Trung Quốc vẫn là thị trường chủ lực để xuất khẩu tôm Việt Nam tăng trưởng

Doanh nghiệp và các hộ dân cần tập trung mở rộng vùng nuôi đạt chuẩn và nâng cao chất lượng chế biến tôm

Điểm đáng chú ý nhất trong bức tranh này là sự vươn lên mạnh mẽ của thị trường Trung Quốc. Trong khi xuất khẩu sang Mỹ và nhiều thị trường phương Tây vẫn chịu sức ép từ chính sách thương mại và chi phí logistics, Trung Quốc đang trở thành "đầu kéo" giúp ngành tôm duy trì đà tăng trưởng.

Thị trường Trung Quốc trở thành động lực tăng trưởng

Trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu tôm sang Trung Quốc và Hong Kong (Trung Quốc) đạt khoảng 845 triệu USD, chiếm hơn 36% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm của cả nước. Riêng thị trường Trung Quốc tăng tới 47%, mức tăng cao nhất trong nhóm thị trường chủ lực.

Sự tăng trưởng này phản ánh nhu cầu tiêu dùng thủy sản tiếp tục phục hồi, đặc biệt tại các đô thị lớn của Trung Quốc. Bên cạnh đó, lợi thế về khoảng cách địa lý giúp doanh nghiệp Việt Nam rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí vận chuyển và bảo đảm chất lượng sản phẩm tươi sống.

Đặc biệt, việc hạ tầng cửa khẩu biên giới ngày càng được nâng cấp, cùng với việc mở rộng thông quan điện tử, phối hợp kiểm dịch và áp dụng cơ chế quản lý rủi ro của ngành Hải quan đã giúp nhiều lô hàng được thông quan nhanh hơn, giảm đáng kể nguy cơ ùn ứ đối với mặt hàng có thời gian bảo quản ngắn như tôm.

Không chỉ xuất khẩu chính ngạch tăng trưởng, nhiều doanh nghiệp cũng đang đẩy mạnh đầu tư vùng nuôi đạt chuẩn, nâng cấp hệ thống truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ phía đối tác Trung Quốc.

Trái ngược với sự sôi động của thị trường Trung Quốc, xuất khẩu sang Mỹ vẫn chưa thực sự phục hồi. Theo VASEP, 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu tôm sang Mỹ chỉ đạt khoảng 290 triệu USD, giảm 15%.

Các chuyên gia nhận định, mức tăng trong tháng 6 chủ yếu xuất phát từ việc doanh nghiệp Việt Nam và các nhà nhập khẩu Mỹ chủ động đẩy nhanh tiến độ giao hàng trước khả năng chính sách thuế của Mỹ có thể thay đổi. Điều đó đồng nghĩa với việc mức tăng này mang tính thời điểm nhiều hơn là phản ánh sự phục hồi của nhu cầu tiêu dùng.

Khó khăn lớn vẫn nằm ở bài toán logistics

Tuyến vận tải xuyên Thái Bình Dương vẫn tiềm ẩn nhiều biến động về giá cước, tình trạng thiếu container lạnh cục bộ và nguy cơ chậm lịch tàu. Với mặt hàng đông lạnh như tôm, chỉ cần thời gian vận chuyển kéo dài thêm vài ngày cũng khiến doanh nghiệp phát sinh đáng kể chi phí lưu kho, lưu container và bảo quản lạnh.

Theo ông Nguyễn Quang Thạnh, Phó Giám đốc Công ty CP Logistic Hoàng Hà, không chỉ khó khăn ở thị trường Mỹ, các doanh nghiệp xuất khẩu sang châu Âu cũng đang chịu áp lực tương tự. Chi phí logistics trên các tuyến biển dài vẫn ở mức cao hơn trước đại dịch, trong khi nhiều hãng tàu liên tục điều chỉnh lịch trình để ứng phó với những bất ổn của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Song song với đó là hàng loạt yêu cầu mới về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững, giảm phát thải carbon, chống khai thác bất hợp pháp và các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe của thị trường EU. Điều này khiến chi phí tuân thủ của doanh nghiệp tiếp tục gia tăng.

Theo các chuyên gia trong ngành thủy sản, việc Trung Quốc nổi lên là thị trường tăng trưởng nhanh không chỉ mở ra cơ hội trước mắt mà còn tạo dư địa để doanh nghiệp cơ cấu lại thị trường xuất khẩu theo hướng cân bằng hơn.

Tuy nhiên, ngành tôm không thể phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Mỹ, EU và Nhật Bản vẫn là những thị trường có giá trị gia tăng cao, quyết định năng lực cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp Việt Nam.

Để duy trì đà tăng trưởng, ngoài việc mở rộng vùng nuôi đạt chuẩn và nâng cao chất lượng chế biến, doanh nghiệp cần tiếp tục tối ưu chi phí logistics, đa dạng hóa tuyến vận tải và tận dụng các hiệp định thương mại tự do để giảm chi phí xuất khẩu.

Về phía cơ quan quản lý, việc tiếp tục cải cách thủ tục hải quan, đẩy mạnh số hóa hồ sơ, kết nối dữ liệu giữa hải quan, kiểm dịch và các cơ quan quản lý chuyên ngành sẽ góp phần rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí logistics và nâng cao sức cạnh tranh của tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Với đà tăng trưởng hiện nay, cùng lợi thế từ thị trường Trung Quốc, ngành tôm Việt Nam đang có cơ hội tiến gần mục tiêu xuất khẩu 5 tỷ USD trong năm 2026. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành kết quả bền vững, bài toán giảm chi phí logistics và thích ứng với các rào cản thương mại tại Mỹ cũng như châu Âu vẫn là nhiệm vụ không thể trì hoãn.