Thanh Hoá: Chế biến sâu giúp nâng tầm nông sản xuất khẩu

Từ cánh đồng đến thị trường châu Âu, chế biến sâu mở lối nâng tầm nông sản Thanh Hóa

Từ những cánh đồng mẫu lớn đến các dây chuyền sản xuất tiên tiến, nông nghiệp Thanh Hóa đang chuyển mình mạnh mẽ nhờ thu hút đầu tư vào chế biến nông sản. Thay vì phụ thuộc vào sản xuất thô, nhiều đơn vị đã xác định chế biến sâu là hướng đi tất yếu nhằm kéo dài chuỗi giá trị, ổn định đầu ra và tạo sinh kế bền vững cho người nông dân. Cách làm này không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn góp phần giải bài toán “được mùa, mất giá” vốn kéo dài nhiều năm qua.

Một ví dụ điển hình là HTX cây trồng và vật nuôi Đồng Ngâu (thôn Phúc Gia, xã Thọ Long). Nhận thấy nhu cầu sử dụng rau má trong đời sống ngày càng tăng, HTX đã mạnh dạn tích tụ đất đai, đầu tư hơn 3ha chuyên canh rau má theo hướng an toàn. Không dừng lại ở sản xuất nguyên liệu, HTX xác định chế biến sâu là “chìa khóa” để nâng cao giá trị cho loại cây trồng truyền thống này.

Từ nguồn nguyên liệu sạch, HTX Đồng Ngâu đầu tư hệ thống nhà xưởng, dây chuyền sản xuất khép kín để chế biến bột rau má bằng công nghệ sấy lạnh tiệt trùng hiện đại. Quy trình này giúp giữ được màu xanh tự nhiên, hương vị tươi mát và hàm lượng dinh dưỡng vốn có của rau má, điều mà phương pháp sấy nóng truyền thống khó đáp ứng. Nhờ đó, sản phẩm bột rau má Đồng Ngâu nhanh chóng tạo được chỗ đứng trên thị trường, được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh và hiện diện trên các sàn thương mại điện tử.

Để đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định, HTX chủ động ký hợp đồng bao tiêu với người dân và một số HTX, doanh nghiệp trên địa bàn; đồng thời xây dựng vùng trồng theo tiêu chuẩn VietGAP, tiến tới sản xuất hữu cơ. Theo Giám đốc HTX Lê Viết Ngọc, trung bình mỗi tháng HTX sản xuất gần 300kg bột rau má. Việc đầu tư máy móc hiện đại không chỉ giảm chi phí nhân công, nâng cao năng suất mà còn giúp HTX chủ động đầu ra, hạn chế phụ thuộc thương lái và tránh bị ép giá khi vào vụ thu hoạch rộ.

Nếu HTX Đồng Ngâu là minh chứng cho hướng đi linh hoạt ở quy mô nhỏ, thì Công ty CP Đầu tư phát triển VinaGreen lại mở ra bức tranh chế biến nông sản quy mô lớn. Sau một năm thi công, tháng 1/2025, giai đoạn 1 nhà máy chế biến nông sản chất lượng cao của VinaGreen tại xã Triệu Sơn chính thức đi vào vận hành với dây chuyền chế biến gạo hiện đại bậc nhất khu vực miền Bắc, công suất 100.000 tấn lúa gạo mỗi năm. Sản phẩm nhanh chóng có mặt tại nhiều tỉnh, thành trong cả nước và được người tiêu dùng đánh giá cao về chất lượng, mẫu mã.

Để chủ động nguồn nguyên liệu, VinaGreen liên kết với nông dân các khu vực Triệu Sơn, Thiệu Hóa, Nông Cống… hình thành vùng sản xuất lúa thương phẩm tập trung, quy mô lớn. Doanh nghiệp phối hợp với các HTX dịch vụ nông nghiệp tổ chức tập huấn về cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, ghi chép và quản lý đồng ruộng, truy xuất nguồn gốc là những điều kiện tiên quyết để hướng tới xuất khẩu.

Dấu mốc quan trọng là việc VinaGreen xuất khẩu thành công 150 tấn gạo ST25 và Đài Thơm 8 sang Đức và Cộng hòa Séc trong tháng 6/2025. Theo Chủ tịch HĐQT Đỗ Minh Thủy, để có được kết quả này, doanh nghiệp đã trải qua quá trình chuẩn bị bài bản, từ đàm phán hợp đồng, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, hoàn thiện hồ sơ pháp lý đến việc được Bộ Công Thương cấp phép xuất khẩu.

Gạo VinaGreen tại Berlin, Đức

Gạo VinaGreen nhập vào hệ thống siêu thị TamDa Group, CZerch

Điểm nhấn của lô hàng là đáp ứng đầy đủ 56/56 tiêu chuẩn chất lượng của thị trường Đức, một trong những thị trường khó tính nhất châu Âu. Gạo không tồn dư hóa chất, không kim loại nặng, không sử dụng chất bảo quản; các chỉ tiêu về độ bóng, tỷ lệ tấm, chất lượng cơm đều đạt chuẩn cao. Toàn bộ hồ sơ truy xuất nguồn gốc, chứng nhận xuất xứ và kiểm dịch thực vật được hoàn thiện minh bạch, tạo tiền đề cho các đơn hàng tiếp theo. Đến nay, VinaGreen đã xuất khẩu khoảng 500 tấn gạo sang Đức, Cộng hòa Séc, Ba Lan và đang xúc tiến mở rộng sang Trung Quốc, Hồng Kông, Đài Loan (Trung Quốc).

Không chỉ có gạo, xuất khẩu nông sản của Thanh Hóa những năm gần đây ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Hiện toàn tỉnh có khoảng 30 doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, với sản phẩm đã có mặt tại hơn 30 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, phần lớn vẫn tập trung ở các thị trường truyền thống; dư địa mở rộng sang các thị trường tham gia Hiệp định thương mại tự do (FTA) còn rất lớn. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của tỉnh ước đạt 87,4 triệu USD, cho thấy nông sản tiếp tục là trụ cột quan trọng trong cơ cấu xuất khẩu.

Song hành với nỗ lực của doanh nghiệp, các ngành chức năng của tỉnh tích cực hỗ trợ đào tạo, tập huấn về FTA, tiêu chuẩn thị trường EU, cũng như xây dựng mã số vùng trồng, “căn cước” của vùng sản xuất nông nghiệp hiện đại. Trong bối cảnh rào cản kỹ thuật ngày càng gia tăng, sự chủ động của doanh nghiệp cùng vai trò đồng hành của Nhà nước chính là “chìa khóa” giúp nông sản Thanh Hóa mở rộng thị trường, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và khẳng định thương hiệu trên bản đồ nông sản thế giới.