Khi “cầu giá rẻ” tiếp tay cho hàng giả trên không gian mạng

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), các nhóm hàng có nguy cơ vi phạm cao tập trung ở thực phẩm, sữa, thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, cùng các mặt hàng tiêu dùng giá trị lớn như thời trang, túi xách, giày dép, đồng hồ và thiết bị điện tử. Điều đáng nói, dù các nền tảng TMĐT đã triển khai nhiều biện pháp kiểm soát, nhưng hàng giả vẫn có “đất sống”. Nguyên nhân sâu xa không chỉ nằm ở phía cung, mà còn bắt nguồn từ chính hành vi tiêu dùng.

Cơ quan chức năng vào cuộc quyết liệt nhưng vấn đề hàng giả vẫn tiếp diễn ngày càng tinh vi

TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế cho rằng, cần nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện hơn. Không thể đơn giản quy kết người tiêu dùng “ham rẻ”. Thu nhập của phần lớn người dân vẫn ở mức trung bình, trong khi hàng chính hãng có giá cao. Khi đứng trước lựa chọn, họ buộc phải cân nhắc giữa khả năng chi trả và mức độ rủi ro.

Thực tế cho thấy, cùng một sản phẩm, mức giá trên các sàn TMĐT có thể chênh lệch rất lớn. Trong khi hàng chính hãng có giá vài triệu đồng, thì các sản phẩm “na ná” chỉ bằng 30 - 50%. Khoảng cách này tạo ra một “vùng xám” khiến người tiêu dùng dễ dàng bị cuốn vào.

Theo bà Lê Thị Minh Hằng, Giám đốc Trung tâm Pháp luật và Tác quyền, vấn đề còn nằm ở việc người tiêu dùng ngày càng khó phân biệt thật - giả. Hàng giả hiện nay được làm rất tinh vi, từ bao bì, tem nhãn đến hình ảnh quảng cáo. Trong môi trường online, người mua không thể kiểm chứng trực tiếp nên càng dễ bị đánh lừa.

Trước áp lực từ thị trường, các sàn TMĐT đã triển khai nhiều giải pháp như xác minh người bán, yêu cầu chứng từ nguồn gốc, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phát hiện gian lận, cũng như xây dựng các gian hàng chính hãng.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết, cuộc chiến này vẫn chưa thể ngã ngũ. Hành vi vi phạm trên môi trường số có đặc thù là phân tán, khó kiểm soát và dễ tái diễn. Một gian hàng bị đóng có thể nhanh chóng mở lại dưới hình thức khác.

Đại diện công ty Quang Minh Cosmetic chia sẻ, doanh nghiệp chúng tôi liên tục phải báo cáo các gian hàng giả mạo trên sàn. Có những trường hợp vừa xử lý xong thì vài ngày sau lại xuất hiện dưới tên khác. Điều này gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp và làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, thị trường đang tồn tại một vòng luẩn quẩn đó là người tiêu dùng tìm kiếm giá rẻ, người bán cung cấp hàng giá rẻ, bất chấp chất lượng đó chính là nguyên nhân hàng giả tiếp tục tồn tại.

Đáng chú ý, một bộ phận người tiêu dùng thậm chí chấp nhận mua hàng giả như một “giải pháp thay thế”, đặc biệt trong lĩnh vực thời trang, phụ kiện. Điều này vô hình trung tạo ra lực cầu ổn định cho thị trường hàng nhái.

TS. Võ Trí Thành nhận định, nếu cầu vẫn còn, cung sẽ không biến mất. Muốn giải quyết tận gốc, phải tác động vào hành vi tiêu dùng, chứ không thể chỉ xử lý phần ngọn”.

Để xử lý triệt để vấn nạn hàng giả trên môi trường số, các chuyên gia cho rằng cần một cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ từ nhiều phía.

Thứ nhất, cần siết chặt từ nguồn cung. Điều này bao gồm tăng cường kiểm tra hoạt động sản xuất, nhập khẩu, kho vận và phân phối. Nếu hàng giả không được sản xuất và lưu thông ngay từ đầu, áp lực lên các sàn TMĐT sẽ giảm đáng kể.

Thứ hai, nâng cao trách nhiệm của nền tảng. Các sàn TMĐT cần đầu tư mạnh hơn vào công nghệ, đồng thời minh bạch quy trình xử lý vi phạm và chịu trách nhiệm rõ ràng hơn khi để hàng giả tồn tại.

Thứ ba, hoàn thiện khung pháp lý và chế tài. Cần có các quy định mạnh tay hơn, đặc biệt với hành vi tái phạm nhiều lần hoặc có tổ chức.

Quan trọng hơn cả là thay đổi nhận thức người tiêu dùng. Người tiêu dùng cần hiểu rằng mỗi lần mua hàng giả là đang tiếp tay cho hành vi vi phạm pháp luật, đồng thời tự đặt mình vào rủi ro về sức khỏe và tài chính.

Dù còn nhiều thách thức, nhưng không thể phủ nhận rằng hành vi tiêu dùng đang dần thay đổi. Tầng lớp trung lưu gia tăng, cùng với nhận thức về chất lượng và an toàn sản phẩm ngày càng cao, đang tạo ra xu hướng ưu tiên hàng chính hãng.

Sự tham gia mạnh mẽ của các thương hiệu vào TMĐT, cùng với chính sách bảo vệ người tiêu dùng, cũng góp phần củng cố niềm tin thị trường.

Tuy nhiên, để xây dựng một môi trường TMĐT minh bạch, lành mạnh, cần thời gian và sự vào cuộc đồng bộ của cả cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng và người tiêu dùng.

Cuộc chiến chống hàng giả vì thế sẽ còn kéo dài, nhưng không phải không có lối ra. Khi “cầu” thay đổi, “cung” sẽ buộc phải thích ứng và đó là quy luật tất yếu của thị trường.