Vun đắp hệ sinh thái số an toàn, minh bạch đóng góp vào công cuộc xây dựng kinh tế số

Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo

Kết nối tạo trải nghiệm thuận tiện, liền mạch

Với chủ đề “Kết nối thông minh - Kiến tạo hệ sinh thái số”, hội thảo đặt ra yêu cầu chuyển dịch từ phát triển các phương thức thanh toán riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái có khả năng kết nối ngân hàng, doanh nghiệp, dịch vụ công và người dùng. Trong mô hình này, thanh toán được tích hợp trực tiếp vào quá trình mua sắm, sử dụng dịch vụ, khám chữa bệnh, đi lại và các hoạt động kinh tế thường ngày, hướng tới trải nghiệm thuận tiện, liền mạch.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, Đồng Trưởng Ban tổ chức cho biết, trong kỷ nguyên chuyển đổi số quốc gia, công nghệ không chỉ định hình lại phương thức quản trị, sản xuất và kinh doanh, mà còn thay đổi căn bản thói quen tiêu dùng hàng ngày của mỗi người dân. Giữa dòng chảy mạnh mẽ đó, thanh toán số không đơn thuần là một phương thức giao dịch tiện ích, mà đã trở thành hạ tầng huyết mạch kết nối người dân, doanh nghiệp, hệ thống ngân hàng và các dịch vụ công.

“Một hạ tầng thanh toán an toàn, thông suốt và liền mạch sẽ là đòn bẩy khơi thông các nguồn lực xã hội, tối ưu hóa chi phí vận hành cho nền kinh tế và trực tiếp nâng tầm trải nghiệm sống của từng người dân”, nhà báo Phùng Công Sưởng khẳng định.

Để phát triển hệ sinh thái thanh toán số an toàn, tiện ích, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán cho biết, NHNN đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, tập trung vào 3 trụ cột. Theo đó, kết nối hạ tầng, thúc đẩy liên thông giữa các hệ thống, mở rộng khả năng tiếp cận và sử dụng dịch vụ thanh toán. Các ngân hàng, trung gian thanh toán, dịch vụ công và nền tảng kinh tế số cần kết nối theo chuẩn mực chung, bảo đảm người dân có thể lựa chọn ngân hàng, doanh nghiệp có thể lựa chọn đối tác cung ứng dịch vụ… để việc hợp tác, thanh toán diễn ra thuận tiện với chi phí hợp lý.

Nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong phát biểu tại Hội thảo

Trong kết nối dịch vụ, người dân không cần quan tâm phía sau có bao nhiêu hệ thống xử lý; họ chỉ cần một hành trình đơn giản. Kết nối dịch vụ đòi hỏi sự thống nhất cả về nghiệp vụ lẫn hành trình trải nghiệm của khách hàng. Cần ưu tiên những nhu cầu thường xuyên, có phạm vi người dùng rộng và vướng mắc cụ thể có thể giải quyết. Hiệu quả nên được đánh giá bằng tỷ lệ giao dịch hoàn tất, thời gian xử lý, mức giảm thao tác thủ công, chi phí sử dụng và mức độ hài lòng của khách hàng.

Đồng thời thiết lập niềm tin số. Hệ sinh thái kết nối càng rộng thì rủi ro lan truyền càng nhanh; một dịch vụ thuận tiện chỉ có thể phát triển bền vững khi người dân thực sự tin tưởng. Hệ sinh thái càng mở rộng thì trách nhiệm duy trì niềm tin càng cần được chia sẻ giữa các bên tham gia. Bên cạnh giải pháp công nghệ, cần minh bạch phí và điều kiện sử dụng, thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh nhanh chóng, tăng cường giáo dục tài chính. Người dân cần được hướng dẫn kiểm tra thông tin người nhận, bảo mật mã OTP và nhận diện thủ đoạn giả mạo.

Là một trong những ngân hàng tích cực xây dựng hệ sinh thái số, bà Phạm Châu Loan, Phó trưởng Phòng Phát triển kênh số và đối tác, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) cho biết, ngân hàng hướng tới xây dựng một nền tảng số nơi các hoạt động tài chính, tiêu dùng và trải nghiệm sống được kết nối trong một không gian số duy nhất - trái tim của hệ sinh thái đó là VCB Digibank với cốt lõi là khách hàng làm trung tâm.

Điểm khác biệt trong định hướng phát triển của Vietcombank là phát triển “một nền tảng nhưng không phải một trải nghiệm đại trà”. Thay vì phục vụ tất cả khách hàng bằng một giao diện chung, Vietcombank lựa chọn cách tiếp cận cá nhân hóa sâu hơn, xuất phát từ nhận thức rằng mỗi nhóm khách hàng có nhu cầu, thói quen và kỳ vọng khác nhau. Ví dụ như, đối với khách hàng là thế hệ trẻ, nền tảng chú trọng dịch vụ mua sắm, giải trí số; với nhóm khách hàng là người cao tuổi, giao diện sẽ đơn giản hóa, dễ thao tác…

Nhờ đó, hạ tầng thanh toán số đã ‘len lỏi’ đến từng ngành, từng lĩnh vực và trong mọi hoạt động trong đời sống, xã hội của người dân.

Từ góc độ quản lý thuế, ông Lưu Nguyên Trí, Phó Trưởng ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hóa, Cục Thuế khẳng định, thanh toán số là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy hiện đại hóa công tác quản lý thuế, nâng cao tính minh bạch và bảo đảm công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế. Trong đó, thanh toán số góp phần hình thành dữ liệu giao dịch có khả năng đối chiếu, kiểm chứng.

Khi được kết nối phù hợp với dữ liệu hóa đơn điện tử, kê khai thuế và các thông tin liên quan, dữ liệu thanh toán giúp cơ quan thuế có thêm cơ sở đánh giá hoạt động kinh doanh, nhận diện những chênh lệch cần làm rõ và phát hiện rủi ro kê khai thiếu doanh thu; tạo điều kiện chuyển từ phương thức quản lý thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu và đánh giá rủi ro; mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và hộ kinh doanh thông qua việc đơn giản hóa giao dịch, hỗ trợ quản lý dòng tiền, đối soát doanh thu và thực hiện nghĩa vụ thuế.

Trong khi đó, ở một lĩnh vực đặc biệt là y tế, PGS, TS, BS. Vũ Văn Giáp, Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cho biết, ứng dụng Bach Mai Care trong đó có tích hợp hạ thống thanh toán trực tuyến đã vượt mốc 1 triệu người dùng. Trong quá trình khám bệnh, các chỉ định như xét nghiệm, siêu âm, chụp chiếu... được cập nhật trên ứng dụng để người bệnh biết mình cần thực hiện những bước gì tiếp theo. Đến khâu thanh toán, hệ thống cung cấp mã QR với chính xác số tiền phải trả; các khoản bảo hiểm hoặc phụ thu được thể hiện rõ ràng, minh bạch. Khi có kết quả, thông tin được đồng bộ trên ứng dụng và người bệnh nhận thông báo để quay lại gặp bác sĩ. Đơn thuốc cũng được liên thông với nhà thuốc, hiển thị giá từng loại thuốc ngay trên ứng dụng. Người bệnh có thể thanh toán ngay tại phòng khám hoặc qua ki-ốt trước khi nhận thuốc. Như vậy, thay vì phải đi qua nhiều quầy, nhiều khâu riêng lẻ, người bệnh có thể thực hiện phần lớn hành trình trên một nền tảng.

Ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán phát biểu tại Hội thảo

Cộng hưởng sức mạnh tạo hệ sinh thái minh bạch, an toàn

Tuy nhiên, chặng đường tiếp theo sẽ khó khăn hơn, bởi yêu cầu không chỉ là “nhanh hơn” hay “nhiều hơn” mà là “thông minh hơn, an toàn hơn và tạo ra nhiều giá trị hơn”. Sự cộng hưởng sức mạnh của các cơ quan quản lý và sự đồng lòng của các thành viên thị trường sẽ tạo nên một hệ sinh thái thanh toán số an toàn, minh bạch, có sức lan tỏa mạnh mẽ, đóng góp to lớn vào công cuộc xây dựng kinh tế số, xã hội số, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước hùng cường, thịnh vượng, ông Phạm Anh Tuấn khẳng định.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo, Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng cho rằng, sự xuất hiện nhanh chóng của các mô hình, phương thức thanh toán mới đòi hỏi khuôn khổ pháp lý phải liên tục được cập nhật, bám sát thực tiễn. Do đó, Vụ Thanh toán cần tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường, chủ động tham mưu lãnh đạo NHNN hoàn thiện thể chế kịp thời, không để khoảng trống pháp lý.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Bên cạnh đó, trong kỷ nguyên số, chỉ cần thêm một thao tác click phức tạp là có thể mất một khách hàng. Do đó, các tổ chức tín dụng phải chủ động nâng cấp ứng dụng, tối ưu hóa giao diện và đẩy mạnh triển khai ngân hàng mở (Open Banking), giao diện lập trình mở (Open API) để dịch vụ ngân hàng vận hành liền mạch, "trong suốt" và thuận tiện nhất. Chuyển đổi số phải mang lại giá trị thiết thực cho cả ngân hàng, doanh nghiệp và người dân thông qua tự động hóa, tăng năng suất, giảm chi phí và tiết kiệm thời gian xã hội.

Đặc biệt, Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh đến nhiệm vụ quan tâm đến bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp các người dùng. Ứng dụng thanh toán phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn an toàn bảo mật của NHNN và hướng tới các chuẩn mực quốc tế.

Cơ chế tiếp nhận, xử lý khiếu nại của khách hàng phải được thực hiện nhanh chóng, phối hợp chặt chẽ với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 - Bộ Công an) theo quy chế đã ký kết. Hệ thống ngân hàng và trung gian thanh toán phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin; kiên quyết không cung cấp dịch vụ, tiếp tay cho các hành vi bất hợp pháp như tín dụng đen, cờ bạc trực tuyến.

Trước sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) cùng các thủ đoạn tấn công mạng ngày càng tinh vi, toàn ngành tài chính - ngân hàng cần chủ động nghiên cứu các giải pháp phòng ngừa, ứng phó hữu hiệu.