Vốn FDI thế hệ mới nâng cấp chuỗi giá trị Việt ra toàn cầu

Việt Nam đang dần thoát khỏi cái bóng của một công xưởng gia công để trở thành một trung tâm chế biến, chế tạo công nghệ cao

Tham gia sâu hơn vào các mắt xích giá trị cao

Thời gian qua, bất chấp bức tranh xám màu của dòng vốn FDI trên quy mô toàn cầu, Việt Nam vẫn duy trì được một nhịp độ tăng trưởng đáng kinh ngạc. Theo thống kê mới nhất cho thấy, tổng vốn FDI đăng ký vào nước ta trong giai đoạn 2021 - 2025 duy trì ổn định ở mức từ 27 - 38 tỷ USD mỗi năm, đặc biệt năm 2025 đã đánh dấu một cột mốc lịch sử khi vốn đăng ký chạm mức 38,4 tỷ USD.

Đáng chú ý, nhìn vào cơ cấu dòng vốn những năm gần đây, có thể thấy một sự thay đổi rõ rệt trong khẩu vị của các nhà đầu tư khi Việt Nam đang dần thoát khỏi cái bóng của một công xưởng gia công để trở thành một trung tâm chế biến, chế tạo công nghệ cao của thế giới. Các nhà đầu tư xuất hiện dày đặc hơn, tập trung mạnh vào lĩnh vực sản xuất, năng lượng và công nghệ cao tại những dự án tiêu biểu như: Samsung Electro-Mechanics (Thái Nguyên) 1,2 tỷ USD sản xuất bảng mạch FCBGA. Dự án điện khí LNG (Nghệ An) 2,2 tỷ USD. Sự hiện diện của các dự án quy mô lớn này cho thấy Việt Nam đang tham gia sâu hơn vào các mắt xích giá trị cao của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh đó, lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo hiện chiếm hơn 70% tổng vốn đăng ký trong những tháng đầu năm 2026 với cấu trúc ngành nghề đã thay đổi hoàn toàn. Thay vì các dự án dệt may hay lắp ráp đơn giản, làn sóng FDI mới tập trung mạnh mẽ vào các ngành công nghiệp tương lai như bán dẫn, linh kiện điện tử và năng lượng xanh. Bên cạnh việc xây dựng các nhà máy mới, một điểm mới đầy thú vị là sự bùng nổ của hoạt động góp vốn và mua cổ phần (M&A) với giá trị tăng vọt 54,8% chỉ tính riêng trong năm 2025. Xu hướng đầu tư chiều sâu này phản ánh chiến lược của các tập đoàn đa quốc gia trong việc bám rễ sâu hơn vào thị trường nội địa bằng cách hợp tác hay sáp nhập các doanh nghiệp trong nước nhằm tận dụng mạng lưới sẵn có.

Khi một doanh nghiệp quyết định xuống tiền giải ngân giữa lúc hoàn cảnh thế giới bất định, điều đó có nghĩa là họ đã nhìn thấy tiềm năng sinh lời thực chất và sự ổn định dài hạn tại thị trường Việt Nam, TS. Đặng Thảo Quyên (Đại học RMIT Việt Nam) khẳng định.

Không chỉ dựa vào các chính sách ưu đãi ngắn hạn

Dù có nhiều lợi thế, Việt Nam vẫn phải đối mặt với các rủi ro, áp lực từ Indonesia, Thái Lan, Ấn Độ trong việc thu hút đại bàng công nghệ; tác động từ thuế tối thiểu toàn cầu (15%) và các sắc thuế đối ứng từ thị trường lớn và xung đột địa chính trị ảnh hưởng đến giá năng lượng và chuỗi cung ứng. Dù thu hút được nhiều dự án FDI quy mô lớn, song khả năng tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng còn hạn chế, tỷ lệ nội địa hóa chưa cao.

Cấu trúc công nghiệp vẫn phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI, trong khi liên kết giữa doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn đa quốc gia chưa thực sự chặt chẽ. Trong khi đó, nhiều địa phương đang phải đang đối mặt với một số thách thức như dư địa phát triển theo chiều rộng đang dần thu hẹp khi quỹ đất công nghiệp không còn dồi dào như trước. Áp lực chuyển đổi xanh, tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường, phát triển bền vững ngày càng rõ nét, trong khi năng lực đáp ứng của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa còn nhiều hạn chế...

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Trần Văn Thắng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Tập đoàn Sao Đỏ cho rằng, để trở thành tâm điểm thu hút đầu tư công nghiệp mới không thể chỉ dựa vào hạ tầng hay ưu đãi, mà cần thực hiện đồng bộ các chuyển dịch về chất. Trước hết, chuyển từ thu hút đầu tư bằng mọi giá sang thu hút có chọn lọc, ưu tiên các dự án có công nghệ, có khả năng tạo giá trị gia tăng và lan tỏa trong nền kinh tế. Cùng với đó, chuyển từ mục tiêu tăng số lượng dự án sang nâng cao chất lượng hệ sinh thái, trong đó chú trọng nâng tỷ lệ nội địa hóa, mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng.

Đồng thời, cần nâng cao năng lực tổ chức chuỗi cung ứng theo hướng đồng bộ, hiệu quả và đáng tin cậy, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nhà đầu tư về tính ổn định, minh bạch và khả năng kết nối. Các thách thức về nhân lực chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực điện tử, bán dẫn, tự động hóa, dữ liệu và sản xuất thông minh, tiếp tục đặt ra yêu cầu phải có giải pháp căn cơ. Việc nâng cấp doanh nghiệp nội địa, cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và thúc đẩy chuyển đổi xanh cũng là những nội dung cần được tập trung trong giai đoạn tới.

Cùng chung nhận định này, một chuyên gia nhấn mạnh, Việt Nam cần tập trung triển khai đồng bộ ba nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết, phải hoàn thiện hệ thống thể chế, đảm bảo tính dự báo và sự thống nhất trong thực thi pháp luật, tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, thượng tôn pháp luật thay vì chỉ dựa vào các chính sách ưu đãi ngắn hạn. Song song đó, cần chú trọng nâng cấp hạ tầng, phát triển hệ sinh thái công nghiệp xanh theo tiêu chuẩn ESG và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành mũi nhọn như bán dẫn, AI. Cuối cùng, cần thúc đẩy mạnh mẽ mô hình liên doanh, liên kết giữa khối nội và khối ngoại, tạo đòn bẩy để doanh nghiệp trong nước tiếp cận công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và bứt phá trong chuỗi giá trị toàn cầu.