Tăng trưởng kinh tế cao, vì sao sức cầu trong nước vẫn chưa bứt phá?

Về dài hạn, sức mua nội địa có thể trở thành động lực tăng trưởng bền vững

Tăng trưởng cao nhưng sức mua chưa tương xứng

Bức tranh kinh tế Việt Nam trong 9 tháng năm 2026 ghi nhận nhiều điểm sáng. GDP tăng 9,01% so với cùng kỳ năm trước, trong đó quý III tăng 9,95%. Tuy nhiên, nhìn từ phía sử dụng GDP, các động lực tăng trưởng có sự khác biệt đáng kể về tốc độ. Trong 9 tháng, tiêu dùng cuối cùng tăng 8,51%, thấp hơn mức tăng 17,88% của tích lũy tài sản và 21,29% của xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ. Điều này cho thấy tiêu dùng tiếp tục cải thiện, nhưng tốc độ tăng vẫn chưa theo kịp đà mở rộng của đầu tư và xuất khẩu, đặt ra yêu cầu tiếp tục củng cố sức cầu trong nước.

Cùng với đó, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng ước đạt 5.925,7 nghìn tỷ đồng, tăng 13,4% so với cùng kỳ năm 2025. Nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng là 7,8%, cao hơn mức tăng 7,2% của cùng kỳ năm trước. “Điều này cho thấy sức mua thực tế của nền kinh tế vẫn duy trì xu hướng tăng khá tích cực”, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Dịch vụ và Giá, Cục Thống kê, nhận định. Sự phục hồi cũng thể hiện ở các ngành dịch vụ. Doanh thu bán lẻ hàng hóa chiếm 75,3% tổng mức, tăng 12,8%; dịch vụ lưu trú, ăn uống tăng 16,7%, du lịch lữ hành tăng 17,9%.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa mức tăng theo giá hiện hành và mức tăng sau khi loại trừ yếu tố giá lên tới 5,6 điểm phần trăm cũng cho thấy một phần tăng trưởng doanh thu đến từ mặt bằng giá cao hơn, thay vì hoàn toàn từ lượng hàng hóa, dịch vụ được tiêu dùng. Vì vậy, vấn đề không phải sức mua suy giảm mà là tốc độ cải thiện chưa đủ mạnh so với yêu cầu tăng trưởng của nền kinh tế.

Chia sẻ tại Diễn đàn “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới” mới đây, TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cũng lưu ý đến thực trạng sức mua trong nước còn yếu so với nhịp tăng trưởng chung. Số liệu được ông tính toán cho thấy doanh thu bán lẻ theo giá hiện hành tăng khá mạnh, nhưng sau khi loại trừ yếu tố giá, tốc độ tăng thấp hơn đáng kể.

Điều này phản ánh sức cầu vẫn là thách thức đối với hoạt động kinh doanh. Nếu sức mua không theo kịp năng lực cung ứng, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong mở rộng đầu ra, duy trì dòng tiền và quyết định đầu tư mới. Đây là vấn đề đáng lưu ý đối với chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng.

Điểm nghẽn từ tiêu dùng đến đầu tư tư nhân

Cùng quan điểm, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, nhận định các động lực tăng trưởng từ phía sản xuất nhìn chung khá tích cực. Tuy nhiên, ở phía cầu, một số lĩnh vực vẫn tăng thấp hơn kỳ vọng, trong đó có đầu tư tư nhân và tiêu dùng (sau khi loại trừ yếu tố giá).

Theo Cục Thống kê, tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội 9 tháng đạt 3.109,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15,1% so với cùng kỳ. Trong đó, đầu tư khu vực nhà nước tăng 17,3%, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài tăng 14,5%, còn khu vực ngoài nhà nước tăng 14%. Dù cải thiện so với năm trước, khu vực ngoài nhà nước vẫn có tốc độ tăng thấp nhất trong ba khu vực, trong khi chiếm tỷ trọng lớn trong tổng vốn đầu tư thực hiện. Khi khu vực tư nhân chưa tăng tốc tương xứng, khả năng mở rộng sản xuất, tạo việc làm và hình thành nguồn thu nhập mới cho người lao động cũng có thể bị hạn chế, qua đó đặt ra thách thức đối với triển vọng tăng trưởng.

Theo TS. Cấn Văn Lực, để thúc đẩy đầu tư tư nhân, cần rà soát thực chất quá trình triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, xác định những vướng mắc để tháo gỡ đúng trọng tâm, qua đó nâng cao hiệu quả thực thi chính sách. Đồng thời, việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, bảo đảm chính sách rõ ràng, ổn định và giảm chi phí tuân thủ có vai trò quan trọng trong củng cố niềm tin để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư.

Các chuyên gia cũng đề cập những sức ép về chi phí vốn, chi phí vận hành, môi trường kinh doanh, và sức cầu tiêu dùng. Trong điều kiện thị trường còn nhiều bất định, việc nâng cao năng lực quản trị, tối ưu chi phí và tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực kinh doanh cốt lõi là những yêu cầu quan trọng để doanh nghiệp duy trì khả năng cạnh tranh.

Những thách thức này cũng cho thấy sức cầu chưa bứt phá là vấn đề có quan hệ hai chiều. Doanh nghiệp thận trọng đầu tư khi chưa chắc chắn về đầu ra; trong khi đầu tư tăng chậm lại ảnh hưởng đến việc làm, thu nhập và khả năng mở rộng tiêu dùng. Để khắc phục, chính sách cần đồng thời hỗ trợ nhu cầu thị trường và cải thiện điều kiện sản xuất, kinh doanh. Dù vậy, nền tảng phục hồi sức mua vẫn có những tín hiệu thuận lợi. Thu nhập bình quân của người lao động trong 9 tháng đạt 9,1 triệu đồng/tháng, tăng 9,1% so với cùng kỳ. Thị trường lao động tiếp tục cải thiện, tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động quý III duy trì ở mức 2,22%. Đây là những điều kiện quan trọng để duy trì khả năng chi tiêu của hộ gia đình, dù mức độ chuyển hóa thu nhập thành tiêu dùng còn phụ thuộc vào kỳ vọng kinh tế và diễn biến giá cả.

Củng cố sức mua để tạo nền tảng tăng trưởng bền vững

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt ra yêu cầu lớn đối với các động lực kinh tế, củng cố sức cầu nội địa cần được nhìn nhận như nhiệm vụ dài hạn, gắn với nâng cao thu nhập, năng suất lao động và sức cạnh tranh của doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp kích thích tiêu dùng ngắn hạn. Các chuyên gia cho rằng, cần tiếp tục khai thác hiệu quả các động lực tăng trưởng truyền thống, trong đó thúc đẩy đầu tư, tiêu dùng và giữ vững xuất khẩu. Song song với đó là phát triển các động lực mới từ khoa học công nghệ, chuyển đổi số, liên kết vùng và những ngành dịch vụ có tiềm năng tăng trưởng cao. “Để tiếp tục củng cố sức mua, cần duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm việc làm và thu nhập của người dân, đồng thời thúc đẩy thương mại, dịch vụ, du lịch và các chương trình kích cầu tiêu dùng phù hợp”, bà Nguyễn Thu Oanh nhấn mạnh.

Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với sức mua của người dân. Khi giá cả tăng nhanh, thu nhập thực tế và khả năng chi tiêu có thể bị ảnh hưởng, nhất là đối với các hộ gia đình có thu nhập thấp và trung bình. Ngược lại, môi trường giá cả ổn định giúp củng cố tâm lý tiêu dùng và tạo điều kiện cho doanh nghiệp chủ động kế hoạch sản xuất, kinh doanh. Theo đó, các chính sách thúc đẩy tiêu dùng cần hướng đến cả khả năng chi trả và niềm tin của người dân. Bên cạnh các chương trình xúc tiến thương mại, kích cầu mua sắm, việc phát triển hệ thống phân phối, giảm chi phí lưu thông và nâng cao chất lượng hàng hóa sẽ góp phần củng cố sức mua bền vững hơn.

Ở chiều đầu tư, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, nhất là các dự án hạ tầng kết nối vùng và giảm chi phí logistics, có thể tạo hiệu ứng lan tỏa sang khu vực tư nhân. Hiệu quả không chỉ được đánh giá bằng số vốn giải ngân mà còn ở khả năng thúc đẩy sản xuất, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và mở rộng thị trường cho doanh nghiệp. Cùng với đó, chính sách tiền tệ tiếp tục hỗ trợ sản xuất, kinh doanh trên cơ sở bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô. TS. Cấn Văn Lực lưu ý dư địa giảm lãi suất là “khó khăn” trong bối cảnh áp lực lạm phát tăng; vì vậy, duy trì mặt bằng lãi suất ổn định, có chính sách hỗ trợ phù hợp cho những lĩnh vực ưu tiên là hướng cần được cân nhắc. Về dài hạn, sức mua nội địa có thể trở thành động lực tăng trưởng bền vững khi năng suất và thu nhập thực tế được cải thiện liên tục, khu vực doanh nghiệp đủ sức mở rộng đầu tư và môi trường kinh doanh ngày càng cải thiện. Đó cũng là điều kiện để tăng trưởng cao đi cùng sự cân bằng giữa sản xuất và tiêu dùng, tạo nền tảng vững chắc hơn cho các mục tiêu phát triển những năm tới.