; đồng thời kêu gọi các doanh nghiệp công nghệ miễn phí hoặc giảm giá các sản phẩm phần mềm để hỗ trợ hộ kinh doanh. Cục Thuế gửi Thư ngỏ tới các hiệp hội ngành nghề, đại lý thuế, công ty kế toán, kiểm toán kêu gọi tổ chức tập huấn, hỗ trợ kỹ thuật miễn phí cho hộ, cá nhân kinh doanh.

Song song với đó, một yêu cầu tiên quyết được Cục Thuế đặt ra, đó là quá trình hỗ trợ phải tuyệt đối không phát sinh chi phí. Việc đăng ký, kê khai, nộp thuế điện tử được thực hiện miễn phí, không thu thêm lệ phí hay yêu cầu hộ kinh doanh mua phần mềm. Trong đó, yêu cầu cơ quan thuế các cấp phải minh bạch, thống nhất, công khai quy trình, biểu mẫu và hướng dẫn. Từ đó thực hiện thống nhất, bảo đảm hộ kinh doanh dễ theo dõi và thực hiện. Điều này cho thấy một sự thay đổi thực chất trong cả tư duy và hành động về công tác tiếp cận và hỗ trợ người nộp thuế đúng với tinh thần mục tiêu “Lấy người nộp thuế làm trung tâm để phục vụ”.

Ông Mai Sơn - Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, hiện cả nước có hơn 110 nhà cung cấp giải pháp phần mềm, hóa đơn điện tử và kế toán. Hiện nay có một số cơ quan thuế đã ký thỏa thuận với các đơn vị có thể cung cấp gói giải pháp trọn gói giảm 50% chi phí ban đầu gồm phần mềm kế toán, miễn phí phần mềm hóa đơn điện tử và 1 năm sử dụng chữ ký số cho hộ kinh doanh. Để hỗ trợ bà con có thể tiếp cận phần mềm với chi phí hợp lý và dễ sử dụng nhất, đề nghị các nhà cung cấp có các giải pháp giảm chi phí tối đa và trong giai đoạn đầu tiên có thể hỗ trợ miễn phí cho hộ kinh doanh trong quá trình mới làm quen với sự chuyển đổi từ thuế khoán sang thuế kê khai.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc công ty TNHH Kế toán thuế Keytas cho rằng, xu hướng quản lý nhà nước sẽ là minh bạch và để thực hiện nghĩa vụ thuế một cách công bằng theo lợi nhuận thực tế của hộ kinh doanh cần thỏa mãn 2 điều kiện cơ bản. Đó là tỷ lệ người dân sử dụng các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt cao trong nền kinh tế. Người dân và người kinh doanh đã quen với việc sử dụng hóa đơn điện tử trong các giao dịch mua bán, hoặc các giao dịch mua bán phần lớn đã sử dụng hóa đơn điện tử.

Với hai điều kiện này, ông Lê Văn Tuấn khẳng định, phần lớn người dân đã quen với việc thanh toán qua mã QR, thanh toán bằng ví điện tử như Momo, Zalopay, VNPAY hay các app thanh toán của ngân hàng. Các giao dịch này được thực hiện một cách minh bạch trên hệ thống ngân hàng hoặc ví điện tử, nên rất thuận lợi cho việc xác định doanh thu, hay thanh toán chi phí của hộ kinh doanh. Với điều kiện thứ hai, hộ kinh doanh và người dân cần thời gian khoảng 2 năm để thích nghi với việc sử dụng hóa đơn điện tử. Đây cũng là giai đoạn mà các nhà cung cấp giải pháp phần mềm có thể triển khai được các gói dịch vụ với chi phí hợp lý. Hiện tại, chi phí triển khai máy tính tiền và hóa đơn điện tử vẫn còn cao so với hoạt động kinh doanh của hộ kinh doanh.

Hưởng ứng lời kêu gọi của ngành thuế, Công ty cổ phần MISA đã tổ chức chương trình tặng miễn phí phần mềm trong 3 tháng cho 2 triệu hộ kinh doanh thực hiện chuyển đổi từ nộp thuế khoán sang nộp thuế kê khai. MISA đã huy động đội ngũ kỹ thuật viên đến từng khu chợ, khu phố có hoạt động thương mại của các hộ kinh doanh tiểu thương để hướng dẫn bà con sử dụng thành thạo các tính năng của ứng dụng. Trong khi đó, KiotViet đã tích hợp thêm phần mềm kế toán miễn phí. Hệ thống tự động tổng hợp toàn bộ số liệu bán hàng và thu chi, giúp chủ hộ kinh doanh theo dõi, lập sổ sách và lập tờ khai thuế ngay trên nền tảng. Trước khi triển khai, đơn vị đã tổ chức hơn 10 hội thảo "Khéo kê khai - Thuế nhẹ vai" trên toàn quốc, thu hút hàng nghìn hộ kinh doanh tham dự. Ý kiến từ người dùng được đơn vị tiếp nhận để hoàn thiện sản phẩm, đảm bảo tính phù hợp và dễ áp dụng.

Nhờ vậy, Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn cho biết, qua chiến dịch 60 ngày cao điểm chuyển đổi mô hình từ thuế khoán sang kê khai đối với hộ kinh doanh, cơ bản 100% hộ, cá nhân kinh doanh đã được tiếp cận thông tin, hưởng ứng, đồng thuận và chuẩn bị sẵn sàng cho công tác chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai kể từ ngày 1/1/2026. Sau khi triển khai công tác truyền thông, tuyên truyền về những điểm mới và ích lợi của việc chuyển đổi, tại các địa phương, có khá nhiều hộ, cá nhân kinh doanh chủ động đăng ký chuyển đổi trước thời hạn 1/1/2026; một bộ phận hộ kinh doanh đã đăng ký chuyển thành doanh nghiệp nhỏ. Cụ thể, có hơn 18.300 hộ kinh doanh nộp thuế khoán tự nguyện chuyển đổi sang phương pháp kê khai trước thời điểm 1/1/2026, hơn 3.200 hộ kinh doanh chuyển lên mô hình doanh nghiệp.

Dẫu còn khó nhưng chắc chắn sẽ làm

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai cho thấy, một bộ phận hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh còn lo lắng về việc sử dụng hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền, xử lý hàng tồn kho, bị truy thu, xử phạt, sử dụng công nghệ... Một số chủ hộ kinh doanh lớn tuổi, hoạt động trong một số lĩnh vực về nông nghiệp, làng nghề thủ công thì gặp khá nhiều khó khăn do trước đây chỉ quen với việc ghi chép sổ tay. Do đó, một số chuyên gia cho rằng, việc chuyển đổi sang sử dụng công nghệ để xuất hóa đơn điện tử bán hàng, kê khai thuế, cần có thêm thời gian để những hộ kinh doanh này thích nghi.

Dẫu còn khó nhưng chắc chắn sẽ làm được bởi đây là xu thế tất yếu để phát triển bền vững, minh bạch. Ông Lê Văn Tuấn phân tích, hộ kinh doanh thu tiền mặt, không sử dụng phần mềm, rõ ràng hộ kinh doanh phải làm từng bước, mất thời gian hơn và cũng tạo ra nhiều rủi ro tuân thủ hơn. Trong khi đó, một hộ kinh doanh sử dụng máy bán hàng và thu tiền chuyển khoản qua mã QR hoặc thanh toán chuyển khoản. Dòng tiền vào tài khoản sẽ được tận dụng để xuất hóa đơn điện tử cho khách hàng. Sau đó, dữ liệu hóa đơn điện tử sẽ được phần mềm bán hàng tự động lấy và chuẩn bị sổ sách theo quy định. Việc sử dụng đồng bộ hóa đơn điện tử đầu vào, đầu ra cũng giúp ứng dụng Etax Mobile tạo lập tờ khai thuế khuyến nghị cho hộ kinh doanh. “Với quy trình này, hộ kinh doanh không phải lo ngại việc xuất hóa đơn điện tử hay bị phạt hành vi xuất hóa đơn không đúng quy định, không đúng thời điểm hoặc bỏ sót việc xuất hoá đơn. Thậm chí không mất nhiều thời gian để chuẩn bị sổ sách kế toán theo quy định”, ông Lê Văn Tuấn khẳng định.

Điều này càng có ý nghĩa hơn khi xu hướng quản lý thuế sẽ ngày càng minh bạch và có tính liên thông dữ liệu giữa các ngành trong thời gian tới. TS. Tô Hoài Nam, Phó chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam nhận định, chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai là một xu thế tất yếu để bảo đảm tính minh bạch, sự công bằng và cũng tạo thuận lợi để mở rộng cơ sở thu. Thế nhưng phải được thiết kế một cách phù hợp để không gây áp lực cho các hộ kinh doanh nhỏ cũng như các làng nghề, hộ kinh doanh quen làm thủ công và thiếu kỹ năng sử dụng công nghệ. Do vậy, phải xây dựng một lộ trình chuyển đổi mềm và không đột ngột, tức là phải phân nhóm từng đối tượng cụ thể, có kế hoạch làm ở từng mức độ khác nhau tùy theo quy mô, lĩnh vực, khả năng sẵn sàng chuyển đổi của đối tượng thu thuế. Không được gây xáo trộn cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, yếu thế và riêng đối với nhóm doanh thu thấp thì nên duy trì cơ chế một cách linh hoạt, không gây áp lực về hồ sơ, thủ tục.

Bên cạnh đó, ngành thuế nên áp dụng quản lý rủi ro theo mức độ. Ví dụ như những hộ kinh doanh làm ăn uy tín, ổn định thì sẽ ít kiểm tra, thậm chí không cần kiểm tra nếu không thấy có dấu hiệu nghi ngờ vi phạm thuế. Chỉ tập trung kiểm tra những hộ kinh doanh nghi vấn làm ăn không nghiêm túc, thường xuyên chây ì không đóng thuế, trốn thuế. Như vậy thì mới thể hiện được cam kết là ngành thuế đồng hành với người nộp thuế, cũng như không gây áp lực hành chính cho các hộ kinh doanh chân chính, TS. Tô Hoài Nam nhấn mạnh.