Ngành dệt may cần hoàn thiện chuỗi cung ứng để nâng cao giá trị gia tăng và vị thế

Xuất khẩu lớn nhưng nội địa hóa còn thấp

Năm 2025, ngành dệt may Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 46 tỷ USD và sản phẩm đã có mặt tại 138 quốc gia và vùng lãnh thổ. Thành tích này tiếp tục khẳng định vai trò của dệt may như một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của nền kinh tế.

Tuy nhiên, phía sau con số tăng trưởng ấn tượng là một thực tế đã tồn tại nhiều năm: dệt may Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguyên phụ liệu nhập khẩu, đặc biệt là vải.

Theo số liệu của Hiệp hội Dệt may Việt Nam, tỷ lệ nội địa hóa của toàn ngành hiện mới đạt khoảng 51-52%, đồng nghĩa với việc lượng lớn nguyên liệu phục vụ sản xuất vẫn phải nhập khẩu từ nước ngoài.

Riêng trong năm 2025, chưa kể bông, sợi, nguyên phụ liệu, ngành dệt may Việt Nam đã chi trên 15 tỷ USD để nhập khẩu vải, theo số liệu của Cục Hải quan.

Tỷ lệ nội địa hóa của toàn ngành dệt may hiện mới đạt khoảng 51-52%

Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp trong nước vẫn tập trung ở khâu cắt - may - hoàn thiện sản phẩm, trong khi các công đoạn thượng nguồn như sản xuất sợi, dệt vải, nhuộm và hoàn tất phát triển chậm.

Việc dệt may Việt Nam phụ thuộc lớn vào vải nhập khẩu không chỉ làm gia tăng chi phí sản xuất, mà còn khiến giá trị gia tăng của ngành bị hạn chế.

Trong chuỗi giá trị dệt may toàn cầu, các khâu thượng nguồn như sản xuất sợi, dệt và nhuộm thường tạo ra giá trị cao hơn so với công đoạn gia công may mặc. Khi phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn tập trung ở khâu cắt - may - hoàn thiện sản phẩm, phần giá trị gia tăng lớn hơn vẫn nằm ở các quốc gia cung cấp nguyên liệu hoặc sở hữu thương hiệu.

Bên cạnh đó, sự phụ thuộc vào nguyên liệu ngoại nhập cũng khiến doanh nghiệp dễ bị tác động khi chuỗi cung ứng dệt may toàn cầu biến động. Mỗi khi thị trường nguyên liệu thế giới thay đổi hoặc chi phí logistics tăng cao, nhiều doanh nghiệp may mặc trong nước rơi vào tình trạng bị động về nguồn nguyên liệu, chi phí sản xuất và tiến độ giao hàng.

Theo các chuyên gia, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay của chuỗi cung ứng dệt may Việt Nam nằm ở khâu dệt nhuộm và hoàn tất - những mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị dệt may.

Đây là lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn, công nghệ hiện đại và đặc biệt là hệ thống xử lý môi trường nghiêm ngặt. Việc đầu tư một nhà máy nhuộm quy mô lớn thường cần nguồn vốn lên tới hàng trăm triệu USD, đi kèm hệ thống xử lý nước thải phức tạp.

Không ít doanh nghiệp trong nước còn hạn chế về năng lực tài chính và công nghệ nên chưa mạnh dạn đầu tư vào lĩnh vực này. Trong khi đó, nhiều nhà đầu tư nước ngoài cũng cân nhắc kỹ lưỡng do chi phí đầu tư cao và các yêu cầu về môi trường ngày càng khắt khe.

Bên cạnh yếu tố vốn, tâm lý lo ngại về ô nhiễm môi trường tại nhiều địa phương cũng là rào cản đáng kể. Nhiều tỉnh, thành tỏ ra thận trọng khi cấp phép các dự án dệt nhuộm, khiến việc phát triển công nghiệp hỗ trợ và chuỗi cung ứng nguyên liệu trong nước gặp nhiều khó khăn.

Hoàn thiện chuỗi cung ứng để tận dụng FTA

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, việc chủ động nguồn nguyên liệu không chỉ là bài toán kinh tế mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Nhiều FTA mà Việt Nam tham gia đặt ra quy tắc xuất xứ khá nghiêm ngặt đối với hàng dệt may. Nếu không đáp ứng được yêu cầu về nguồn gốc nguyên liệu, doanh nghiệp sẽ khó được hưởng ưu đãi thuế quan khi xuất khẩu.

Chẳng hạn, một số hiệp định yêu cầu quy tắc “từ sợi trở đi” hoặc “từ vải trở đi”. Khi dệt may Việt Nam phụ thuộc nhiều vào vải nhập khẩu, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc đáp ứng các tiêu chí xuất xứ này.

Bên cạnh đó, xu hướng tiêu dùng bền vững trên toàn cầu cũng đang tạo ra áp lực ngày càng lớn đối với ngành dệt may. Các thương hiệu quốc tế hiện yêu cầu nhà sản xuất phải đảm bảo nguồn gốc nguyên liệu rõ ràng, quy trình sản xuất thân thiện với môi trường và sử dụng nhiều vật liệu tái chế hoặc có chứng nhận bền vững.

Nhận thức rõ những hạn chế hiện nay, Chính phủ đã ban hành chiến lược phát triển ngành dệt may và da giày đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó nhấn mạnh nhiệm vụ hoàn thiện chuỗi cung ứng trong nước.

Một trong những trọng tâm của chiến lược là thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là các lĩnh vực sản xuất sợi, vải và nguyên phụ liệu. Mục tiêu là từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và gia tăng giá trị cho sản phẩm.

Song song với đó, nhiều chính sách ưu đãi đầu tư đang được triển khai nhằm thu hút doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ. Các dự án sản xuất nguyên phụ liệu có thể được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp và miễn giảm thuế trong những năm đầu hoạt động.

Theo các chuyên gia, khi chuỗi cung ứng nguyên liệu dệt may Việt Nam được hoàn thiện, ngành dệt may sẽ có cơ hội nâng cao giá trị gia tăng và tận dụng tốt hơn lợi ích từ các hiệp định thương mại.

Trong bối cảnh nhu cầu thế giới đang dần phục hồi, nhiều doanh nghiệp dệt may cho biết đơn hàng xuất khẩu đã được ký kết đến hết quý II hoặc quý III/2026. Đây được xem là tín hiệu tích cực cho triển vọng tăng trưởng của ngành.

Tuy nhiên, để duy trì đà phát triển bền vững trong dài hạn, dệt may Việt Nam cần từng bước giảm phụ thuộc vào nhập khẩu vải và hoàn thiện chuỗi cung ứng nguyên liệu trong nước. Đây được xem là yếu tố then chốt để nâng cao giá trị gia tăng và vị thế của ngành trong chuỗi cung ứng dệt may toàn cầu.