Tạo nền tảng để công nghiệp văn hoá vừa tạo giá trị kinh tế, vừa gìn giữ bản sắc

Các đại biểu thảo luận về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa

Lựa chọn để tập trung nguồn lực

Sáng 10/11, tiếp tục Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. ĐBQH Lê Hoàng Anh (Gia Lai) cho rằng, Việt Nam đã có những lĩnh vực văn hóa đạt được thành tựu đáng kể. Năm 2025, game Việt đạt 4,9 tỷ lượt tải, đứng thứ hai thế giới; phòng vé thu gần 5.600 tỷ đồng, phim Việt dẫn đầu; nhạc Việt có thể lấp đầy các sân vận động. Tuy nhiên nhìn thẳng vào thực trạng phát triển công nghiệp văn hóa ở Việt Nam, thay vì chỉ nhìn vào những thành công về lượt tải, doanh thu phòng vé hay sức hút của các chương trình biểu diễn.

Đằng sau những con số ấn tượng ấy là những điểm nghẽn căn bản như 95% lượt tải game ở nước ngoài; vi phạm bản quyền trực tuyến đã thành rủi ro thương mại với đối tác. Việt Nam có người sáng tạo, có khán giả, nhưng đang thiếu những yếu tố cốt lõi để biến sản phẩm sáng tạo thành tài sản có giá trị kinh tế, gồm bản quyền, tài chính cho sản phẩm trí tuệ và kênh phân phối.

Đánh giá dự thảo Luật Phát triển Công nghiệp văn hóa, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng dự thảo đã bao quát nhiều vấn đề nhưng vẫn còn những điểm bất cập: “Rộng ở diện, dày ở thủ tục và mỏng ở phần cốt lõi”. Do đó, phải lựa chọn và tập trung nguồn lực thay vì dàn trải. Trước mắt, cần bổ sung cơ chế xác định lĩnh vực trọng điểm theo từng giai đoạn, trong đó luật quy định tiêu chí, Chính phủ lựa chọn tối đa 3-4 lĩnh vực cho mỗi 5 năm, có đánh giá và đưa ra khỏi danh mục nếu không đạt yêu cầu.

Bên cạnh đó, theo đại biểu Lê Hoàng Anh, 3 lĩnh vực cần tập trung trước mắt là trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện. Đồng thời, cần bổ sung cơ chế đặc thù hỗ trợ thực thi bản quyền trên môi trường số, chặn nhanh cả tên miền mới của các trang tái phạm, cắt dòng tiền quảng cáo và thanh toán của trang vi phạm. Nguồn lực cũng cần chuyển trọng tâm từ hạ tầng cụm, khu sang tài chính cho sản phẩm trí tuệ của người Việt, hỗ trợ theo chi tiêu thực tế và trả sau khi có kết quả. Ưu đãi thuế chỉ dành cho sản phẩm trọng điểm có tiêu chí luật định; việc đánh giá, công nhận phải thống nhất ở cấp trung ương. Các cụm, khu được hưởng ưu đãi cần có tỉ lệ diện tích sáng tạo tối thiểu và cơ chế thu hồi ưu đãi.

Tăng cường hợp tác công tư, hài hòa lợi ích

Cùng chung nhận định này, ĐBQH Tô Ái Vang (TP Cần Thơ) cho rằng quy định mức miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế đất rõ ràng theo lộ trình, ví dụ như là miễn thuế 5 năm đầu, giảm 50% trong 5 năm tiếp theo đối với các doanh nghiệp có trên 70% doanh thu từ các sản phẩm công nghiệp văn hóa mang tính bảo tồn bản sắc sử dụng lao động địa phương. Các doanh nghiệp đầu tư vào văn hóa như là phục dựng rối nước, đầu tư cơ sơ diễn thực cảnh, số hóa di sản làng nghề đang đối diện với rủi ro cao, vì vậy rất cần nghiên cứu để giảm thuế cho các doanh nghiệp này.

Đồng thời cần bổ sung chính sách hỗ trợ xây dựng thương hiệu quốc gia cho các sản phẩm công nghiệp văn hóa gắn liền với chỉ dẫn địa lý độc bản của các vùng kinh tế trọng điểm. Tại Điều 21 hoạt động phát triển công nghiệp văn hóa trong các dự án đầu tư công trình xây dựng, bổ sung điều khoản cho phép áp dụng hình thức hợp tác công tư đối với các công trình di sản văn hóa phi vật thể, không gian văn hóa làng nghề công cộng.

Bên cạnh đó, ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) nhấn mạnh yêu cầu xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp với thực tiễn sáng tạo, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người sáng tạo và cộng đồng nắm giữ di sản. Dự thảo luật đã ghi nhận cá nhân, cộng đồng, hộ gia đình tham gia hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, đối tượng tiếp cận chính sách hỗ trợ chưa được quy định đầy đủ, nhất là đối với người sáng tạo độc lập, nhóm nghệ nhân đang hình thành sản phẩm nhưng chưa tổ chức hoạt động kinh doanh. Thực tế cho thấy, nghệ nhân và cộng đồng có kỹ năng, tri thức văn hóa nhưng để phát triển thành sản phẩm hoàn chỉnh còn cần sự hỗ trợ về thiết kế, quản trị quyền sở hữu trí tuệ và kết nối thị trường.

Vì vậy, ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú đề nghị, chính sách hỗ trợ cần được triển khai ngay từ giai đoạn hình thành sản phẩm, căn cứ vào phương án khả thi, năng lực thực hiện và tiềm năng đáp ứng tiêu chí, thay vì yêu cầu sản phẩm phải được công nhận trước. Mức hỗ trợ cần phù hợp với từng giai đoạn và gắn với kết quả có thể kiểm chứng. Bên cạnh đó, cần cụ thể hóa cơ chế triển khai các dự án liên kết, xác định rõ đầu mối, kết quả đầu ra, trách nhiệm và phương thức chia sẻ lợi ích. Cộng đồng có thể tham gia thông qua người đại diện hợp pháp hoặc đơn vị phối hợp quản lý kinh phí, không nhất thiết phải thành lập doanh nghiệp.

“Phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ hướng tới thương mại hóa các giá trị văn hóa mà còn phải tạo động lực bảo tồn, phát huy di sản và bảo đảm quyền lợi chính đáng của những cộng đồng đang nắm giữ, thực hành và trao truyền các giá trị đó. Đây là nền tảng để công nghiệp văn hóa phát triển bền vững, vừa tạo ra giá trị kinh tế, vừa gìn giữ bản sắc văn hóa Việt Nam”, ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú nhấn mạnh.