Phát triển công nghiệp văn hóa phải bắt đầu từ những ý tưởng tiềm năng

Đại biểu Quốc hội Lê Thị Thuý Sen (Ảnh TS)

Đầu tư từ ý tưởng, phát triển thị trường sản phẩm văn hóa

Phát biểu tại phiên thảo luận của Quốc hội về dự án Luật Phát triển Công nghiệp văn hóa, đại biểu Lê Thị Thuý Sen cơ bản nhất trí với cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra và các ý kiến trước đó. Từ trải nghiệm thực tế của một tác giả sách, đại biểu tập trung góp ý về cơ chế kinh tế, thị trường nhằm biến nguồn vốn văn hóa thành những sản phẩm có giá trị cao, góp phần phát triển ngành công nghiệp văn hóa.

Để làm rõ vai trò của việc đầu tư cho ý tưởng sáng tạo, đại biểu dẫn chứng trường hợp bộ truyện Harry Potter. Theo đại biểu, thương hiệu này có giá trị khoảng 25 tỷ USD, tài sản cá nhân của tác giả J.K. Rowling khoảng 1,2 tỷ USD. Tuy nhiên, thành công đó bắt đầu từ khoản tạm ứng 1.500 bảng Anh của Nhà xuất bản Bloomsbury khi mua quyền xuất bản cuốn đầu tiên và khoản hỗ trợ 8.000 bảng Anh của Hội đồng Nghệ thuật Scotland để tác giả hoàn thành cuốn thứ hai.

Từ một tác phẩm văn học, Harry Potter phát triển thành phim, trò chơi, công viên và nhiều sản phẩm thương mại khác. Đại biểu đặt vấn đề, nếu không có những khoản đầu tư ban đầu, liệu tác giả có điều kiện tiếp tục phát triển ý tưởng? Theo đại biểu, hỗ trợ sáng tạo không chỉ mang ý nghĩa vật chất mà còn động viên tinh thần, khuyến khích tác giả tiếp tục cống hiến.

Trong khi đó, dự thảo luật hiện chủ yếu nhấn mạnh đầu tư cho những sản phẩm đã hoàn thiện. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung công đoạn phát hiện, đầu tư ý tưởng tiềm năng vào quy định về chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa tại khoản 4 Điều 2; bổ sung nội dung phát triển thị trường ý tưởng tiềm năng tại khoản 4 Điều 4.

Đối với Điều 7, đại biểu kiến nghị bổ sung hành vi bị nghiêm cấm là chiếm đoạt, sử dụng trái pháp luật ý tưởng sáng tạo có tiềm năng phát triển thành sản phẩm. Tại Điều 9 về thử nghiệm có kiểm soát, cần mở rộng phạm vi thử nghiệm sang hoạt động phát hiện, đầu tư phát triển ý tưởng, coi đây là hình thức đầu tư mạo hiểm có chấp nhận rủi ro.

Cùng với đó, đại biểu đề xuất thành lập sàn giao dịch ý tưởng tiềm năng và Quỹ đầu tư phát triển ý tưởng thành sản phẩm, thúc đẩy sự tham gia của tư nhân, thu hút đầu tư quốc tế. Nội dung về ý tưởng sáng tạo có tiềm năng hình thành tài sản sở hữu trí tuệ cũng cần được bổ sung tại các Điều 12, 27, 28 và 30.

Với những sản phẩm đã hoàn thành, đại biểu đề nghị ưu tiên tác phẩm đạt giải thưởng quốc gia, quốc tế hoặc có giá trị lan tỏa tích cực trong cộng đồng, đồng thời hỗ trợ phát triển thị trường sản phẩm phái sinh. Chẳng hạn, từ tác phẩm văn học có thể phát triển thành phim, trò chơi, đồ chơi, thời trang, ẩm thực.

Để thúc đẩy quá trình này, đại biểu kiến nghị bổ sung vào Điều 6 các hình thức hỗ trợ tín dụng, đăng ký và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, hỗ trợ pháp lý. Từ trải nghiệm bán bản quyền quốc tế, đại biểu nhấn mạnh hỗ trợ pháp lý về sở hữu trí tuệ rất quan trọng để hạn chế tranh chấp bản quyền trong môi trường quốc tế.

Tại khoản 2 Điều 8, đại biểu đề nghị bổ sung hoạt động phát hiện, đầu tư phát triển sản phẩm phái sinh từ sản phẩm gốc. Đối với Điều 24 về sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm, cần bổ sung tiêu chí sản phẩm được đánh giá có tiềm năng phát triển, thay vì chỉ căn cứ nhu cầu lớn hiện tại. Theo đại biểu, chính sách phải nhận diện được tiềm năng để có giải pháp thúc đẩy thị trường, hình thành sản phẩm trọng điểm.

Liên quan đến khái niệm nhân tài công nghiệp văn hóa tại khoản 16 Điều 2, đại biểu đề nghị bổ sung tiêu chí có sản phẩm mang giá trị đối với sự phát triển của ngành, bởi sản phẩm cụ thể là một thước đo quan trọng để đánh giá nhân tài.

Kết hợp quản lý nhà nước với thị trường, thu hút đầu tư tư nhân

Bên cạnh cơ chế hỗ trợ sáng tạo, đại biểu Lê Thị Thuý Sen đề nghị làm rõ nguyên tắc hoạt động, thành phần và tiêu chí lựa chọn của Hội đồng thẩm định trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Theo đại biểu, Hội đồng có vai trò quan trọng trong đánh giá ý tưởng tiềm năng, khả năng thương mại hóa, phát triển những sản phẩm đã hoàn thành và lựa chọn sản phẩm văn hóa trọng điểm. Vì vậy, việc thẩm định cần kết hợp yêu cầu quản lý nhà nước với đánh giá thị trường để nâng cao khả năng lựa chọn chính xác, bảo đảm đầu tư có trọng tâm, trọng điểm.

Về thành phần, đại biểu đề xuất có đại diện cơ quan quản lý nhà nước, chuyên gia văn hóa, nghệ thuật, sở hữu trí tuệ, nhà đầu tư và người có kinh nghiệm kinh doanh; đồng thời nghiên cứu giải pháp khuyến khích nhà đầu tư nước ngoài tham gia.

Cụ thể, tại khoản 6 Điều 12 về nguyên tắc và trách nhiệm của Hội đồng chuyên gia, đại biểu kiến nghị bổ sung nguyên tắc kết hợp hài hòa giữa quản lý nhà nước và thị trường, chú trọng đánh giá tác động thị trường khi lựa chọn đầu tư.

Đồng thời, cần quy định rõ cơ cấu thành phần, tiêu chí đánh giá, lựa chọn trong các nghị định của Chính phủ liên quan đến Điều 23 về sản phẩm công nghiệp văn hóa có bản sắc Việt Nam; Điều 24 về sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm; Điều 26 về xác định, công nhận thương hiệu quốc gia và khoản 4 Điều 30 về đầu tư mạo hiểm cho phát triển công nghiệp văn hóa.

Đối với việc huy động nguồn lực, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định cụ thể hơn cơ chế thu hút vốn tư nhân, doanh nghiệp đầu tư các công trình văn hóa theo mô hình tư nhân đầu tư, chuyển giao cho Nhà nước và nhân dân thụ hưởng.

Theo đề xuất của đại biểu, việc đầu tư cần dựa trên danh mục công trình văn hóa do Nhà nước công bố. Nội dung này được kiến nghị nghiên cứu bổ sung tại Điều 31 và Điều 32 của dự thảo luật.