Sắp xếp lại hệ thống quỹ tín dụng nhân dân gắn với đơn vị hành chính cấp xã

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất trong Đề án cơ cấu lại tổng thể hệ thống quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) và Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam (NHHTX) giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045 là việc tổ chức, sắp xếp lại hệ thống QTDND theo địa bàn hoạt động.

Theo đề án, tại các đơn vị hành chính cấp xã đang có từ hai QTDND hoạt động trở lên sẽ được tổ chức, sắp xếp lại để chỉ còn tối đa một QTDND hoạt động. Đề án xác định QTDND hoạt động chủ yếu trên địa bàn một đơn vị hành chính cấp xã; trường hợp hoạt động liên xã phải đáp ứng các điều kiện nghiêm ngặt và phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa bàn hoạt động.

Để thực hiện mục tiêu này, đề án đặt ra yêu cầu xử lý tình trạng chồng lấn địa bàn hoạt động của QTDND thông qua các hình thức như sáp nhập, hợp nhất, giải thể hoặc chấm dứt hoạt động, kể cả trường hợp bắt buộc. Cùng với đó, các QTDND có quy mô quá nhỏ, không có khả năng tồn tại bền vững cũng thuộc diện được xử lý trong quá trình cơ cấu lại hệ thống.

Ảnh minh họa

Nội dung sắp xếp lại địa bàn được đề cập xuyên suốt trong các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp và lộ trình thực hiện của đề án. Theo lộ trình được xây dựng, đến năm 2030 phấn đấu hoàn thành xử lý địa bàn đối với 50% số QTDND chịu tác động bởi việc sắp xếp đơn vị hành chính. Toàn bộ việc xử lý địa bàn được định hướng hoàn thành trước năm 2035 hoặc sớm hơn nếu điều kiện cho phép.

Trong thời gian thực hiện việc sắp xếp lại hệ thống, đề án tiếp tục xác định chủ trương tạm dừng cấp phép thành lập mới QTDND. Đồng thời, việc tổ chức lại hệ thống QTDND được thực hiện đồng bộ với phương án tổ chức lại mạng lưới của NHHTX.

Bên cạnh việc sắp xếp lại tổ chức, đề án đặt mục tiêu xử lý dứt điểm các QTDND yếu kém đang tồn đọng. Theo mục tiêu được đề ra, việc thí điểm phá sản QTDND sẽ hoàn thành trước năm 2030. Trong giai đoạn 2026-2030, đề án cũng đặt mục tiêu hoàn thành thực hiện thí điểm phá sản đối với các QTDND được kiểm soát đặc biệt nhưng không có khả năng phục hồi.

Trong nhóm giải pháp về hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, đề án đề cập việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, chính sách về thanh tra, giám sát và xử lý vi phạm trong hoạt động của QTDND; hoàn thiện cơ chế, chính sách phục vụ việc phục hồi và xử lý QTDND yếu kém, QTDND được kiểm soát đặc biệt. Đề án đồng thời đề cập việc tăng cường các quy định phòng ngừa hành vi lợi dụng để tham ô, chiếm đoạt tài sản của QTDND.

Một nội dung khác được đề án đặt ra là nâng cao năng lực tài chính của hệ thống. Theo đó, đến năm 2030, QTDND hoạt động trên địa bàn một đơn vị hành chính cấp xã phải có vốn điều lệ tối thiểu 5 tỷ đồng; QTDND hoạt động liên xã phải có vốn điều lệ tối thiểu 10 tỷ đồng.

Đề án cũng giao nghiên cứu, đề xuất sửa đổi quy định về mức vốn pháp định, trong đó nâng mức vốn điều lệ tối thiểu của QTDND phù hợp với quy mô và phạm vi địa bàn hoạt động. Đối với các QTDND, việc tăng vốn được thực hiện thông qua tự tích lũy, tăng vốn từ các quỹ dự trữ, tăng vốn góp của thành viên hiện hữu, mở rộng thành viên và tiếp nhận phần vốn góp từ NHHTX theo quy định của pháp luật.

Song song với yêu cầu nâng cao năng lực tài chính, đề án định vị hoạt động của hệ thống QTDND thuộc phân khúc tài chính vi mô trong tổng thể hệ thống tổ chức tín dụng. Theo đó, hệ thống QTDND được xác định chủ yếu phục vụ thành viên, bao gồm người nghèo, người thu nhập thấp, hộ kinh doanh cá thể, hợp tác xã, doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp nhỏ.

Đề án cũng đưa ra lộ trình để QTDND thực hiện huy động vốn và cho vay chủ yếu đối với thành viên. Trong giai đoạn 2026-2030, việc huy động và cho vay chủ yếu đối với thành viên được thực hiện theo lộ trình. Đến giai đoạn 2031-2045, hệ thống được định hướng hoàn thành việc triển khai quy định QTDND chỉ huy động và cho vay thành viên.

Đối với NHHTX, đề án định hướng phát triển đơn vị này trở thành “ngân hàng của tất cả các QTDND”, thực hiện vai trò đầu mối liên kết hệ thống. Theo đề án, NHHTX có trách nhiệm hỗ trợ QTDND về tài chính, nhân sự, kỹ thuật, điều hòa vốn, thanh khoản, kiểm tra, kiểm toán, chuyển đổi số và bảo đảm an toàn hệ thống…

Đề án cũng đề cập việc xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ dùng chung cho toàn hệ thống QTDND. Các lĩnh vực được đề cập gồm công nghệ thông tin, thanh toán, kiểm toán độc lập, mua bán nợ, bảo hiểm, nghiên cứu chiến lược, tư vấn pháp lý và các đơn vị khu vực phục vụ hoạt động của QTDND. Bên cạnh đó, NHHTX được giao nghiên cứu xây dựng các trung tâm hoặc đơn vị chuyên biệt phục vụ hoạt động chung của toàn hệ thống.

Bên cạnh đó, đề án cũng đưa ra nhóm giải pháp hoàn thiện thể chế và tăng cường quản lý đối với hệ thống QTDND. Trong nhóm giải pháp này, NHNN sẽ nghiên cứu, đề xuất ban hành luật riêng đối với tổ chức tín dụng là hợp tác xã. Các nội dung nghiên cứu bao gồm mục tiêu, phạm vi hoạt động của QTDND; quy định về địa bàn hoạt động; cơ chế xử lý chồng lấn địa bàn; cơ chế liên kết hệ thống; vai trò, thẩm quyền của NHHTX; cơ chế hoạt động của Quỹ bảo toàn; trách nhiệm của các bộ, ngành và chính quyền địa phương trong quản lý, giám sát hệ thống QTDND.

Đồng thời, đề án đề cập tới việc nghiên cứu sửa đổi các quy định về vốn pháp định; hoàn thiện cơ chế phục hồi, xử lý QTDND yếu kém, QTDND được kiểm soát đặc biệt; hoàn thiện cơ chế thanh tra, giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm trong hoạt động của QTDND; tăng cường các quy định phòng ngừa hành vi tham ô, chiếm đoạt tài sản của QTDND...

Theo lộ trình thực hiện, giai đoạn 2026-2030 tập trung vào hoàn thiện hệ thống pháp luật, xử lý QTDND yếu kém, tăng vốn điều lệ, triển khai sắp xếp lại hệ thống và nghiên cứu xây dựng các trung tâm hỗ trợ dùng chung. Giai đoạn 2031-2045 tiếp tục hoàn thiện việc tổ chức lại hệ thống, hoàn thành xử lý địa bàn hoạt động, hoàn thành triển khai quy định QTDND chỉ huy động và cho vay thành viên, đồng thời hoàn thiện việc chuẩn hóa sản phẩm, dịch vụ, công tác nhân sự và hạ tầng công nghệ trong toàn hệ thống QTDND.