Cuộc thi Robotics Quốc tế AIROC 2026: Tìm lời giải cho thành phố thông minh

700 học sinh cùng giải bài toán thành phố thông minh. Ảnh: TH

Hai tuần trước cuộc thi, em Ngô Đông Quyền - học sinh lớp 9 Trường THCS Thanh Miếu (Phú Thọ) cùng các bạn tập cho robot di chuyển qua những góc rẽ, rồi chuyển sang luyện đề để cải thiện tốc độ. Đội còn tìm cách rút ngắn hành trình bằng những đoạn có thể đi tắt. Ở đó, mỗi lượt vận hành đòi hỏi các em chuẩn bị chương trình và phối hợp khi đưa robot lên sa bàn thi đấu.

Ngô Đông Quyền là một trong 700 học sinh đến từ gần 50 trường góp mặt tại Vòng Chung kết khu vực phía Bắc AIROC 2026, tổ chức ở Trường THCS New School, Vạn Phúc, Hà Đông, Hà Nội ngày 15/11.

Các đội tranh tài ở bốn bảng Sơ cấp, Trung cấp, Cao cấp và Ưu tú, với chủ đề “Synapse City” - thành phố thông minh đang đối mặt với vấn đề ô nhiễm.

Chương trình AIROC 2026 tại Việt Nam có sự phối hợp của Viện Nghiên cứu Thiết kế Trường học thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, Hội Tự động hóa Việt Nam cùng các doanh nghiệp, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực giáo dục và công nghệ.

Theo thể lệ, thí sinh vận hành trên sa bàn và xác nhận kết quả với tổ trọng tài.Ảnh: TH

Khi robot giải bài toán đô thị

Trên sa bàn mô phỏng dạng lưới, các đội phải lập trình cho robot khoanh vùng khu vực ô nhiễm, vận chuyển những khối trung hòa đến vị trí cần xử lý, sau đó thu hồi các khối ô nhiễm về phòng thí nghiệm để phân tích. Tùy theo bảng thi, học sinh sử dụng robot Leanbot cùng công cụ lập trình phù hợp với trình độ.

Trong ngày thi, các đội trải qua hai vòng theo quy trình chung, từ tiếp nhận đề, xây dựng và kiểm thử chương trình đến bàn giao, vận hành robot trên sa bàn và xác nhận kết quả với trọng tài. Quỹ thời gian giới hạn khiến các thành viên phải thống nhất phương án và phối hợp trong từng công đoạn.

Sau cuộc thi, học sinh Ngô Đông Quyền kể đội dành tuần đầu để tập các thao tác quay góc, tuần tiếp theo luyện các đề nhằm thực hiện nhanh hơn. Khi tính lộ trình, các bạn không chỉ lựa chọn đường đi đã quen mà còn xem đoạn nào có thể rút ngắn. Quyền nhận xét đề thi vừa sức với lứa tuổi, không khí thi đấu náo nhiệt và các đội đều cố gắng hoàn thành nhiệm vụ. Em cũng thẳng thắn nói phần thi của đội chưa như mong muốn vì có sai sót khiến đội mất điểm.

Từ những nhiệm vụ trên sa bàn có thể thấy vì sao một đường đi hợp lý chưa phải là tất cả. Robot còn phải đến đúng vị trí, thực hiện các công việc theo trình tự, đưa khối trung hòa đến nơi cần xử lý và thu hồi khối ô nhiễm theo yêu cầu. Mỗi lựa chọn cần được chuyển thành lệnh điều khiển, rồi kiểm tra trong quá trình vận hành. Khi kết quả khác dự tính, học sinh phải xem lại chương trình để tìm cách điều chỉnh.

Các thí sinh chinh phục thử thách xử lý ô nhiễm môi trường bằng robot với chủ đề “Synapse City” - Thành phố thông minh. ảnh: TH

Học cách nghĩ từ những lần thử

Theo Ban Tổ chức, AIROC 2026 hướng tới tinh thần “Code to Think → Code to Run”, từ suy nghĩ, thiết kế giải pháp đến hiện thực hóa bằng lập trình. Cuộc thi sử dụng hệ sinh thái robot giáo dục Leanbot kết hợp nền tảng Digital Twin và không gian mô phỏng Pythaverse. Các công cụ hỗ trợ học sinh luyện tập, kiểm thử thuật toán, điều chỉnh chương trình trước khi triển khai trên sa bàn thực tế.

Ông Nguyễn Viết Khiêm, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thiết kế Trường học thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trưởng Ban Tổ chức Cuộc thi Robotics Quốc tế AIROC 2026, cho biết cuộc thi chú trọng bốn kỹ năng: lập trình AI căn bản, tư duy hệ thống, làm việc nhóm và tư duy xanh. Ông Khiêm nhấn mạnh khả năng xử lý sự cố dưới áp lực, cũng như việc sử dụng công nghệ để giúp thành phố sống tốt hơn, không chỉ vận hành nhanh hơn.

Ban tổ chức trao giải cho đội dành giải ý tưởng đột phá. Ảnh: TH

Theo ông Khiêm, những yêu cầu của đề thi cho thấy mối liên hệ với các kỹ năng ấy. Để xử lý ô nhiễm trên sa bàn, học sinh phải sắp xếp nhiệm vụ theo trình tự; để hoàn thành trong thời gian giới hạn, các thành viên cần cùng lựa chọn phương án. Nếu chương trình không hoạt động như dự tính, đội phải tìm nguyên nhân và điều chỉnh. Chủ đề đô thị bị ô nhiễm đồng thời đưa một vấn đề môi trường vào hoạt động lập trình, giúp bài toán có nội dung gần với đời sống.

“Tôi tin rằng, giá trị lớn nhất của AIROC không chỉ nằm ở những chiếc cúp hay tấm huy chương hôm nay, mà chính là những năng lực các em tích lũy được qua từng thử thách.” Trong bài phát biểu, ông cũng đề cao sự kiên trì và hợp tác khi chương trình chưa hoạt động như mong muốn”-ông Nguyễn Viết Khiêm phát biểu.

Cuộc thi được phát động cách đây bốn tháng, dành cho học sinh từ 6 đến 18 tuổi và đã thu hút 2.000 học sinh trên toàn quốc đăng ký tham dự. Sau vòng thi tại Hà Nội, các đội đáp ứng điều kiện tuyển chọn theo kết quả chính thức sẽ tiếp tục chuẩn bị cho Vòng Chung kết Quốc tế AIROC 2026, dự kiến diễn ra tại Phú Thọ.

Ông Khiêm cho rằng, để những hoạt động giáo dục công nghệ tạo ra giá trị lâu dài, bên cạnh sự tham gia của nhà trường và doanh nghiệp, chính sách tài chính cũng đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ người học tiếp tục theo đuổi các ngành khoa học, kỹ thuật. Chẳng hạn, người học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán (STEM) đủ điều kiện được vay vốn để trang trải học phí và chi phí sinh hoạt, học tập khác tối đa 5 triệu đồng/tháng, với lãi suất 4,8%/năm. Khoản vay đến 500 triệu đồng/người học không cần tài sản bảo đảm.

Khi robot, AI và tự động hóa ngày càng được ứng dụng rộng rãi, việc chuẩn bị nguồn nhân lực từ sớm, kết hợp đào tạo với chính sách hỗ trợ tài chính và nhu cầu của doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao khả năng làm chủ công nghệ, năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế.