Thị trường M&A bước vào giai đoạn sàng lọc mới

Hoạt động M&A tại Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ, không chỉ ở quy mô vốn mà còn ở tư duy thực hiện

Khoảng cách kỳ vọng đã thu hẹp

Trong khi thế giới liên tục chứng kiến những thương vụ hàng chục tỷ USD trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn hay hạ tầng số, thị trường M&A của Việt Nam trong nửa đầu năm 2026 lại khá lặng sóng. Nhưng đằng sau sự im ắng ấy, quy mô thị trường vẫn tăng.

Theo báo cáo Điểm tin M&A tháng 6/2026 của Grant Thornton Việt Nam, 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận 126 giao dịch được công bố, giảm khoảng 20% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, tổng giá trị các thương vụ có thể xác định đạt khoảng 2,43 tỷ USD, tăng khoảng 14%, giá trị bình quân mỗi thương vụ lên tới 27-28 triệu USD. Những con số này cho thấy một xu hướng mới: không tăng trưởng bằng việc có thêm nhiều giao dịch mà bằng việc mỗi thương vụ ngày càng có quy mô lớn hơn.

Ông Tiong Hooi Ong, Phó tổng giám đốc PwC Việt Nam cho biết, PwC tiếp tục xếp Việt Nam vào nhóm thị trường M&A hấp dẫn của khu vực, dù quy mô giao dịch còn khiêm tốn so với thế giới. Sức hút của Việt Nam không nằm ở những thương vụ khổng lồ mà ở triển vọng tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế. Trong giai đoạn tới, nhà đầu tư sẽ tập trung vào các cơ hội gắn với những xu hướng dài hạn như tiêu dùng, chuyển đổi số, hạ tầng và phát triển bền vững. Việt Nam không chỉ có tiềm năng tăng trưởng mà còn là thị trường có khả năng tạo ra giá trị dài hạn cho nhiều chiến lược đầu tư.

Bên cạnh đó, quá trình thoái vốn doanh nghiệp nhà nước và các cải cách về đất đai, định giá tài sản có thể tạo động lực cho những thương vụ quy mô lớn hơn. Khi việc định giá minh bạch hơn, khoảng cách kỳ vọng giữa bên mua và bên bán sẽ được thu hẹp, qua đó thúc đẩy giao dịch.

Bên cạnh đó, khẩu vị của nhà đầu tư cũng đang thay đổi. Theo ông Phạm Đức Dũng, chuyên gia từ Công ty cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), điều đáng chú ý trên thị trường M&A hiện nay là khẩu vị của nhà đầu tư ngày càng chọn lọc. Họ không chỉ nhìn vào quy mô doanh thu hay tài sản mà quan tâm nhiều hơn đến chất lượng quản trị, tính minh bạch, dòng tiền, pháp lý và khả năng tăng trưởng sau giao dịch. Điều này đặt doanh nghiệp Việt trước một yêu cầu rõ ràng: muốn tìm được đối tác chiến lược trước hết phải trở thành một doanh nghiệp có thể đầu tư được.

Đã đến lúc chúng ta không chỉ nhìn vào số lượng thương vụ M&A hay các con số bề nổi mà cần quan tâm nhiều hơn đến chất lượng doanh nghiệp, chất lượng dòng tiền và chất lượng của thị trường. Để tiếp cận nguồn vốn hiệu quả hơn, doanh nghiệp cần tập trung nâng cao tính minh bạch, năng lực quản trị và khả năng phát triển bền vững. Đây cũng là những tiêu chí ngày càng được các nhà đầu tư coi trọng khi đánh giá cơ hội đầu tư tại Việt Nam, bà Lê Hàn Tuệ Lâm, Giám đốc điều hành VinVentures khẳng định.

Bởi thị trường M&A của Việt Nam vẫn tồn tại nhiều lực cản. Trong thực tế, không ít doanh nghiệp vẫn vận hành dựa nhiều vào kinh nghiệm của chủ doanh nghiệp; dữ liệu tài chính chưa được chuẩn hóa; quyền sở hữu, tài sản, hợp đồng và nghĩa vụ pháp lý chưa được hệ thống đầy đủ. Những hạn chế này có thể không tạo ra trở ngại lớn trong hoạt động thường ngày nhưng lại trở thành điểm nghẽn khi doanh nghiệp muốn gọi vốn, hợp tác với nhà đầu tư nước ngoài hoặc thực hiện M&A.

Dưới góc độ thị trường, một chuyên phân tích, nhiều doanh nghiệp vẫn định giá theo quán tính giai đoạn tăng nóng, trong khi nhà đầu tư hiện định giá chặt chẽ dựa trên dòng tiền và rủi ro thực. Sự chênh lệch này khiến nhiều thương vụ kéo dài hoặc đổ vỡ.

Thứ hai là hạn chế về minh bạch thông tin và chuẩn quản trị. Không ít doanh nghiệp có tiềm năng nhưng báo cáo tài chính chưa chuẩn, cấu trúc sở hữu chưa rõ, hồ sơ pháp lý còn vướng hoặc quản trị mang tính gia đình.

Thứ ba là khung pháp lý chưa đủ liền mạch. Việt Nam không thiếu luật cho M&A nhưng vấn đề nằm ở tính thông suốt, tốc độ xử lý và khả năng dự báo. Một thương vụ có thể đúng luật nhưng vẫn phải đi qua nhiều “cửa”, làm tăng chi phí giao dịch và giảm sức hấp dẫn của thị trường.

Liên kết để cộng hưởng năng lực

Dẫu còn nhiều thách thức song các chuyên gia vẫn nhận định, thị trường M&A Việt Nam có thể bước sang một giai đoạn phát triển mới khi ba điều kiện cùng hội tụ: xuất hiện nhiều thương vụ vượt mốc 500 triệu USD trong các lĩnh vực chủ lực; AI và hạ tầng số trở thành đối tượng của các thương vụ M&A quy mô lớn; đồng thời, quá trình thoái vốn doanh nghiệp nhà nước và sự lớn mạnh của khu vực tư nhân tạo ra nguồn tài sản đủ sức hút dòng vốn toàn cầu.

Ngay cả khi chưa có những "cá voi" tỷ USD, thị trường vẫn đang trưởng thành theo hướng tích cực. Dòng vốn ngày càng chọn lọc hơn, doanh nghiệp trong nước đóng vai trò lớn hơn và chất lượng tài sản trở thành yếu tố quyết định.

Đối với doanh nghiệp Việt, ý nghĩa lớn hơn của M&A nằm ở khả năng rút ngắn quá trình tích lũy để bước vào những chuỗi giá trị mà nếu đi một mình có thể mất nhiều năm.

Bà Trần Diệu Thúy, Giám đốc điều hành Công ty Luật TNHH FIBI, cho rằng kết nối vốn chỉ có ý nghĩa khi đi cùng kết nối thị trường, công nghệ và đối tác. Doanh nghiệp cần được đặt vào một hệ sinh thái trong đó các nguồn lực có thể bổ trợ cho nhau, thay vì tìm kiếm một nguồn vốn đơn lẻ.

Điều này đặc biệt quan trọng với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Hạn chế về quy mô khiến nhiều doanh nghiệp khó tự đầu tư đồng thời cho nhà máy, công nghệ, thương hiệu, nhân lực và hệ thống quản trị. Liên kết thông qua đầu tư, hợp tác chiến lược hoặc M&A có thể giúp chia sẻ chi phí và tận dụng thế mạnh của nhau.

Nhưng để tận dụng cơ hội đó, doanh nghiệp Việt phải thay đổi tư duy từ tìm vốn sang tìm nguồn lực cho tăng trưởng. Một thương vụ tốt phải giúp doanh nghiệp có thêm năng lực mà trước đó chưa có hoặc chưa thể tự xây dựng trong thời gian ngắn. Đó có thể là công nghệ sản xuất, hệ thống phân phối, thương hiệu, dữ liệu khách hàng, năng lực quản trị, tiêu chuẩn quốc tế hay khả năng tiếp cận thị trường nước ngoài. Từ góc nhìn này, M&A cũng có thể trở thành một phương thức thúc đẩy nội địa hóa. Khi doanh nghiệp trong nước được kết nối với các tập đoàn lớn hoặc nhà đầu tư có năng lực công nghệ, cơ hội không chỉ nằm ở việc nhận vốn mà còn ở khả năng trở thành nhà cung ứng, đối tác sản xuất và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, một chuyên gia khẳng định.

Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước là cực kỳ quan trọng. Theo TS. Nguyễn Đức Kiên, Phó Chủ tịch điều hành Hiệp hội Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp Việt Nam (VMAA), xây dựng hành lang pháp lý đầy đủ, đồng bộ và đủ mạnh cho hoạt động M&A là mấu chốt. Một hệ sinh thái M&A bền vững cần sự gắn kết chặt chẽ giữa ba chân kiềng: Doanh nghiệp - quỹ đầu tư - tổ chức tư vấn. Việc sớm xây dựng các bộ tiêu chí tư vấn chuẩn mực, đánh giá hiệu quả hoạt động doanh nghiệp một cách độc lập sẽ giúp các bên dễ dàng tìm thấy tiếng nói chung.