Ngành Ngân hàng trong bước chuyển mới theo Nghị quyết 57

Ngành Ngân hàng trong bước chuyển mới theo Nghị quyết 57

Chuyển đổi số bước vào giai đoạn tăng tốc

Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh, chuyển đổi số là xu thế tất yếu, đồng thời là yêu cầu khách quan và lựa chọn chiến lược để bảo đảm phát triển nhanh, bền vững. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 57 không chỉ đưa ra định hướng, mà còn trở thành kim chỉ nam cho tiến trình chuyển đổi số trong kỷ nguyên mới. Để hiện thực hóa định hướng này, NHNN đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ kiện toàn Ban Chỉ đạo ngành về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đến xây dựng kế hoạch hành động gắn với các trụ cột trọng tâm như khoa học, công nghệ, dữ liệu, Đề án 06 và an toàn hệ thống. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất, xuyên suốt trong toàn ngành.

Cùng với đó, khung pháp lý trong lĩnh vực ngân hàng tiếp tục được hoàn thiện theo hướng tạo không gian cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Một trong những điểm nhấn về thể chế đó là NHNN đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 94/2025/NĐ-CP về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng, lần đầu tiên thiết lập khuôn khổ pháp lý cho các giải pháp công nghệ tài chính (Fintech) được triển khai thí điểm trong thực tiễn.

Song song với đó, hai chiến lược quan trọng được ban hành gồm “Chiến lược chuyển đổi số ngành Ngân hàng đến năm 2030” và “Chiến lược dữ liệu ngành Ngân hàng đến năm 2030” đã xác lập rõ định hướng phát triển dài hạn của toàn hệ thống, từ hạ tầng công nghệ, dữ liệu đến mô hình hoạt động. Đây được xem là nền tảng quan trọng để ngành Ngân hàng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. NHNN đang khẩn trương hoàn thiện dự thảo Thông tư quy định về an toàn, quản lý rủi ro trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động ngân hàng, dự kiến ban hành trong quý II/2026.

Trên nền tảng thể chế, hạ tầng số của Ngành tiếp tục được đầu tư, mở rộng và kết nối liên thông. Tại nhiều TCTD, tỷ lệ giao dịch trên môi trường số đạt mức cao; thanh toán không dùng tiền mặt tăng trưởng mạnh. Trong năm 2025, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt mức gấp 28,17 lần GDP; riêng hai tháng đầu năm 2026 ghi nhận khoảng 4,7 tỷ giao dịch với tổng giá trị 57,4 triệu tỷ đồng. Các dịch vụ ngân hàng số ngày càng phổ biến, góp phần hình thành thói quen tiêu dùng mới trong xã hội.

Một điểm nhấn quan trọng khác là dữ liệu. Thực hiện Đề án 06, ngành Ngân hàng đã đẩy mạnh đối chiếu, làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu khách hàng; kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; đồng thời đồng bộ hóa cơ sở dữ liệu chuyên ngành lên Trung tâm dữ liệu quốc gia. Khi dữ liệu trở thành “hạ tầng mềm” của chuyển đổi số, việc khai thác đúng, đủ, sạch và an toàn nguồn dữ liệu này sẽ quyết định chất lượng dịch vụ, năng lực quản trị và khả năng phòng ngừa rủi ro của hệ thống.

Hiệu quả của dữ liệu số được thể hiện rõ qua Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO). Tính đến ngày 12/4/2026, hệ thống này đã gửi cảnh báo tới hơn 3,7 triệu lượt khách hàng, trong đó trên 1,2 triệu lượt khách hàng đã chủ động tạm dừng hoặc hủy bỏ giao dịch có dấu hiệu rủi ro, qua đó ngăn chặn các giao dịch với tổng giá trị gần 4,17 nghìn tỷ đồng có nguy cơ bị chiếm đoạt.

Khi các nền tảng cơ bản đã được thiết lập, yêu cầu đặt ra không còn là mở rộng quy mô, mà là nâng cao chiều sâu, chất lượng và hiệu quả. Nghị quyết 57 vì vậy tạo động lực để ngành Ngân hàng chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, chú trọng hơn vào khai thác dữ liệu, tối ưu trải nghiệm và gia tăng giá trị dịch vụ.

Theo Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng, ứng dụng công nghệ không chỉ phục vụ vận hành nội bộ, mà còn giúp doanh nghiệp tiếp cận tài chính thuận lợi hơn, đặc biệt là khối doanh nghiệp xuất nhập khẩu và doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các mô hình như ngân hàng mở (Open API), tài chính chuỗi cung ứng hay các giải pháp quản trị dòng tiền đang tạo ra sự kết nối chặt chẽ hơn giữa ngân hàng và hệ sinh thái doanh nghiệp.

Thực tế tại một số NHTM cho thấy xu hướng này đang được cụ thể hóa. Đơn cử như tại BIDV, các nền tảng số phục vụ doanh nghiệp được phát triển theo hướng tích hợp cho phép thực hiện từ mở tài khoản trực tuyến, quản trị tài chính đến số hóa giao dịch thương mại. Những giải pháp này góp phần rút ngắn quy trình, nâng cao hiệu quả quản trị dòng tiền và hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng tốt hơn với biến động thị trường.

Cân bằng giữa đổi mới và kiểm soát rủi ro

Cùng với quá trình chuyển đổi số ngày càng đi vào chiều sâu, yêu cầu kiểm soát rủi ro trong hoạt động ngân hàng trở nên rõ nét hơn bao giờ hết. Không gian số tạo cơ hội mở rộng dịch vụ, nâng cao trải nghiệm và tối ưu vận hành, nhưng cũng đồng thời kéo theo những rủi ro mới, từ tấn công mạng, gian lận công nghệ cao đến nguy cơ lộ lọt, lạm dụng dữ liệu cá nhân. Khi giao dịch chuyển mạnh lên môi trường số, rủi ro không còn mang tính cục bộ, mà có thể lan nhanh và tác động đến toàn hệ thống.

Theo PGS.TS. Đặng Ngọc Đức, Viện trưởng Viện Công nghệ tài chính - Trường Đại học Đại Nam, chuyển đổi số trong ngành Ngân hàng không đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện phương thức vận hành. Khi mức độ số hóa càng cao, hệ thống càng mở và liên thông sâu hơn, thì rủi ro cũng gia tăng tương ứng cả về quy mô lẫn mức độ phức tạp. Những rủi ro này, nếu không được kiểm soát kịp thời, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của khách hàng - yếu tố cốt lõi của hoạt động ngân hàng và xa hơn là đến sự ổn định của hệ thống tài chính.

Từ thực tiễn đặt ra cho thấy, bảo vệ dữ liệu và bảo đảm an toàn cho khách hàng cần được đặt ở vị trí trung tâm, song hành với phát triển công nghệ. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình chuyển đổi số của ngành Ngân hàng, đặc biệt khi hệ thống đang chuyển từ giai đoạn xây dựng nền tảng sang khai thác dữ liệu và mở rộng hệ sinh thái số.

Bên cạnh công nghệ, yếu tố con người tiếp tục giữ vai trò nền tảng. Một hệ thống dù hiện đại đến đâu cũng khó vận hành hiệu quả nếu thiếu đội ngũ có năng lực số, tư duy đổi mới và kỷ luật thực thi. Việc nâng cao kỹ năng số, xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo và hoàn thiện chính sách nhân sự không chỉ giúp thích ứng với yêu cầu mới, mà còn là “lớp phòng vệ” quan trọng trong kiểm soát rủi ro ngay từ bên trong hệ thống. Về dài hạn, chuyển đổi số đặt ra bài toán cân bằng giữa đổi mới và kiểm soát rủi ro, giữa tốc độ phát triển và mức độ an toàn. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng nhưng không chậm trễ: vừa tạo không gian cho sáng tạo, vừa duy trì kỷ luật và chuẩn mực trong vận hành. Trên cơ sở đó, ngành Ngân hàng tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, đẩy mạnh khai thác dữ liệu, đồng thời tăng cường các giải pháp bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống trong toàn bộ chuỗi hoạt động.

Chuyển đổi số trong ngành Ngân hàng vì vậy không chỉ dừng ở đổi mới công nghệ, mà đang gắn trực tiếp với yêu cầu nâng cao hiệu quả vận hành, quản trị và chất lượng dịch vụ. Khi giao dịch và dữ liệu dịch chuyển mạnh lên môi trường số, việc kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn hệ thống và khai thác hiệu quả nguồn lực dữ liệu trở thành điều kiện tiên quyết để tạo ra giá trị thực đúng với tinh thần của Nghị quyết 57.

Trong giai đoạn tăng tốc sắp tới, khi chuyển đổi số chuyển từ mở rộng nền tảng sang nâng cao hiệu quả, ngành Ngân hàng không chỉ cải thiện chất lượng dịch vụ, mà còn góp phần củng cố niềm tin thị trường, nâng cao hiệu quả vận hành của hệ thống tài chính và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững.