Người nuôi trồng thủy sản ở Nam Trung Bộ chật vật tìm lại nhịp sống

Thời điểm này lẽ ra đã bước vào vụ nuôi chính, nhưng ở nhiều nơi, người dân vẫn loay hoay sửa chữa lồng bè, gom góp từng đồng vốn ít ỏi để tính chuyện tái sản xuất. Sự thận trọng, dè dặt bao trùm lên các vùng nuôi, nơi mà mỗi quyết định xuống con giống đều gắn với nhưng nỗi lo rủi ro thiên tai.

Những nỗi lo chưa dứt

Đơn cử như tại vịnh Xuân Đài và đầm Cù Mông, nơi từng được xem “thủ phủ” tôm hùm, không khí hiện nay vẫn trầm lắng. Nhiều hộ nuôi buộc phải thu hẹp quy mô, thậm chí tạm dừng sản xuất sau những thiệt hại nặng nề.

Không còn vốn và rủi ro lại cao nên nhiều hô nuôi tôm hùm ở Nam Trung bộ chỉ dám thả nuôi cầm chừng

Ông Nguyễn Thành Vương, một hộ nuôi lâu năm, chia sẻ trong nỗi trầm ngâm: “Gia đình xoay xở nhiều cách nhưng vụ này chỉ thả được khoảng 500 con giống, chưa bằng 1/10 so với vụ trước”.

Trước đó, đợt bão lũ đã cuốn trôi và làm chết khoảng 6.000 con tôm hùm trong 25 lồng nuôi của gia đình ông Vương, khiến nguồn thu nhập chính gần như bị xóa sổ.

Tại khu vực nuôi này, nhiều hộ nuôi khác cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Ông Phạm Bá Phong cho biết, sau thiên tai, vốn liếng gần như cạn kiệt, trong khi môi trường nước vẫn tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm.

“Không còn vốn, rủi ro lại cao nên tôi chỉ dám thả nuôi cầm chừng, khoảng 500 con tôm hùm giống, kết hợp thêm cá bớp để giảm áp lực”, ông Phong nói.

Ở một góc khác của vùng nuôi, anh Huỳnh Ngọc Đại lặng lẽ kéo thuyền ra gần bờ. Từng đầu tư toàn bộ vốn liếng vào 3.000 con tôm hùm giống, nhưng chỉ sau một đợt mưa lũ, tất cả mất trắng.

“Tôm sốc nước chết sạch. Giờ không còn vốn, cũng không thể vay mượn thêm, chúng tôi đành tạm bỏ nghề để đi đánh bắt ven bờ kiếm sống”, anh Đại chia sẻ.

Không chỉ thiệt hại do thiên tai, người nuôi còn đang đối mặt với áp lực chi phí ngày càng gia tăng. Giá thức ăn, nhiên liệu, nhân công, vật tư lồng bè… đều leo thang theo biến động của giá xăng dầu, khiến chi phí sản xuất đội lên đáng kể. Trong khi, nguồn vốn cạn kiệt sau bão lũ, đầu ra chưa ổn định, khiến “cái khó càng thêm chồng chất cái khó”, buộc nhiều hộ nuôi phải dè dặt, tính toán từng bước khi quay lại sản xuất.

Nhiều hộ nuôi buộc phải chuyển sang các đối tượng nuôi khác có giá trị thấp hơn hoặc tìm kế sinh nhai khác, tại các khu vực nuôi xuất hiện nhiều hộ treo lồng

Những câu chuyện như vậy không còn cá biệt. Sau thiên tai, nhiều hộ nuôi buộc phải chuyển sang các đối tượng nuôi khác có giá trị thấp hơn hoặc tìm kế sinh nhai khác, trong khi nỗi lo về thời tiết cực đoan và môi trường nuôi chưa ổn định vẫn thường trực.

Đồng hành tháo gỡ, hướng tới phát triển bền vững

Theo thống kê, đợt mưa lũ cuối năm 2025, gây thiệt hại khoảng 127.000 lồng bè nuôi trồng thủy sản, với tổng giá trị ước tính hơn 2.000 tỷ đồng. Riêng khu vực đầm Cù Mông và vịnh Xuân Đài có khoảng 54.000 lồng bè bị ảnh hưởng.

Trước thực tế đó, chính quyền địa phương ban hành chính sách hỗ trợ khôi phục sản xuất. Tuy nhiên, quá trình triển khai lại gặp không ít khó khăn. Một trong những nguyên nhân chính là phần lớn người nuôi chưa tuân thủ quy hoạch, chưa thực hiện đăng ký kê khai từ đầu vụ, thiếu các giấy tờ liên quan đến con giống và hoạt động sản xuất. Điều này khiến việc xác định thiệt hại gặp nhiều trở ngại, kéo theo khó khăn trong xét hỗ trợ.

Chính quyền địa phương và ngành chức năng cần tăng cường tuyên truyền, vận động người dân tuân thủ quy hoạch, thực hiện đăng ký kê khai đầy đủ ngay từ đầu vụ để giảm thiểu rủi ro

Tại phường Xuân Đài, diện tích nuôi trồng thủy sản được quy hoạch khoảng 113ha, nhưng thực tế phần lớn hộ nuôi lại hoạt động ngoài vùng quy hoạch. Khi thiên tai xảy ra, số liệu kê khai chênh lệch lớn so với danh sách quản lý, gây áp lực cho công tác thẩm định.

Theo UBND phường Xuân Đài, nếu vẫn tiến hành hỗ trợ trong điều kiện thông tin thiếu chính xác, rất dễ phát sinh khiếu kiện, so bì giữa các hộ dân. Vì vậy, địa phương kiến nghị không áp dụng hỗ trợ trực tiếp trong đợt này.

Tương tự, tại nhiều địa phương khác như phường Sông Cầu, tình trạng nuôi tự phát, không kê khai cũng khá phổ biến. Từ thực tế này, các địa phương đang đề xuất hướng hỗ trợ gián tiếp như: khoanh nợ, giãn nợ, tạo điều kiện vay vốn để người dân từng bước khôi phục sản xuất.

Trước những khó khăn của người dân, chính quyền các địa phương ven biển đang tập trung rà soát, xây dựng lộ trình sắp xếp lại hệ thống lồng bè đến năm 2030, hướng tới hình thành các vùng nuôi tập trung, có kiểm soát.

Cùng với đó, tăng cường tuyên truyền, vận động người dân tuân thủ quy hoạch, thực hiện đăng ký kê khai đầy đủ ngay từ đầu vụ, không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn là cơ sở để bảo vệ quyền lợi khi xảy ra rủi ro.

Theo Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Đắk Lắk, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, người nuôi cần thay đổi tư duy sản xuất, từng bước áp dụng khoa học kỹ thuật, điều chỉnh mật độ nuôi, lựa chọn thời điểm thả giống phù hợp để giảm thiểu thiệt hại.

Những lồng bè còn dang dở, những ánh mắt trăn trở bên mặt nước lặng sóng… tất cả như nhắc nhớ về một giai đoạn đầy thử thách của người nuôi tôm hùm Nam Trung Bộ. Nhưng trong gian khó, sự kiên cường vẫn âm thầm hiện hữu.

Với sự đồng hành của chính quyền và nỗ lực tự thân của người dân, những vùng nuôi trù phú một thời được kỳ vọng sẽ sớm hồi sinh, tìm lại nhịp sống quen thuộc, nơi mỗi con sóng lại mang theo hy vọng về một mùa vụ bình yên hơn.