Thương hiệu Việt ‘loay hoay’ chống hàng nhái

Cơ quan chức năng kiểm tra sản phẩm gạo làm nhái. Ảnh: TG

Chi phí giữ tên tuổi

Mỗi lần đổi mẫu bao bì tốn cả trăm triệu đồng, nhưng mẫu mới vừa xuất hiện đã bị làm nhái, đó là thực tế được Anh hùng Lao động, kỹ sư Hồ Quang Cua phản ánh tại cuộc đối thoại với doanh nghiệp do UBND tỉnh An Giang tổ chức mới đây.

Ông Cua cho biết, việc làm giả, làm nhái đã diễn ra nhiều năm, có thời điểm khiến ông mất ăn mất ngủ. Doanh nghiệp thử nhiều cách để bảo vệ thương hiệu, song thay đổi mẫu mã vẫn không ngăn được tình trạng sao chép.

“Vừa tung ra thị trường, hôm sau đã bị làm nhái, giống y hệt”, ông Hồ Quang Cua cho hay.

Vừa qua, cơ quan chức năng An Giang đã phát hiện hai cửa hàng đóng gói hơn 22 tấn gạo không rõ nguồn gốc vào bao bì mang nhãn hiệu ST25, Gạo ông Cua. Hai hộ kinh doanh không có tài liệu chứng minh được phép sử dụng nhãn hiệu của Doanh nghiệp tư nhân Hồ Quang Trí. Do đó, Công an tỉnh An Giang đã khởi tố vụ án xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Ở phía Bắc, vụ việc liên quan đến “Gạo Séng Cù Mường Khương” được công bố mới đây cũng gắn với việc đóng gói sản phẩm dưới tên đặc sản. Theo thông tin vụ việc được công bố , các cơ sở liên quan bị cáo buộc thu mua thóc từ khu vực Bản Xèo, xay xát rồi đóng vào bao bì mang tên “Gạo Séng Cù Mường Khương” để tiêu thụ.

Sau đó, cơ quan điều tra khởi tố vụ án, khởi tố hai bị can và vụ việc tiếp tục được điều tra. Kết quả lực lượng chức năng thu giữ hơn 22 tấn gạo, trị giá hơn 727 triệu đồng, cùng hơn 17.000 vỏ bao bì mang nhãn “Gạo Séng Cù Mường Khương”.

Với ST25, ông Cua phản ánh tình trạng trà trộn gạo khác hoặc nhái bao bì, nhãn hiệu để hưởng lợi từ giá trị thương mại của sản phẩm. Ông Cua cho biết nhiều doanh nghiệp lớn đã xây dựng thương hiệu riêng và đề nghị người kinh doanh đầu tư thương hiệu của mình.

Theo ông Cua, tình trạng sử dụng dấu hiệu đã được doanh nghiệp đăng ký bảo hộ để làm nhái diễn ra trên thị trường. Vì vậy ông mong muốn người mua lựa chọn đại lý uy tín, kiểm tra tem chống hàng giả trên bao bì hoặc đối chiếu thông tin tại website chính hãng.

Bên cạnh đó, ông Cua cũng mong cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý thường xuyên những hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính và uy tín gạo Việt Nam.

Nhân viên kiểm tra sản phẩm tại cơ sở sản xuất, phục vụ kiểm soát chất lượng và nguồn gốc hàng hóa. Ảnh: TG

Minh bạch phải đi cùng bảo vệ

Câu chuyện bảo vệ hàng thật được doanh nghiệp đồ uống đề cập khi triển khai truy xuất nguồn gốc. Bà Hoàng Thị Thu Giang, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đồ uống Mới, chia sẻ doanh nghiệp phải thêm bước minh bạch những thông tin trước đây dùng cho quản trị nội bộ, để người tiêu dùng kiểm tra nguồn gốc sản phẩm.

Với hoạt động truy xuất nguồn gốc, yêu cầu đặt ra là các dữ liệu sản phẩm được chuẩn hóa, cập nhật, duy trì khi hàng hóa lưu thông và kết nối với hệ thống cơ quan quản lý. Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết dữ liệu định danh giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở xác minh hàng hóa, cơ quan quản lý có thêm thông tin giám sát, thay cho cách truy xuất trước đây khi dữ liệu còn phân tán tại nhiều hệ thống.

Từ phía cơ quan chức năng, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương lưu ý có sản phẩm gắn mã QR nhưng khi quét chỉ hiện thông tin giới thiệu hoặc quảng cáo. Ông Linh cho biết người mua chưa được cung cấp đủ dữ liệu về nguyên liệu, thời điểm sản xuất, lô hàng và đơn vị chịu trách nhiệm.

Theo ông Linh, mã QR là phương tiện chuyển tải thông tin; dữ liệu phía sau phải giúp xác định quá trình hình thành, lưu thông sản phẩm. Dữ liệu thiếu cũng khiến lực lượng chức năng khó xác định hành trình hàng hóa.

“Hiệu quả của truy xuất nguồn gốc xuất phát từ sự cam kết của doanh nghiệp”- ông Linh nhấn mạnh, đồng thời đề nghị doanh nghiệp tìm hiểu kỹ quy định, tránh làm thiếu, làm sai. Thông tin cần được ghi nhận từ nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển đến phân phối; mức độ công khai phù hợp với đặc thù sản phẩm và nhu cầu quản lý.

Ông Phạm Văn Quân, Chủ tịch Công ty Cổ phần Công nghệ Checkee, cho rằng cần định danh sản phẩm, quản lý thông tin và theo dõi vòng đời từ sản xuất đến tiêu dùng. Dữ liệu phải thống nhất, được lưu trữ theo quy chuẩn, tiêu chuẩn quốc gia để có thể sử dụng, đối soát khi cần.

Báo cáo mới đây của Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 389 Bộ Công Thương nhận định, sản xuất, kinh doanh hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn tiềm ẩn diễn biến phức tạp.

Theo báo cáo, người bán có thể thay đổi tài khoản, địa điểm, còn kho hàng tách biệt với nơi quảng cáo. Việc xác minh vì vậy phải thực hiện trên môi trường mạng và tại thực địa.

Vì vậy, Bộ Công Thương đã ban hành kế hoạch nâng cao hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ bằng biện pháp hành chính giai đoạn 2026-2027.

Từ góc độ quản lý thị trường, truy xuất nguồn gốc cũng đang được triển khai theo lộ trình cụ thể.

Ông Trần Hữu Linh cho biết, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư 31 quy định về truy xuất nguồn gốc đối với các sản phẩm thuộc phạm vi quản lý.

Theo ông, từ ngày 1/7, hàng hóa thuộc nhóm có nguy cơ rủi ro cao phải thực hiện các yêu cầu liên quan đến truy xuất. Hàng hóa cần được định danh trước, sau đó từ ngày 1/1/2027 sẽ thực hiện truy xuất theo quy định.

Phạm vi kiểm tra được mở rộng tới kho hàng, điểm tập kết, địa điểm trung chuyển và cơ sở livestream. Lực lượng chức năng tăng cường phối hợp với chủ thể quyền, hiệp hội, doanh nghiệp để nhận diện giả mạo, xác minh nguồn gốc, giám định hàng hóa.

Từ phía doanh nghiệp, bà Hoàng Thị Thu Giang đề nghị việc công khai nguyên liệu, quy trình và thông tin sản phẩm phải đi cùng cơ chế bảo vệ những doanh nghiệp tuân thủ quy định pháp luật, xử lý nghiêm những trường hợp cố tình làm sai. Theo bà Giang, thực hiện được điều đó mới tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng, giúp doanh nghiệp làm ăn chân chính có động lực đầu tư và người tiêu dùng được bảo vệ.