AI, mạng xã hội làm thay đổi cách con người tiếp nhận thông tin

Toàn cảnh Diễn đàn (Ảnh: Nhà báo và Công luận)

Nhận diện những cơ hội

Diễn đàn năm nay diễn ra trong bối cảnh hoạt động báo chí đang đứng trước những chuyển động mạnh mẽ về tổ chức, mô hình hoạt động, công nghệ, nhân lực và nguồn lực. Sự phát triển của AI, dữ liệu, các nền tảng số cùng những thay đổi trong hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng đang mở ra những không gian mới cho báo chí, đồng thời đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ cách tổ chức, sản xuất và phân phối nội dung. Sự kiện quy tụ gần 100 người đứng đầu các cơ quan báo chí, nhà quản lý, chuyên gia và các đại diện trong lĩnh vực truyền thông để cùng nhận diện những cơ hội mới, chia sẻ kinh nghiệm và tìm kiếm những hướng phát triển phù hợp với sự thay đổi nhanh chóng của môi trường báo chí.

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi nhấn mạnh báo chí cách mạng Việt Nam đang bước vào không gian phát triển mới trong đó công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp nhận thông tin cũng như cách thông tin được tạo ra. Không gian phát triển mới cũng đang mở ra những cơ hội mới để các cơ quan báo chí thay đổi mô hình tổ chức, thay đổi phương thức sản xuất, phân phối nội dung từ đó thay đổi cách thức tiếp cận công chúng theo hướng nhanh, rộng, đa dạng hơn.

Đặc biệt, Luật Báo chí số 126/2025/QH 15 (Luật Báo chí 2025) được Quốc hội thông qua và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026 với nhiều điểm mới giúp mở rộng không gian phát triển cho báo chí, định hình lại hoạt động thông tin trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng, từ đó định hướng để các cơ quan báo chí phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, nhân văn, có trách nhiệm và bền vững.

Chia sẻ về không gian phát triển mới của báo chí trên môi trường số và công nghệ, nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho biết, sự phát triển của AI, đang làm thay đổi cách báo chí sản xuất, phân phối nội dung và tiếp cận công chúng; đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới về mô hình vận hành, nguồn nhân lực, dữ liệu, công nghệ và kinh tế báo chí trong giai đoạn mới. Công nghệ đang chuyển từ vai trò công cụ hỗ trợ sang một phần ngày càng quan trọng trong hạ tầng hoạt động của tòa soạn. Sự xuất hiện của Agentic AI, với khả năng thực hiện liên tiếp nhiều tác vụ, đang đưa AI từ những công việc riêng lẻ vào sâu hơn trong quy trình sản xuất và vận hành báo chí.

Nhấn mạnh đến sự chuyển dịch từ mô hình “AI trong truyền thông” sang “truyền thông trong AI”, ông Lê Quốc Minh cho biết, nếu trước đây người dùng thường tìm kiếm thông tin qua công cụ tìm kiếm rồi truy cập trang báo, các hệ thống AI đang ngày càng trở thành giao diện trực tiếp cung cấp câu trả lời tổng hợp. Khi đó, nội dung báo chí vẫn được sử dụng nhưng lưu lượng truy cập không nhất thiết quay trở lại nguồn tin gốc. Điều này đòi hỏi báo chí phải chú trọng hơn đến metadata, khả năng được AI nhận diện, trích dẫn, đồng thời đặt ra vấn đề về cơ chế cấp phép và chia sẻ giá trị.

Tốc độ thông tin ngày càng nhanh, nhưng sự chân thật, tính chính xác, chiều sâu và trách nhiệm xã hội vẫn là những giá trị cốt lõi làm nên uy tín của báo chí

Khai thác tốt hơn lợi thế về nội dung, uy tín, dữ liệu

Cùng với sự phát triển của AI là những rủi ro như thông tin sai lệch, “ảo giác” AI, deepfake và các vấn đề về bản quyền. Theo ông Lê Quốc Minh, trong môi trường nội dung có thể được tạo ra với tốc độ chưa từng có, lợi thế của báo chí ngày càng nằm ở khả năng kiểm chứng và tạo dựng niềm tin với công chúng. Khi thông tin do AI tạo ra tràn ngập, độ tin cậy và tính kiểm chứng trở thành lợi thế cạnh tranh sống còn. Niềm tin của công chúng là tài sản không một mô hình AI nào có thể huấn luyện được.

Ở góc độ địa phương, ông Vũ Quyết Tiến, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc thành phố Quảng Ninh cho biết, Quảng Ninh đang bước vào một giai đoạn phát triển mới trong bối cảnh công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông mới đang nhanh chóng thay đổi phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Công nghệ và phương thức truyền tải có thể thay đổi, tốc độ thông tin ngày càng nhanh, nhưng sự chân thật, tính chính xác, chiều sâu và trách nhiệm xã hội vẫn là những giá trị cốt lõi làm nên uy tín của báo chí với công chúng.

Ông Vũ Quyết Tiến kỳ vọng những trao đổi tại Diễn đàn sẽ góp phần làm rõ cơ hội, thách thức và những cách làm thiết thực để báo chí cách mạng Việt Nam chủ động thích ứng, đổi mới, tiếp tục khẳng định vai trò trong không gian phát triển mới. Những kinh nghiệm, góc nhìn được chia sẻ cũng sẽ là nguồn tham khảo hữu ích đối với Quảng Ninh trong quá trình lãnh đạo, quản lý và phát triển địa phương trước mắt và lâu dài.

Không gian phát triển mới cũng đặt ra câu chuyện về kinh tế báo chí. Khi phương thức tiếp cận công chúng thay đổi, các cơ quan báo chí cần tìm kiếm những mô hình tạo nguồn thu phù hợp, phát triển các sản phẩm có giá trị và khai thác tốt hơn lợi thế về nội dung, uy tín, dữ liệu và cộng đồng công chúng. Ông Lê Quốc Minh cho rằng báo chí cần chuyển từ việc chỉ cạnh tranh để giành sự chú ý sang xây dựng mối quan hệ sâu hơn với độc giả, hiểu nhu cầu và ý định của họ. “Kinh tế quan hệ và ý định” vì thế trở thành một hướng tiếp cận mới, bên cạnh việc đa dạng hóa nguồn thu từ quảng cáo, dịch vụ, bản quyền, sự kiện, thương mại, affiliate, B2B và các sản phẩm dựa trên dữ liệu.

Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất khi xây dựng một nguồn thu mới không phải là chi phí tài chính, mà là sự phân tâm khỏi những gì cơ quan báo chí đang làm tốt nhất. Từ những thay đổi này, nhà báo Lê Quốc Minh cho rằng tòa soạn cần nhìn lại toàn bộ cấu trúc hoạt động trong giai đoạn 2026-2030, từ quản trị, công nghệ, dữ liệu, nhân lực đến sản xuất nội dung và kinh tế báo chí. Việc ứng dụng AI cần được đặt trong một lộ trình, gắn với xây dựng nền tảng, chuẩn hóa, thử nghiệm và nâng cao năng lực công nghệ, thay vì chạy theo từng công cụ riêng lẻ. Cùng với đó, nghiên cứu và phát triển (R&D) cần trở thành một phần của quá trình đổi mới, giúp tòa soạn lựa chọn những giải pháp phù hợp với thực tiễn.