Phát triển kinh tế biển đảo: Góp sức và lực cho nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền quốc gia

Mọi hoạt động phát triển kinh tế, đặc biệt là du lịch biển, đảo và khai thác mặt nước, đều gắn chặt với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, giữ vững an ninh, trật tự, phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia

Tiềm năng bị 'nghẽn' vì cơ chế và quy hoạch

Tại phiên thảo luận ở hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam, ĐBQH Phạm Văn Thắng (An Giang) cho biết, vùng biển Tây Nam của Tổ quốc có diện tích rộng lớn, nằm trong vịnh Thái Lan, sở hữu hơn 150 hòn đảo lớn nhỏ, với những quần đảo giàu tiềm năng như Phú Quốc, Nam Du, Hải Tặc, Bà Lụa, Hòn Khoai, Côn Đảo... Đây là vùng biển kín, ít chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão lớn, có khí hậu ôn hòa quanh năm và hệ sinh thái biển, đảo đa dạng. Những điều kiện tự nhiên này tạo nên lợi thế đặc thù hiếm có để phát triển du lịch nghỉ dưỡng biển, đảo, du lịch sinh thái và các dịch vụ hàng hải quốc tế quanh năm.

Đặc biệt, vùng biển Tây Nam còn có một đặc thù cốt lõi không thể tách rời, đó là khu vực nhạy cảm về quốc phòng, an ninh, tiếp giáp với nhiều quốc gia trong khu vực, có vùng nước lịch sử và nhiều tuyến hàng hải quốc tế đi qua. Vì vậy, “mọi hoạt động phát triển kinh tế, đặc biệt là du lịch biển, đảo và khai thác mặt nước, đều gắn chặt với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, giữ vững an ninh, trật tự, phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia và chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU)”, ĐBQH Phạm Văn Thắng nhấn mạnh,

Đánh giá thời gian qua, du lịch biển, đảo Tây Nam đã có bước phát triển bứt phá, song Tuy nhiên, ĐBQH Phạm Văn Thắng còn nhấn mạnh, cũng chỉ rõ thực tiễn triển khai tại cơ sở đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn pháp lý, nhất là trong công tác quy hoạch và giao quyền sử dụng khu vực mặt nước biển.

ĐBQH Phạm Văn Thắng (An Giang)

Trong đó có sự chồng chéo, thiếu đồng bộ giữa các quy hoạch trên cùng một không gian mặt nước. Đại biểu Phạm Văn Thắng cho biết, để triển khai một dự án du lịch biển, đảo như bến du thuyền, khu lặn ngắm san hô, nhà hàng nổi hay hoạt động thể thao dưới nước, doanh nghiệp và địa phương phải đối chiếu với nhiều quy hoạch khác nhau, gồm: quy hoạch không gian biển quốc gia, quy hoạch tỉnh, quy hoạch đất quốc phòng, quy hoạch luồng hàng hải, khu neo đậu tránh trú bão và khu vực ngư trường khai thác, nuôi trồng thủy sản của ngư dân. Trong khi đó, tại nhiều đảo tiền tiêu và vùng ven bờ Tây Nam, ranh giới tọa độ trên mặt nước giữa khu vực phát triển kinh tế với khu vực bảo tồn biển và vành đai an ninh, quốc phòng chưa được phân định chi tiết ở tỷ lệ bản đồ lớn.

“Tình trạng này khiến địa phương lúng túng trong quá trình cấp phép, đồng thời gây khó khăn cho lực lượng Biên phòng, Cảnh sát biển trong kiểm tra, giám sát phương tiện và con người hoạt động trên biển”, ĐBQH Phạm Văn Thắng nêu quan điểm

Bên cạnh đó, vùng biển này cũng gặp vướng mắc trong cơ chế giao khu vực biển cho mục đích dịch vụ, du lịch. Theo ĐBQH Phạm Văn Thắng, quy định của Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo cùng các nghị định hướng dẫn hiện nay đã tương đối rõ đối với quy trình giao khu vực biển phục vụ hoạt động nuôi trồng thủy sản hoặc năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, việc giao mặt nước cho các hoạt động dịch vụ du lịch, giải trí trên biển, vốn có tính chất sử dụng mặt nước không cố định hoặc theo mùa vụ, vẫn còn nhiều vướng mắc. Thực tế, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hàng trăm tỷ đồng trên bờ đảo nhưng không thể hoàn tất thủ tục pháp lý để sử dụng phần mặt nước ngay trước khu vực dự án làm bãi tắm, cầu cảng du lịch hoặc khu vui chơi dưới nước. Từ đó, hệ quả là một số hoạt động tự phát xuất hiện, tàu thuyền du lịch hoán cải trái phép, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn tính mạng cho du khách và gây phức tạp tình hình an ninh, trật tự tại khu vực biên giới biển.

Ngoài ra còn có xung đột về sinh kế và yêu cầu bảo đảm tính lưỡng dụng quốc phòng trong phát triển hạ tầng du lịch biển. ĐBQH Phạm Văn Thắng chỉ rõ, tại vùng biển Tây Nam, không gian mặt nước truyền thống là ngư trường đánh bắt và khu vực nuôi lồng bè của hàng chục nghìn hộ ngư dân. Vì vậy, nếu quy hoạch mặt nước cho các dự án du lịch quy mô lớn nhưng thiếu cơ chế chuyển đổi nghề nghiệp đồng bộ, rất dễ phát sinh tranh chấp mặt nước giữa doanh nghiệp và ngư dân. Bên cạnh đó, nhiều vị trí có cảnh quan đẹp, thuận lợi nhất để phát triển du lịch trên các đảo lại trùng hoặc nằm sát các điểm cao, vị trí chiến lược phục vụ nhiệm vụ phòng thủ bờ biển và tuần tra biên giới. Việc thiếu quy chế rõ ràng về không gian lưỡng dụng khiến nhiều dự án bị đình trệ kéo dài, vừa gây lãng phí nguồn lực đầu tư, vừa tạo thêm áp lực cho công tác quản lý, bảo vệ biên giới.

Gỡ điểm nghẽn, tạo động lực phát triển bền vững

Từ những khó khăn, vướng mắc nêu trên, nhằm tạo điều kiện để vùng biển Tây Nam phát triển du lịch bền vững, đồng thời giữ vững “phên dậu” trên biển của Tổ quốc, ĐBQH Phạm Văn Thắng kiến nghị Quốc hội và Chính phủ quan tâm triển khai 3 giải pháp trọng tâm:

Một là, sớm ban hành hướng dẫn chi tiết và hoàn thiện cơ sở dữ liệu số hóa về phân vùng chức năng mặt nước biển ở cấp độ địa phương. Đại biểu đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành Trung ương phối hợp với các tỉnh ven biển Tây Nam rà soát, khớp nối đồng bộ giữa Quy hoạch không gian biển quốc gia với quy hoạch quốc phòng, an ninh và quy hoạch tỉnh. Trong đó, đại biểu lưu ý: “Cần xác định rõ tọa độ các khu vực cấm tuyệt đối, khu vực hạn chế có điều kiện và khu vực được phép giao mặt nước để phát triển du lịch, qua đó tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để địa phương triển khai thực hiện”.

Hai là, sửa đổi, bổ sung cơ chế giao và cho thuê mặt nước biển theo hướng linh hoạt đối với ngành du lịch. Theo đại biểu, cần phân tách rõ thủ tục giao khu vực biển đối với các công trình cố định dưới đáy biển với việc cấp phép sử dụng bề mặt nước cho các hoạt động dịch vụ, thể thao, giải trí du lịch. Đồng thời, cần đẩy mạnh phân cấp cho UBND cấp tỉnh, gắn với cơ chế thẩm định chặt chẽ của lực lượng Quân đội, Biên phòng và Công an ngay từ khâu lập dự án.

Ba là, đẩy mạnh mô hình “kinh tế kết hợp quốc phòng, an ninh” tại các đảo tiền tiêu. Đại biểu đề nghị ưu tiên nguồn lực đầu tư hệ thống cầu cảng, luồng lạch, khu neo đậu mang tính lưỡng dụng, bảo đảm ngày thường phục vụ tàu du lịch và nhu cầu dân sinh, khi có tình huống có thể phục vụ tàu tuần tra, cứu hộ, cứu nạn và nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền. Song song với đó, đại biểu chỉ rõ: “Cùng với đầu tư hạ tầng, cần có chính sách hỗ trợ ngư dân vùng biển Tây Nam chuyển đổi từ khai thác thủy sản ven bờ sang làm du lịch cộng đồng. Giải pháp này không chỉ góp phần giảm áp lực lên nguồn lợi thủy sản mà còn phát huy vai trò của người dân trong tham gia bảo vệ chủ quyền biển, đảo”.

Nhấn mạnh ý nghĩa của việc gắn kết phát triển kinh tế với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, ĐBQH Phạm Văn Thắng đề xuất cần phát huy vai trò của cộng đồng ngư dân trong phối hợp với lực lượng Bộ đội Biên phòng, để mỗi ngư dân, mỗi phương tiện du lịch trên biển thực sự trở thành một “cột mốc sống”, cùng lực lượng chức năng bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.