Phụ nữ BIDV và Bản tình ca viết cho những con số - Kỳ 2

Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 năm nay đến khi Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) chỉ còn hơn nửa năm nữa là tròn bảy mươi tuổi (26/4/1957 - 26/4/2027). Trong gần 29.200 cán bộ, người lao động của BIDV hôm nay, hơn 16.700 người là nữ. Nhớ di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh dặn: “Bản thân phụ nữ thì phải cố gắng vươn lên. Đó là một cuộc cách mạng đưa đến quyền bình đẳng thật sự cho phụ nữ.” Gần bảy mươi năm qua, những người phụ nữ ấy đã đáp lại xứng đáng lời dặn ấy bằng chính lao động của mình. Đó là cô kế toán bên bàn tính gảy nơi sơ tán, người mở nghiệp vụ thanh toán quốc tế từ một căn phòng ba cán bộ, người giữ dữ liệu qua những đêm chuyển đổi, và người cầm lái những cuộc cải cách toàn hàng.

Vế còn lại của lời dặn ấy thuộc về tổ chức: “bồi dưỡng, cất nhắc và giúp đỡ để ngày thêm nhiều phụ nữ phụ trách mọi công việc kể cả công việc lãnh đạo”. Hôm nay, tinh thần ấy được tiếp nối trong Nghị quyết số 11-NQ/TW ngày 27/4/2007 của Bộ Chính trị về công tác phụ nữ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tinh thần ấy còn được thể hiện trong Chỉ thị số 21-CT/TW ngày 20/1/2018 của Ban Bí thư về tiếp tục đẩy mạnh công tác phụ nữ trong tình hình mới và trong Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2030. Ở BIDV, đó là Nghị quyết số 61-NQ/ĐU ngày 21/5/2026 của Ban Thường vụ Đảng ủy đặt mục tiêu xây dựng BIDV là “ngân hàng hạnh phúc” của người lao động. Câu chuyện những người phụ nữ BIDV, đọc dưới ánh sáng ấy, cho thấy công tác xây dựng Đảng trong doanh nghiệp không chỉ nằm trong những con số tăng trưởng, mà nằm ở cách một tổ chức nhìn thấy, trân trọng, trao quyền và lắng nghe con người của mình.

KỲ 2 - DÁM: KHI CHỮ “ĐÚNG” CẦN THÊM “BẢN LĨNH”

Nếu thời bao cấp đòi hỏi người cán bộ phải có mặt, bền bỉ và chính xác, thì thời “có vay có trả” đòi hỏi thêm một phẩm chất: dám chịu trách nhiệm về một con số có thể sai. Người trong nhà gọi phẩm chất ấy bằng một chữ giản dị: gan.

Dám đi trước câu chữ

Tháng 9/1992, chị Nguyễn Thị Phương Dung được bổ nhiệm làm Trưởng phòng Thanh toán đối ngoại, đơn vị sẽ mở ra toàn bộ nghiệp vụ thanh toán quốc tế của BIDV. Chị kể: “Lúc đầu, phòng có 2 cán bộ cả tôi là 3…, người có trình độ tiếng Anh cao nhất cũng chỉ mới nhận bằng C. Trong một cuộc họp giao ban mở rộng, có một đồng chí trong ban lãnh đạo đã yêu cầu tôi giải thích ‘thế nào là ngoại tệ’”.

Phòng thanh toán của BIDV năm 1995

Dám đi trước trong một tổ chức vừa bước ra khỏi bao cấp tức là phải kiên nhẫn tự dò đường. Từ một phòng ba người như thế, nghiệp vụ thanh toán quốc tế của BIDV được mở ra. Đi trước, đôi khi còn có nghĩa là phải làm một việc mà văn bản hiện hành cho là sai.

Năm 1995, để cân đối với dư nợ trung, dài hạn, BIDV vay Krung Thai Bank 100 triệu USD và Bangkok Bank 30 triệu USD. Cứ sáu tháng một lần phải có sẵn 17 triệu USD trả lãi. Những người làm tài chính của BIDV nghĩ ra cách phân bổ lãi vay hằng tháng vào chi phí, đồng thời chuyển dần ra USD. Về nghiệp vụ, cách làm ấy hợp lý. Nhưng xét theo nguyên tắc thực thu, thực chi khi ấy, đó lại là việc làm sai quy định. Năm năm sau, khi Việt Nam tiếp cận thông lệ quốc tế, chính cách làm ấy trở thành nguyên tắc dự thu, dự chi của chuẩn mực kế toán.

Chị Phan Thị Chinh, sau này là Giám đốc Ban Tài chính rồi Ủy viên Hội đồng Quản trị, đặt câu chuyện ấy cạnh câu chuyện khoán nông nghiệp của cố Bí thư Tỉnh ủy Kim Ngọc. Người nữ cán bộ kế toán đã tìm thấy sự đồng điệu với người cộng sản dám nghĩ, dám làm năm xưa.

Chị Phan Thị Chinh - nguyên UV HĐQT BIDV cùng Tập thể các Lãnh đạo nữ Khối Tài chính Kế toán của BIDV qua các thời kỳ

Sự liên tưởng ấy không hề ngẫu nhiên. Đường lối Đổi mới của Đảng khởi đi chính từ những sáng kiến dám vượt lên câu chữ cũ để trung thành với thực tiễn và lợi ích chung. Tinh thần “nhìn thẳng vào sự thật” ấy, ở một ngân hàng, hiện ra trong những bút toán rất cụ thể. Tinh thần ấy vẫn còn nguyên tính thời sự hôm nay, khi Đảng chủ trương khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Nghề kế toán vì thế không khô khan như người ta vẫn tưởng. Có những lúc, làm nghề nghiêm túc lại đòi hỏi người cán bộ dám nhìn xa hơn câu chữ của văn bản.

Từ đêm vượt “sự cố Y2K” đến những đêm chuyển đổi hệ thống

Báo cáo nữ công năm 1999 ghi rất gọn về khối kế toán, tài chính, thanh toán, điện toán: “Khắc phục thành công sự cố máy tính thế kỷ Y2K, thực hiện quyết toán niên độ đúng 21h ngày 31/12/1999… đảm bảo an toàn tuyệt đối tài sản, tiền vốn của ngân hàng, nhà nước và nhân dân.” Cũng báo cáo ấy cho biết phòng thanh toán tập trung khi đó có 84% là nữ; khối kế toán và điện toán Sở Giao dịch I có 90% là nữ.

Chín giờ tối ngày cuối cùng của thế kỷ XX, khi ngoài đường người người đổ ra phố đón thiên niên kỷ mới, thì trong những căn phòng sáng đèn, gần như toàn phụ nữ, các chị lặng lẽ khóa sổ một năm tài chính. Không tờ báo nào đưa tin, bởi đã không có gì xảy ra. Nhưng chính những đêm “không có gì xảy ra” ấy lại làm nên một phần quan trọng của lịch sử ngân hàng.

Tháng 9/2003, Sở Giao dịch I được chọn triển khai đầu tiên dự án hiện đại hóa SIBS. Trưởng phòng Tài chính - Kế toán Tạ Thị Hạnh gọi đó là “hơn bốn mươi ngày đáng nhớ”, với “năm, sáu cuộc họp nối nhau” “sáng, trưa, chiều, tối, đêm”. Chị kể: “Tôi mang bầu tháng thứ 5, có mặt ở cơ quan từ 7 giờ sáng, nhiều hôm tới 1, 2 giờ sáng hôm sau mới trở về nhà.” Về đến nhà, chị bị người thân chất vấn: “Làm cái gì mà đến tận bây giờ mới về?” Chị không giận, chỉ kiên trì giải thích rằng ở cơ quan đâu riêng mình chị phải “kéo giờ” như thế.

Tháng 2/2004, chị Mai Thị Ngọc Hà cùng ê-kíp chuyển dữ liệu sang SIBS: 40.000 hồ sơ khách hàng, 30.000 sổ tiết kiệm. Cả tổ mang quần áo, kem đánh răng đến cơ quan “cắm trại” mười ngày, trong đó có bảy đêm thức trắng. Nửa đêm, anh em trêu, đặt lên bàn chị ba gói xôi thật to; chị một tay gõ máy, một tay múc xôi, ăn hết lúc nào không biết. Đêm thứ bảy, đang “tiệc” mừng thì điện thoại reo: dữ liệu vẫn sai một trường trong tệp tiền gửi. Chị gọi đó là “lần nhầm lẫn chết người cuối cùng”, và chuyện ấy “chỉ có ba người biết cho đến hôm nay”.

“Sự mềm mại và cương quyết”

Ở tuyến chi nhánh, thời ấy đã có những người phụ nữ đảm nhận chức vụ cao nhất. Chị Phạm Thị Hòa, Giám đốc BIDV Quảng Trị, từng ở trong đoàn cán bộ đi B về tiếp quản quê hương năm 1975. Trên một địa bàn xếp thứ 61 trên 64 về GDP, chị gây dựng chi nhánh bằng cách “ngày đêm lặn lội đến tận từng doanh nghiệp, từng cửa hàng, cửa hiệu, từng cá nhân kinh doanh… mời họ về mở tài khoản giao dịch.”

Khép lại bài viết, chị không nhắc đến quy mô hay thành tích mà nhấn mạnh quyết tâm xây dựng BIDV thành “Một Thương hiệu sạch”. Chữ “sạch” ấy được viết ra từ một tỉnh nghèo miền Trung hơn hai mươi năm trước. Hôm nay, chữ “sạch” gặp lại giá trị “Liêm chính” trong hệ giá trị cốt lõi của BIDV và yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” mà Đảng ta kiên trì theo đuổi.

Chị Phùng Thị Vân Anh, Phó Tổng Giám đốc 1991-1998, Chủ tịch Hội đồng Quản trị từ tháng 12/1998 đến tháng 7/2003, đã không nhận một chức vụ cao hơn ở Ngân hàng Nhà nước đúng vào những năm BIDV khó khăn nhất.

Chị Lưu Thị Kim Oanh, Trưởng phòng Tài chính - Kế toán, là Tổ phó Tổ công tác đặc biệt xử lý Ngân hàng Nam Đô. Chị đi tìm các cổ đông khắp đồng bằng sông Cửu Long rồi ở lại Viêng Chăn hàng tháng trời để hoàn tất phần việc của mình. Trên Điện Biên, chị Lê Thị Dung, vào ngành năm 1978, qua nhiều đợt thu hồi vốn cam go, tự nhận ra một tố chất chung: “Tôi hiểu, đấy là sự mềm mại và cương quyết luôn song hành trong cán bộ ngân hàng.”

Sở Giao dịch I được ví là “quả đấm thép”, là đơn vị đầu tiên và duy nhất của BIDV được phong danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Trong mười năm gian nan 2005-2015, qua trọn cơn khủng hoảng tài chính toàn cầu, đơn vị ấy liên tiếp có hai nữ giám đốc điều hành: chị Lê Thị Kim Khuyên và chị Đỗ Thị Khanh. Người trong nhà gọi họ là “hai nữ tướng”.

Bà Lê Thị Kim Khuyên - nguyên UVHĐQT và Ban giám đốc Sở Giao Dịch dịp Đón nhận danh hiệu Anh hùng Lao động

Đi đúng và đi xa

Thế hệ hôm nay đi làm với những chứng chỉ quốc tế phải thi, những hệ thống phải chuyển đổi, những đêm vận hành hệ thống mới kéo dài, những dự án chạy xuyên tỉnh; và sáng hôm sau vẫn là người mẹ đưa con đi học. Câu hỏi của họ không còn là “Tôi có xứng đáng ở đây không?” mà là: có mặt ở đây để làm gì, và với cái giá nào?

Chị Nguyễn Thị Quỳnh Giao được bổ nhiệm Giám đốc BIDV Hà Nội khi mới ba mươi bảy tuổi, là vị giám đốc thứ mười một của chi nhánh lâu đời nhất hệ thống. Nhà văn Khuất Quang Thụy từng ghi lại sự bất ngờ: Giám đốc thứ 11 “hóa ra lại là một nữ doanh nhân thế hệ 7x”, và trong bảy người của Ban Giám đốc chi nhánh khi ấy có năm người là nữ.

Ngày 15/10/2025, chị là nữ cán bộ ngân hàng đầu tiên của cả nước có tên trong Giải thưởng “Nữ đoàn viên công đoàn Năng động, Sáng tạo, Trách nhiệm” của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Một tuần sau, chị nhận thêm danh hiệu “Nữ doanh nhân Việt Nam tiêu biểu - Bông Hồng Vàng 2025”. Chị là Phó Tổng Giám đốc, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo dự án chuyển đổi bán lẻ toàn hệ thống (RBT), dự án khởi động năm 2022 và khép lại tháng 2/2026. Chị nói: “Khi đã ở vị thế dẫn đầu, điều khó nhất không phải là đi nhanh mà là đi đúng và đi xa”.

Phó Tổng Giám đốc Nguyễn Thị Quỳnh Giao được trao tặng danh hiệu "Bông Hồng Vàng 2025"

Đặt câu nói ấy cạnh lời người đi trước dặn cô gái “bé tí teo” năm 1970: “Nghề kế toán không khó, khó nhất là phải đúng.” Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, một bên là chiếc bàn tính gảy, một bên là cuộc chuyển đổi của cả hệ thống. Công cụ và thời đại đã khác, nhưng cái khó nhất vẫn nằm ở một chữ: đúng.

Trong dự án RBT, cán bộ được cử về ở cùng từng chi nhánh trong sáu tuần cao điểm, “từ Hà Giang cực Bắc của Tổ quốc tới mũi Cà Mau cực Nam”. Chị Quỳnh Giao nhắc lại điều mình đã nói từ năm 2017: “Mô hình có thể thiết kế, quy trình có thể sao chép, công nghệ có thể mua nhưng năng lực con người thì phải được xây dựng một cách có hệ thống và bền bỉ, đó là năng lực không thể copy-paste”.

Nếu chị Quỳnh Giao là người cầm lái, thì chị Đỗ Thị Thanh Huyền, hơn hai mươi lăm năm ở BIDV, là người tạo dựng công cụ. Chị là tác giả, đồng tác giả của một chuỗi sáng kiến nay đã thành hạ tầng số của ngôi nhà. Đó là tiền gửi trực tuyến cho khách hàng tổ chức, ngân hàng mở BIDV Open API, ngân hàng số BIDV Direct, tài trợ chuỗi cung ứng BIDV SCF, hệ sinh thái số BIDV TradeFlat cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu, cùng các sản phẩm tài chính xanh. Ngày 26/10/2025, tại Đại hội thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ XI, chị là công đoàn viên duy nhất của ngành Ngân hàng trong tám mươi điển hình được tôn vinh.

Chị Đỗ Thị Thanh Huyền đón nhận Giấy chứng nhận và Biểu trưng “Điển hình tiên tiến xuất sắc tiêu biểu”

Tinh thần cầu tiến đôi khi lại bắt đầu từ một lần thất bại. Chị Nguyễn Thị Thái Linh, Ban Quản lý rủi ro, là cán bộ ngân hàng Việt Nam đầu tiên đạt chứng chỉ quốc tế GARP SCR về quản lý rủi ro bền vững. Điều chị kể trước tiên lại là: “Thành thật mà nói, tôi từng thi trượt chứng chỉ này một lần… Kỳ thi lại vào thời điểm con gái tôi ôn thi cuối kỳ. Là mẹ, nhiều lúc tôi cũng hơi áy náy vì không thể kèm con học như mọi khi”.

Nguyễn Thị Thái Linh - Chuyên viên Ban Quản lý rủi ro toàn hàng BIDV - cán bộ ngân hàng Việt Nam đầu tiên đạt chứng chỉ quốc tế GARP SCR về quản lý rủi ro bền vững

Tinh thần ấy trùng khớp với định hướng mà Nghị quyết số 59-NQ/ĐU của Đảng ủy BIDV về phát triển đào tạo đặt ra: xây dựng BIDV thành “tổ chức học tập - nơi việc học trở thành thói quen, thành văn hóa của BIDV và mỗi cán bộ đều có năng lực tự học và học tập suốt đời”. Từ phòng thanh toán đối ngoại ba người với tấm bằng C tiếng Anh năm 1992 đến chứng chỉ quốc tế đầu tiên của ngành, những người phụ nữ BIDV đã là những người “học tập suốt đời” từ trước khi khái niệm ấy đi vào nghị quyết.

Quyền lực mang gương mặt nghĩa tình

Nếu thế hệ trước dạy nhau cách chịu trách nhiệm, thế hệ hôm nay còn phải học một điều khó hơn: thực thi quyền quản lý mà vẫn giữ được sự tự tin của người dưới quyền. Đầu năm 2021, chị Nguyễn Thị Thanh Vân nhận vị trí Trưởng Kiểm toán nội bộ. Năm 2023, Quy tắc ứng xử của cán bộ tham gia đoàn kiểm toán lần đầu được ban hành. Thay đổi quan trọng nhất nằm ở tư duy: không tập trung vào “tuân thủ cục bộ” mà vào “rủi ro hệ thống”; không tập trung vào “bắt lỗi” mà nâng cao hàm lượng “tư vấn”.

Khi chị chuẩn bị nghỉ hưu sau ba mươi tư năm ở BIDV, những người dưới quyền nhắc lại nhiều điều. Theo họ, di sản của chị còn nằm ở những điều rất nhỏ: bố trí lại không gian làm việc, thay những chiếc máy tính cũ, bổ sung đèn chiếu sáng, giảm bớt những chuyến công tác xa nhà. Họ viết: “Chúng tôi biết, chặng đường chúng tôi đang đi, chị đã mở rộng lối, dẫn rõ đường…”

Chị Ngô Thị Liên Hương, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Khách hàng, nghiệm ra: “Thành công lớn nhất của người lãnh đạo không phải là phần thưởng, mà là sự trưởng thành.” Chị Trần Anh Thư, Giám đốc Sở Giao dịch 3, truyền cho cả chi nhánh một mệnh đề: “Mỗi cán bộ đều là một giám đốc công việc”. Chị Nguyễn Thanh Thủy, Giám đốc BIDV Phú Mỹ, thì nói: “Khi mỗi người phụ nữ nhận ra giá trị và sức mạnh nội tâm của mình, tập thể ấy sẽ trở nên mạnh mẽ một cách tự nhiên”.

Chị Liên Hương là người thuyền trưởng truyền cảm hứng trong mắt đồng nghiệp

Ngay cả quyền lực kiểm tra, trong một tổ chức coi trọng con người, cũng có thể được thực thi bằng tinh thần nghĩa tình. Đó chính là tinh thần “lấy con người BIDV làm trung tâm, chủ thể” mà Nghị quyết số 61-NQ/ĐU của Đảng ủy BIDV xác định. Đó cũng là cách những nữ cán bộ quản lý góp phần xây dựng “văn hóa tin cậy và hợp tác” mà nghị quyết đặt ra.

Người giữ kho năm 1975, người mở nghiệp vụ thanh toán quốc tế năm 1992, người giữ dữ liệu qua đêm chuyển hệ thống, người giữ cho bộ máy kiểm toán không biến thành bộ máy chỉ để bắt lỗi, người cầm lái một cuộc chuyển đổi toàn hàng: mỗi người một công việc, một thời đại, một công cụ. Điểm chung xuyên suốt là họ đã dám: dám đi trước, dám làm đúng khi cái đúng chưa được thừa nhận, dám thi lại sau một lần trượt.

Di chúc của Bác dặn: “Bản thân phụ nữ thì phải cố gắng vươn lên.” Những người chị của thời Đổi mới đã trả lời lời dặn ấy bằng chính con đường nghề nghiệp của mình. Nhưng Bác còn dặn một vế nữa, dành cho Đảng và cho tổ chức. Ngôi nhà BIDV đã trả lời vế ấy thế nào - đó là câu chuyện của kỳ cuối.

Tập thể cán bộ nữ BIDV Chi nhánh Phú Mỹ

> Đón xem KỲ 3 - TỰ HÁT: KHI PHỤ NỮ CẤT TIẾNG