Tăng thu ngoài lãi: Lợi nhuận ngân hàng sẽ bền vững hơn

Đa dạng hóa nguồn thu, giảm phụ thuộc vào tín dụng

Trong nhóm Big 4, VietinBank cho biết quá trình chuyển dịch cơ cấu thu nhập được triển khai mạnh mẽ trong năm qua. Ngân hàng ghi nhận quy mô tổng tài sản tăng khoảng 18% so với cuối năm 2024, lần đầu tiên vượt mốc 100 tỷ USD. Dư nợ tín dụng tăng khoảng 16%, trong đó các lĩnh vực ưu tiên chiếm trên 30% tổng dư nợ; nguồn vốn huy động tăng 12%. Đáng chú ý, thông qua việc cung cấp các giải pháp tài chính toàn diện, cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ, thu nhập ngoài lãi của VietinBank đã đóng góp gần 27% tổng thu nhập hoạt động - cho thấy hiệu quả rõ nét của chiến lược giảm phụ thuộc vào thu nhập lãi thuần.

Thu nhập ngoài lãi đang ngày càng khẳng định vai trò là “điểm tựa” quan trọng cho lợi nhuận của ngành Ngân hàng

Ở khối NHTM cổ phần, tại VIB, thu nhập ngoài lãi tiếp tục đóng góp tích cực vào tổng thu nhập hoạt động trong 9 tháng đầu năm 2025, với tỷ trọng hơn 19%, chủ yếu đến từ thu phí và dịch vụ. Tính đến ngày 30/9/2025, số lượng thẻ tín dụng của VIB đã vượt mốc 1 triệu thẻ lưu hành, với tổng chi tiêu đạt hơn 104.000 tỷ đồng, tăng 15% so với cùng kỳ. Cùng với mảng thẻ, các sản phẩm dịch vụ triển khai trên nền tảng ngân hàng số như thanh toán hóa đơn, chuyển tiền quốc tế, đóng học phí, bảo hiểm… cùng các gói giải pháp tài chính dành cho khách hàng doanh nghiệp đang ngày càng đóng góp rõ nét vào nguồn thu phí và dịch vụ của ngân hàng, qua đó gia tăng vai trò của thu nhập ngoài lãi trong cơ cấu lợi nhuận.

Xu hướng này cũng được ghi nhận tại OCB, trong 3 quý đầu năm 2025, thu thuần ngoài lãi của OCB tiếp tục cải thiện mạnh. Riêng quý III/2025, thu ngoài lãi đạt 507 tỷ đồng, tăng 123,1% so với cùng kỳ; trong đó, thu từ mua bán ngoại tệ tăng 122,9%, thu từ hoạt động khác đạt 260 tỷ đồng, tăng 59,7%. Lũy kế 9 tháng, thu từ hoạt động khác đạt 494 tỷ đồng, tăng 87,1%.

Ở góc độ toàn ngành, bà Trần Thị Khánh Hiền - Giám đốc Nghiên cứu Công ty Chứng khoán Quân đội (MBS) cho biết, trong 9 tháng đầu năm 2025, thu nhập ngoài lãi của hệ thống ngân hàng tăng 24,4% so với cùng kỳ 2024. Đây là mức tăng đáng chú ý trong bối cảnh hoạt động tín dụng không còn duy trì nhịp tăng nóng như các giai đoạn trước. Đặc biệt, nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tiếp tục ghi nhận tốc độ tăng trưởng thu ngoài lãi vượt trội so với nhóm quốc doanh, phản ánh sự chủ động hơn trong đa dạng hóa nguồn thu và khai thác các mảng dịch vụ phi tín dụng.

Theo MBS, thu phí với mức tăng khoảng 6% so với cùng kỳ tiếp tục đóng vai trò nền tảng cho tăng trưởng thu ngoài lãi của các ngân hàng, bên cạnh sự bùng nổ của các khoản thu từ đầu tư chứng khoán và xử lý nợ trong năm 2025. Nhờ đó, tỷ trọng thu nhập ngoài lãi trong cơ cấu thu nhập hoạt động toàn ngành Ngân hàng được cải thiện rõ rệt, giúp bức tranh lợi nhuận của các nhà băng trở nên cân bằng và bền vững hơn.

Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh biên lãi ròng (NIM) chịu áp lực thu hẹp, thu nhập ngoài lãi không chỉ giúp bù đắp phần lợi nhuận suy giảm từ tín dụng, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và tăng khả năng chống chịu của ngân hàng trước các biến động của chu kỳ kinh tế.

Sự dịch chuyển sẽ ngày càng rõ nét

Bước sang năm 2026, triển vọng thu nhập ngoài lãi của ngành Ngân hàng được dự báo vẫn duy trì đà tăng trưởng, song động lực sẽ có sự dịch chuyển rõ nét. Theo bà Trần Thị Khánh Hiền, tăng trưởng chủ yếu sẽ đến từ thu nhập phí, trong khi các nguồn thu mang tính chu kỳ như đầu tư chứng khoán và xử lý nợ khó có thể lặp lại mức tăng mạnh như năm 2025.

Diễn biến hạ nhiệt của thị trường chứng khoán, cùng sự trầm lắng của hoạt động tăng vốn và phát hành trái phiếu doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường bất động sản và tài chính giảm tốc, sẽ khiến dư địa tăng trưởng của các mảng này thu hẹp hơn. Đồng thời, nợ xấu đang có xu hướng giảm dần sau giai đoạn xử lý tích cực, kéo theo tốc độ xử lý nợ và nguồn thu liên quan cũng chậm lại.

Ở chiều ngược lại, các khoản thu phí từ thanh toán, thẻ, bancassurance, ngoại hối và dịch vụ ngân hàng số được kỳ vọng sẽ trở thành trụ cột chính của thu nhập ngoài lãi. Đây là nguồn thu mang tính bền vững, ít biến động theo chu kỳ và gắn chặt với chiến lược phát triển khách hàng dài hạn của các ngân hàng.

Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động của toàn ngành vẫn chịu nhiều áp lực. Trong 9 tháng năm 2025, NIM toàn ngành đã giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 5 năm, quanh ngưỡng 3%, do yêu cầu duy trì lãi suất cho vay thấp để hỗ trợ nền kinh tế trong khi chi phí vốn có xu hướng tăng. Sang năm 2026, dù lãi suất cho vay được kỳ vọng điều chỉnh tăng nhẹ và có thêm hỗ trợ từ hoàn nhập lãi dự thu, dư địa cải thiện NIM được đánh giá không còn quá rộng. Khi đó, năng lực kiểm soát chi phí vốn, quản trị thanh khoản và lựa chọn khách hàng sẽ trở thành yếu tố then chốt quyết định hiệu quả sinh lời.

Theo các chuyên gia, việc gia tăng thu ngoài lãi không còn là “sự lựa chọn”, mà đã trở thành chiến lược sống còn giúp các ngân hàng giảm rủi ro chu kỳ, củng cố năng lực tài chính và nâng cao hiệu quả hoạt động. Khi các thị trường như bancassurance, kinh doanh vàng, tài sản số… được mở rộng, cùng làn sóng chuyển đổi số lan tỏa mạnh mẽ, bức tranh lợi nhuận của ngành Ngân hàng được kỳ vọng sẽ cân bằng và bền vững hơn.

Bên cạnh đó, tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) cũng được xem là yếu tố hỗ trợ quan trọng. CASA cải thiện không chỉ giúp giảm chi phí vốn, cải thiện NIM, mà còn tạo nền tảng để ngân hàng phát triển mạnh các dịch vụ thanh toán và thu phí.

Trong Báo cáo chiến lược đầu tư năm 2026 với nhan đề “Nội lực thúc đẩy tăng trưởng bứt phá” do Công ty Cổ phần Chứng khoán Vietcap vừa công bố, nhóm phân tích dự báo tăng trưởng lợi nhuận tổng hợp của các ngân hàng trong danh mục theo dõi sẽ tăng tốc từ mức 14% năm 2025 lên trên 20% trong giai đoạn 2026–2027. Riêng năm 2026, lợi nhuận sau thuế toàn Ngành dự kiến tăng 19,5%, được hỗ trợ bởi tăng trưởng thu nhập lãi ổn định và mức tăng 9,6% của thu nhập ngoài lãi - tiếp tục khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của mảng phi tín dụng trong cấu trúc lợi nhuận ngân hàng.