Quy định mới về đầu tư, kinh doanh của đảng viên có gì đáng chú ý?

Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV sáng 16/10 - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Từ “cho phép” sang “khuyến khích, tạo điều kiện”

Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV sáng 16/10, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương trình bày chuyên đề về Quy định số 224-QĐ/TW ngày 14/10/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Theo Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, sau 20 năm thực hiện Quy định số 15-QĐ/TW ngày 28/8/2006, số đảng viên tham gia làm kinh tế tư nhân tăng hơn 5 lần, từ hơn 35.000 người năm 2006 lên 187.000 người năm 2026. Tuy nhiên, so với tổng số hơn 5,6 triệu đảng viên, số đảng viên làm kinh tế tư nhân mới chiếm 3,31%.

Việc ban hành Quy định 224 nhằm tạo điều kiện để đảng viên phát huy năng lực, huy động nguồn lực hợp pháp tham gia đầu tư, kinh doanh, đóng góp cho phát triển đất nước.

Điểm đổi mới căn bản là chuyển tư duy quản lý từ “cho phép” sang “khuyến khích, tạo điều kiện” để đảng viên làm giàu hợp pháp, chính đáng; từ cách tiếp cận chủ yếu theo hướng “được làm, không được làm” sang phân định rõ 3 nhóm: Được làm; được làm có điều kiện, có kiểm soát; không được làm.

Quy định đồng thời yêu cầu đảng viên tuân thủ quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước; thực hiện trách nhiệm với Nhà nước, xã hội, môi trường, người lao động và người tiêu dùng; được bảo vệ quyền tài sản hợp pháp. Quyền tham gia đầu tư, kinh doanh và các giới hạn đi kèm được xác định trên cơ sở chức danh, vị trí công tác và nguy cơ phát sinh xung đột lợi ích.

Đặc biệt, cán bộ trong khu vực công không được sử dụng trái quy định tài sản, thông tin, nhân lực hoặc nguồn lực công để phục vụ hoạt động kinh doanh của bản thân, người có liên quan hay nhóm lợi ích; không được đầu tư vào tổ chức, lĩnh vực thuộc phạm vi mình trực tiếp quyết định hoặc quản lý; không để kinh doanh ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ. Việc được tổ chức đảng chấp thuận không thay thế các thủ tục, điều kiện theo quy định của pháp luật.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo Hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Phân định quyền và giới hạn theo 6 nhóm đảng viên

Quy định 224 phân loại hoạt động đầu tư, kinh doanh thành 4 nhóm: Hoạt động chuyên môn, khai thác tài sản tạo thu nhập; đầu tư kinh doanh nhưng không thành lập tổ chức kinh tế, không chi phối, quản lý hoặc điều hành; đầu tư thành lập tổ chức kinh tế hoặc có quyền chi phối nhưng không tham gia quản lý, điều hành; và đầu tư kinh doanh có tham gia quản lý, điều hành.

Trên cơ sở đó, Quy định xác định quyền và giới hạn đối với 6 nhóm đảng viên, bảo đảm vừa tạo điều kiện cho hoạt động kinh doanh hợp pháp, vừa kiểm soát nguy cơ xung đột lợi ích theo từng vị trí, chức trách.

Đối với đảng viên ngoài khu vực công, được thực hiện các hoạt động đầu tư, kinh doanh mà pháp luật không cấm, không phải xin chấp thuận của tổ chức đảng. Tuy nhiên, không được lợi dụng tư cách đảng viên hoặc các mối quan hệ để tạo lợi thế bất bình đẳng trong kinh doanh.

Đối với đảng viên là cán bộ, công chức, được thực hiện hoạt động chuyên môn, khai thác tài sản tạo thu nhập và tham gia đầu tư kinh doanh (nhưng không thành lập tổ chức kinh tế và không chi phối, quản lý hoặc điều hành) mà không phải xin chấp thuận của tổ chức đảng.

Cán bộ, công chức không thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý và không giữ vị trí có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích được đầu tư thành lập tổ chức kinh tế hoặc đầu tư chi phối khi được cấp có thẩm quyền chấp thuận. Tuy nhiên, cán bộ, công chức không được tham gia quản lý, điều hành tổ chức kinh tế dưới bất kỳ hình thức nào.

Đối với cán bộ thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý và cán bộ, công chức làm việc tại vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích, giới hạn chặt chẽ hơn: Không được đầu tư thành lập tổ chức kinh tế, nắm giữ cổ phần chi phối, quản lý hoặc điều hành. Cách tiếp cận này gắn quyền đầu tư, kinh doanh với vị trí công tác, đồng thời ngăn ngừa khả năng quyền lực công bị sử dụng để tạo lợi thế cho lợi ích riêng.

Đối với đảng viên là viên chức, tất cả viên chức được thực hiện hoạt động chuyên môn, khai thác tài sản tạo thu nhập và đầu tư kinh doanh không thành lập tổ chức kinh tế, không chi phối, quản lý hoặc điều hành mà không cần chấp thuận. Viên chức không ở vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao được thành lập tổ chức kinh tế hoặc đầu tư chi phối nhưng không tham gia quản lý, điều hành.

Viên chức không giữ chức vụ quản lý và không ở vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao có thể tham gia quản lý, điều hành sau khi được chấp thuận. Viên chức không giữ chức vụ quản lý cũng có thể tạm rời vị trí công tác để thành lập, chi phối, quản lý hoặc điều hành tổ chức kinh tế theo quy định. Ngược lại, viên chức ở vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao không được thành lập, chi phối, quản lý hoặc điều hành tổ chức kinh tế; viên chức quản lý không được đồng thời quản lý, điều hành tổ chức kinh tế, trừ trường hợp đại diện vốn hoặc được cử thực hiện nhiệm vụ theo quy định của pháp luật.

Đối với đảng viên trong quân đội, công an, được thực hiện hoạt động chuyên môn, khai thác tài sản tạo thu nhập và đầu tư kinh doanh không thành lập tổ chức kinh tế, không chi phối, quản lý hoặc điều hành mà không cần chấp thuận. Người không ở vị trí có nguy cơ cao có thể thành lập tổ chức kinh tế hoặc đầu tư chi phối sau khi được chấp thuận, đồng thời phải bảo đảm bí mật nhà nước, bí mật công tác, yêu cầu quốc phòng và an ninh.

Trong thời gian công tác, nhóm này không được quản lý, điều hành tổ chức kinh tế, trừ trường hợp thực hiện nhiệm vụ do cấp có thẩm quyền giao. Người giữ vị trí có nguy cơ cao không được thành lập, chi phối, quản lý hoặc điều hành tổ chức kinh tế.

Đối với người quản lý doanh nghiệp nhà nước và người đại diện phần vốn nhà nước, Quy định cho phép thực hiện hoạt động chuyên môn, khai thác tài sản tạo thu nhập và đầu tư kinh doanh không thành lập tổ chức kinh tế, không chi phối, quản lý hoặc điều hành. Họ được mua, nhận, nắm giữ cổ phần, phần vốn góp và thực hiện quyền cổ đông tại doanh nghiệp do mình quản lý hoặc đại diện phần vốn theo quy định, nhưng phải bảo đảm tách bạch với nhiệm vụ được giao.

Việc thành lập, chi phối, quản lý hoặc điều hành tổ chức kinh tế phải được cấp có thẩm quyền chấp thuận. Nhóm này không được đầu tư vào ngành, lĩnh vực có lợi ích trực tiếp liên quan đến doanh nghiệp nhà nước mà mình quản lý hoặc đại diện phần vốn, trừ trường hợp được quy định.

Đối với đảng viên sau khi thôi chức, thôi công tác hoặc nghỉ hưu, nếu không còn làm việc trong khu vực công thì được tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh như đảng viên ngoài khu vực công, nhưng vẫn phải tuân thủ các hạn chế theo pháp luật đối với lĩnh vực, công việc đã phụ trách. Trường hợp tiếp tục làm việc trong khu vực công, quyền và giới hạn đầu tư, kinh doanh được xác định theo chức danh mới và các quy định liên quan.

Theo Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, việc phân định theo 6 nhóm cho thấy Quy định không áp dụng một giới hạn chung cho mọi đảng viên, mà đặt ra điều kiện khác nhau tùy vị trí, thẩm quyền và mức độ rủi ro xung đột lợi ích. Qua đó, quyền tham gia kinh doanh được mở rộng trong khuôn khổ kiểm soát rõ ràng, phù hợp với yêu cầu thực thi nhiệm vụ và trách nhiệm của từng đối tượng.

Ông Nguyễn Thanh Nghị, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương trình bày chuyên đề tại Hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Kiểm soát xung đột lợi ích từ sớm

Cùng với mở rộng quyền đầu tư, kinh doanh, Quy định 224 đặc biệt nhấn mạnh cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích tại Điều 12. Việc kiểm soát bao gồm nhận diện, đánh giá nguy cơ; trách nhiệm báo cáo của đảng viên; trách nhiệm xem xét, xử lý của cấp có thẩm quyền; và chia sẻ dữ liệu, hồ sơ theo chức năng, quyền hạn.

“Đây là cơ chế quan trọng nhằm phát hiện, phòng ngừa những tình huống trong đó lợi ích cá nhân có thể ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao. Việc kiểm soát không chỉ tập trung vào hành vi vi phạm đã xảy ra, mà còn hướng tới nhận diện và xử lý nguy cơ từ sớm, nhất là đối với những vị trí có thẩm quyền quyết định, quản lý hoặc phân bổ nguồn lực công”, ông Nguyễn Thanh Nghị nói.

Quy định cũng làm rõ ranh giới giữa quyền đầu tư, kinh doanh hợp pháp của đảng viên với việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phục vụ lợi ích riêng. Theo đó, việc tham gia kinh doanh không được làm ảnh hưởng đến nhiệm vụ; không được sử dụng sai tài sản, thông tin, nhân lực và nguồn lực công; không được tạo lợi thế bất bình đẳng cho bản thân, người có liên quan hoặc nhóm lợi ích.

Ông Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh, với những thay đổi này, Quy định 224 vừa tạo hành lang để đảng viên phát huy năng lực, huy động nguồn lực và làm giàu chính đáng, vừa tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong thực thi công vụ. Trọng tâm không chỉ là xác định đảng viên được làm gì, mà còn là làm rõ điều kiện thực hiện, trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm soát tương ứng.

Quy định 224 hướng tới khơi thông nguồn lực đầu tư, kinh doanh hợp pháp trong đội ngũ đảng viên, đồng thời giữ vững nguyên tắc kiểm soát quyền lực, phòng ngừa xung đột lợi ích và bảo đảm hoạt động kinh doanh không làm ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ được giao.