Xây dựng thị trường chứng khoán thành kênh hình thành vốn dài hạn

Hình minh họa được tạo bởi AI

Hạ tầng quyết định khả năng giữ vốn

Ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban Pháp chế - Đối ngoại (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước - UBCKNN) cho biết, TTCK Việt Nam hiện có hơn 300 cổ phiếu niêm yết, hơn 800 cổ phiếu đăng ký giao dịch trên UPCoM, vốn hóa gần 80% GDP và gần 14 triệu tài khoản giao dịch.

Sau quá trình nghiên cứu nâng hạng từ năm 2016, Việt Nam được FTSE Russell đưa vào danh sách theo dõi năm 2018. Những cải cách tiếp theo tập trung tháo gỡ các rào cản đối với nhà đầu tư quốc tế, đặc biệt là việc Thông tư 68 năm 2024 bãi bỏ yêu cầu ký quỹ 100% trước giao dịch đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài.

Cùng với vận hành hệ thống giao dịch mới, tăng cường minh bạch thông tin và hoàn thiện kết nối hạ tầng, ngày 18/9, FTSE chính thức công bố đưa cổ phiếu Việt Nam vào chỉ số thị trường mới nổi FTSE.

Theo ông Dũng, việc nâng hạng chỉ là điểm khởi đầu cho quá trình hội nhập sâu rộng hơn. Trọng tâm tiếp theo là duy trì trạng thái thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE, hướng tới MSCI, hoàn thiện hạ tầng thanh toán, cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp.

Trước mắt, UBCKNN tập trung đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, cắt giảm 30% thủ tục hành chính, tiếp tục xử lý giới hạn sở hữu nước ngoài và nâng cao minh bạch, trong đó có công bố thông tin bằng tiếng Anh và thông tin ESG.

Ở góc nhìn nhà đầu tư quốc tế, ông Lyndon Chao, Giám đốc Điều hành, Trưởng Khối Thị trường cổ phiếu và Bù trừ thanh toán của ASIFMA cho rằng, ưu tiên hàng đầu của Việt Nam hiện nay là hoàn thiện cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP).

Theo ông, cộng đồng đầu tư quốc tế không cần một hệ thống CCP được triển khai thật nhanh, mà cần hệ thống vận hành đúng chuẩn, phát huy hiệu quả bù trừ đa phương và loại bỏ yêu cầu ký quỹ trên T+1 đối với nhà đầu tư toàn cầu và công ty chứng khoán trong nước.

Để đạt mục tiêu này, ông đề nghị các phương án vận hành CCP cần được chia sẻ sớm với công ty chứng khoán, môi giới toàn cầu, công ty quản lý quỹ, ngân hàng lưu ký và VSDC để cùng đánh giá rủi ro trước khi hoàn thiện quy định.

“Việt Nam nên tập trung hoàn thiện CCP và hệ thống thanh toán bù trừ trước khi mở rộng sang những sản phẩm phức tạp hơn. Nếu triển khai vội vàng và không đúng chuẩn, những sai sót có thể kéo lùi quá trình phát triển thị trường nhiều năm”, ông Lyndon Chao nhấn mạnh.

Từ phía cơ quan quản lý, ông Vũ Chí Dũng cho biết, Luật Chứng khoán sửa đổi đã bổ sung khung pháp lý cho sản phẩm mới, cơ chế thử nghiệm và chứng chỉ lưu ký. Tuy nhiên, các thành viên thị trường cần chủ động nghiên cứu, đề xuất sản phẩm phù hợp, trong khi UBCKNN tiếp tục hoàn thiện chính sách, phát triển ngành quản lý quỹ và hạ tầng CCP theo chuẩn quốc tế.

Cần hình thành nền tảng vốn dài hạn trong nước

Nếu hạ tầng là điều kiện để nhà đầu tư quốc tế tiếp cận thị trường thuận lợi, thì nguồn vốn dài hạn trong nước và chất lượng doanh nghiệp lại quyết định khả năng phát triển bền vững.

Ông Johan Nyvene, Thành viên Hội đồng Quản trị Dragon Capital Group đặt vấn đề, vì sao doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu lựa chọn tín dụng ngân hàng thay vì huy động vốn qua cổ phiếu, trái phiếu.

Theo ông, khi vốn ngân hàng dồi dào, chi phí thấp và thủ tục nhanh hơn, doanh nghiệp có xu hướng tiếp tục vay ngân hàng. Trong khi đó, phát hành cổ phiếu hoặc trái phiếu đòi hỏi nhiều thủ tục, chi phí và thời gian hơn.

Từ thực tế này, ông Johan cho rằng, thị trường thời gian qua quan tâm nhiều đến “dòng vốn” hơn là “hình thành vốn”. Muốn phát triển bền vững, cần nhìn nhận đồng thời hai phía: nhà đầu tư cung cấp vốn và doanh nghiệp có nhu cầu huy động vốn.

Ở phía cung, thị trường Việt Nam chưa có độ sâu cần thiết về nhà đầu tư tổ chức. Thay vì chỉ theo dõi hoạt động mua, bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài, vấn đề quan trọng hơn là xác định nguồn vốn dài hạn đến từ đâu và làm thế nào để chuyển tiền tiết kiệm trong dân thành nguồn lực đầu tư ổn định.

Ở phía doanh nghiệp, ông Johan chỉ ra điểm nghẽn về quản trị công ty. Qua kinh nghiệm tư vấn doanh nghiệp chuẩn bị IPO hoặc phát hành riêng lẻ, ông nhận thấy báo cáo tài chính và các giao dịch nội bộ phức tạp có thể khiến quá trình chuẩn hóa số liệu gặp khó khăn.

Khi tiếp cận nhà đầu tư tổ chức quốc tế, những thông tin thiếu minh bạch có thể khiến thương vụ đình trệ. Do đó, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản trị tài chính, chuẩn hóa báo cáo và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường vốn quốc tế.

Trở lại câu chuyện hình thành vốn, ông Johan Nyvene cho biết, khoảng 85-90% giá trị giao dịch hằng ngày trên TTCK Việt Nam thuộc về nhà đầu tư cá nhân. Phần lớn nhà đầu tư cá nhân trực tiếp mua bán cổ phiếu thay vì ủy thác cho các quỹ chuyên nghiệp, trong khi hệ thống quỹ hưu trí tự nguyện chưa phát triển tương xứng.

Dẫn quy định miễn trừ thuế thu nhập cá nhân tối đa một triệu đồng mỗi tháng đối với khoản đóng góp vào quỹ hưu trí, ông cho rằng mức ưu đãi này chưa đủ tạo động lực đối với nhóm có thu nhập khá và khuyến nghị nên chuyển sang ưu đãi theo tỷ lệ phần trăm thu nhập, đồng thời khóa khoản tiền đầu tư cho mục tiêu hưu trí dài hạn. Cùng với phát triển những sản phẩm như quỹ ETF, cơ chế này có thể tạo thêm nguồn vốn ổn định cho thị trường.

Những vấn đề về nguồn cung vốn, nhu cầu huy động vốn và hạ tầng thị trường cũng được đặt trong định hướng phát triển đến năm 2030.

Theo ông Vũ Chí Dũng, mục tiêu đặt ra là vốn hóa cổ phiếu đạt 120% GDP, dư nợ trái phiếu gần 60% GDP; đồng thời phát triển ngành quản lý quỹ, gia tăng nhà đầu tư tổ chức và giảm phụ thuộc vào nguồn tín dụng ngân hàng ngắn hạn.

Cơ quan quản lý cũng hướng tới mục tiêu có 100 quỹ đầu tư chứng khoán, tổng giá trị tài sản ròng của các quỹ đạt 5% GDP và khoảng 2,5 triệu nhà đầu tư nắm giữ chứng chỉ quỹ.

Bên cạnh mở rộng quy mô, thị trường cần chuyển dịch cơ cấu nhà đầu tư theo hướng cân bằng hơn giữa cá nhân và tổ chức, qua đó nâng cao khả năng huy động và phân bổ vốn trung, dài hạn.