Từ hạt gạo ngon nhất thế giới đến cuộc chiến bảo vệ thương hiệu ST25

Ông Trần Quang Vũ, chủ sở hữu Công ty TNHH Quang Hy (đơn vị phân phối thương hiệu gạo Ông Cua ST25); phụ trách Chiến lược và Thị trường Doanh nghiệp tư nhân Hồ Quang Trí.

Hơn 30 năm theo đuổi khát vọng nâng tầm hạt gạo Việt

“Cải tiến hạt giống là chất xúc tác dẫn đến sự thịnh vượng” là thông điệp được treo ngay cổng nhà máy của doanh nghiệp sản xuất gạo Ông Cua ST25. Ông Trần Quang Vũ, chủ sở hữu Công ty TNHH Quang Hy (đơn vị phân phối thương hiệu gạo Ông Cua ST25); phụ trách Chiến lược và Thị trường Doanh nghiệp tư nhân Hồ Quang Trí, đây không chỉ là khẩu hiệu mà còn là sứ mệnh xuyên suốt hành trình nghiên cứu, phát triển giống lúa nhằm nâng cao chất lượng và vị thế gạo Việt Nam trên thị trường thế giới.

Dù ST25 đã hai lần giành danh hiệu “Gạo ngon nhất thế giới” vào năm 2019 và 2023, ông Vũ lại mở đầu câu chuyện bằng lời chia sẻ: “Tôi không biết gì về gạo, về sở hữu trí tuệ, tôi cũng không biết gì về xây dựng thương hiệu hay xuất khẩu”.

Theo ông Vũ, hành trình này bắt đầu từ ông Hồ Quang Cua, cha vợ ông, một nhà nông học tại Sóc Trăng, vùng đồng bằng sông Cửu Long. Trăn trở trước câu hỏi làm thế nào để cải thiện cuộc sống không chỉ cho gia đình mà còn cho người nông dân trong vùng, ông Cua đã đặt ra sứ mệnh nghiên cứu, cải tiến giống lúa, kiên trì theo đuổi suốt 36 năm.

Ông Cua cùng đội ngũ nghiên cứu đã dành hơn 30 năm tìm kiếm, đánh giá các giống lúa trong nước và quốc tế. Đó là hành trình kéo dài qua nhiều mùa vụ, với không ít lần thất bại để tìm ra những giống lúa có chất lượng tốt hơn.

Qua nghiên cứu, nhóm nhận thấy gạo Jasmine (Hom Mali) của Thái Lan là một trong những loại gạo có chất lượng hàng đầu thế giới thời điểm đó, với giá trị xuất khẩu trên 1.000 USD/tấn. Vì vậy, gạo Jasmine Thái Lan được lựa chọn làm chuẩn mực để nghiên cứu và phát triển giống lúa mới.

Năm 1997, giống lúa đầu tiên mang tên ST1 ra đời. Sáu năm sau là ST3, tiếp nối bằng ST5, ST19 và ST20. Mỗi thế hệ giống lúa đều được cải tiến về chất lượng so với thế hệ trước. Đến năm 2016, nhóm nghiên cứu chính thức cho ra mắt ST24 và ST25, đánh dấu bước tiến quan trọng trong hành trình nâng cao chất lượng gạo Việt.

Theo ông Vũ, khi so sánh với gạo Jasmine Thái Lan, ST24 và ST25 đã thể hiện những ưu thế về năng suất, chất lượng, hương vị và giá trị.

Năm 2019, ST25 lần đầu tiên được vinh danh “Gạo ngon nhất thế giới”. Đây không chỉ là thành công của nhóm nghiên cứu mà còn là lần đầu tiên gạo Việt Nam giành vị trí cao nhất tại cuộc thi quốc tế, vượt qua các đối thủ vốn có thế mạnh như Thái Lan, quốc gia từng 7 lần chiến thắng, và Campuchia với 5 lần được vinh danh.

Đến năm 2023, ST25 tiếp tục giành danh hiệu “Gạo ngon nhất thế giới”, một lần nữa khẳng định chất lượng và vị thế của gạo thơm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, theo ông Vũ, những giải thưởng danh giá mới chỉ là điểm khởi đầu. Thách thức lớn hơn xuất hiện khi thành quả nghiên cứu đứng trước nguy cơ bị chiếm dụng thương hiệu.

Cuộc chiến pháp lý bảo vệ thương hiệu ST25

Năm 2020, chỉ khoảng 6 tháng sau khi ST25 lần đầu được vinh danh, nhóm nghiên cứu phát hiện hơn 30 đơn đăng ký bảo hộ thương hiệu liên quan đến cụm từ “ST25” hoặc “ST25 Gạo ngon nhất thế giới” tại nhiều quốc gia, trong đó có Mỹ, Đức, Úc và Việt Nam.

Đây là thách thức chưa từng có đối với nhóm nghiên cứu vốn chỉ tập trung vào chuyên môn chọn tạo giống lúa, chưa có kinh nghiệm về sở hữu trí tuệ và bảo vệ thương hiệu trên thị trường quốc tế.

Ông Vũ chia sẻ, khi đó bản thân cũng không có kiến thức về lĩnh vực này nhưng nhận thức rõ phải bảo vệ thành quả nghiên cứu cả đời của các nhà khoa học. Ông đã thuyết phục ông Hồ Quang Cua cho mình cơ hội tham gia cuộc chiến pháp lý.

Sau 3 năm làm việc với một công ty luật quốc tế, nhóm đã thành công trong việc phản đối và ngăn chặn toàn bộ hơn 30 đơn đăng ký bảo hộ thương hiệu nói trên.

Song song với quá trình này, doanh nghiệp xây dựng bộ nhận diện thương hiệu mới mang tên “Gạo Ông Cua” (Mr. Cua’s Rice), đồng thời triển khai đăng ký bảo hộ tại nhiều thị trường.

Mỹ được lựa chọn là thị trường đầu tiên để đăng ký bảo hộ, tiếp đến là Canada, Anh, châu Âu, Úc, Hồng Kông, Trung Quốc và Việt Nam. Doanh nghiệp còn gửi mẫu giống lúa đến cơ quan hải quan Đức để phân tích bản đồ gen DNA, nhằm hỗ trợ ngăn chặn hàng giả xâm nhập thị trường châu Âu.

Theo ông Vũ, Việt Nam là quốc gia nông nghiệp, thuộc nhóm nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, mang về hàng tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, người tiêu dùng lại chưa quen gọi tên thương hiệu gạo sử dụng hằng ngày.

Khoảng trống này đặt ra cơ hội xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam có vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.

Từ năm 2020, nhiều gia đình Việt Nam bắt đầu tìm mua ST25 như một thương hiệu thay vì chỉ xem đây là sản phẩm gạo thông thường. Theo ông Vũ, sự thay đổi trong nhận thức và hành vi tiêu dùng cho thấy giá trị thương hiệu được hình thành rõ nét sau giải thưởng quốc tế và quá trình bảo vệ sở hữu trí tuệ.

Gạo Ông Cua từ đó trở thành một trong những thương hiệu gạo được người tiêu dùng trong nước quan tâm, tìm mua.

Ông Hồ Quang Cua nhận giải "Gạo ngon nhất thế giới" lần thứ 2 năm 2023

Từ thương hiệu quốc tế đến gia tăng thu nhập cho nông dân

Không dừng lại ở việc bảo vệ thương hiệu, doanh nghiệp tiếp tục đưa gạo Ông Cua ra thị trường quốc tế. Theo ông Vũ, dù ban đầu chưa có kinh nghiệm về xuất khẩu và chuỗi cung ứng, doanh nghiệp đã từng bước mở rộng hệ thống phân phối.

Đến nay, gạo Ông Cua đã có mặt tại các siêu thị ở những thành phố lớn của Mỹ, Canada, Úc, Vương quốc Anh, Cộng hòa Séc và nhiều hệ thống siêu thị tại Việt Nam.

Đáng chú ý, giá trị xuất khẩu của sản phẩm cũng được nâng lên. Ông Vũ cho biết, từng có quan điểm cho rằng gạo Việt Nam khó đạt mức giá trên 1.000 USD/tấn như gạo Jasmine Thái Lan do hạn chế về chất lượng. Tuy nhiên, gạo Ông Cua hiện được xuất khẩu với giá 1.300 USD/tấn và được thị trường phát triển đón nhận tích cực.

Không chỉ tạo dựng thương hiệu và nâng cao giá trị xuất khẩu, ST25 còn mang lại lợi ích kinh tế cho người trồng lúa.

Theo số liệu ông Vũ chia sẻ, riêng vùng đồng bằng sông Cửu Long hiện có hơn 250.000 ha canh tác lúa ST25, tạo thêm khoảng 88 triệu USD thu nhập cho nông dân.

Khoản thu nhập tăng thêm này đến từ giá trị cao hơn của giống lúa ST25 so với nhiều giống lúa khác. Qua đó, thành quả nghiên cứu giống không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp mà còn góp phần cải thiện thu nhập của người sản xuất.

Một hướng phát triển khác được ông Vũ nhấn mạnh là mô hình canh tác kết hợp tôm - lúa. Theo ông, doanh nghiệp tự hào là công ty gia đình nhỏ đầu tiên áp dụng thành công mô hình này, giúp nông dân có hai nguồn thu nhập từ nuôi tôm và trồng lúa ST25.

Bên cạnh việc gia tăng thu nhập, mô hình canh tác tuần hoàn còn giúp giảm chi phí đầu vào, tiết kiệm nước nhờ tận dụng nguồn nước mưa và góp phần giảm phát thải khí nhà kính.

Từ hành trình nghiên cứu giống lúa kéo dài hơn ba thập kỷ, hai lần được vinh danh trên đấu trường quốc tế đến cuộc chiến bảo vệ thương hiệu và mở rộng thị trường xuất khẩu, câu chuyện ST25 cho thấy mối liên hệ giữa đổi mới giống cây trồng, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị nông sản.

Đối với ông Trần Quang Vũ, thành quả quan trọng không chỉ nằm ở danh hiệu hay giá bán xuất khẩu, mà còn ở giá trị kinh tế được tạo ra cho người nông dân. Đó cũng chính là ý nghĩa của thông điệp mà doanh nghiệp theo đuổi: “Cải tiến hạt giống là chất xúc tác dẫn đến sự thịnh vượng”.