Bốn trụ cột cùng Việt Nam kiến tạo mô hình tăng trưởng mới

Kobayashi Yosuke - 16:32 | 07/10/2026

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển đòi hỏi những động lực tăng trưởng mới. Trên nền tảng hợp tác lâu dài, JICA xây dựng gói hỗ trợ toàn diện, đồng hành cùng cải cách và mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.

Ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA Việt Nam. Ảnh: Việt Cường.

Đồng hành với những động lực tăng trưởng mới

Trong nhiều năm qua, tăng trưởng của Việt Nam chủ yếu được thúc đẩy bởi các ngành sản xuất thâm dụng lao động, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và quá trình hội nhập với thị trường toàn cầu. Mô hình này đã mang lại những thành quả đáng ghi nhận, góp phần đưa Việt Nam trở thành một trong những nền kinh tế năng động nhất châu Á.

Tuy nhiên, trên hành trình hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam đang tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới. Việt Nam đang thúc đẩy hàng loạt cải cách lớn tập trung vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hiện đại hóa thể chế và tăng cường năng lực của doanh nghiệp trong nước. Những cải cách này nhằm nâng cao năng suất, gia tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế và giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Cùng lúc đó, môi trường quốc tế đang thay đổi rất nhanh. An ninh kinh tế, khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, chuyển đổi năng lượng, khoáng sản thiết yếu, trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn và công nghệ vũ trụ ngày càng có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng bền vững và năng lực cạnh tranh.

Trong bối cảnh đó, tại Hội nghị Thượng đỉnh Nhật Bản - Việt Nam tổ chức gần đây, chính phủ hai nước đã xác định an ninh kinh tế là một lĩnh vực hợp tác ưu tiên mới, bao gồm năng lượng, khoáng sản thiết yếu, AI, chất bán dẫn và công nghệ vũ trụ. JICA xem đây là cơ hội quan trọng để đóng góp cho chương trình cải cách của Việt Nam, đồng thời tiếp tục củng cố quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Nhật Bản.

Theo đó, JICA đã xây dựng một gói hỗ trợ toàn diện dựa trên nền tảng hợp tác lâu dài với Việt Nam, kết hợp kinh nghiệm của chúng tôi trong phát triển nguồn nhân lực, cải cách thể chế, phát triển khu vực tư nhân và phát triển cơ sở hạ tầng.

Gói hỗ trợ gồm bốn trụ cột có tính bổ trợ lẫn nhau: (1) Thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (STI&DX) và nguồn nhân lực; (2) Phát triển doanh nghiệp trong nước và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; (3) Cải thiện môi trường đầu tư; (4) Phát triển hạ tầng chiến lược.

Nguồn nhân lực là trái tim của quá trình chuyển đổi

Bốn trụ cột này được thiết kế như một gói hỗ trợ tổng thể nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.

Trong đó, trụ cột thứ nhất là thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực. Trụ cột này phù hợp chặt chẽ với nhiều sáng kiến cải cách lớn gần đây của Việt Nam, đặc biệt là các Nghị quyết số 57, 71 và 80 của Bộ Chính trị, trong đó nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục đào tạo và phát triển văn hóa như những động lực tăng trưởng trong tương lai.

Chúng tôi tin rằng nguồn nhân lực là trái tim của quá trình chuyển đổi của Việt Nam. Vì vậy, JICA sẽ cung cấp hỗ trợ toàn diện từ tư vấn chính sách, hỗ trợ thể chế đến giáo dục đại học, hợp tác nghiên cứu và thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp và giới học thuật.

Trong nhiều năm qua, JICA đã phát triển quan hệ hợp tác với hơn 20 trường đại học và viện nghiên cứu tại Việt Nam, trong đó có Trường Đại học Việt Nhật, Đại học Cần Thơ và Đại học Bách khoa Hà Nội. Trên nền tảng đó, chúng tôi sẽ tập trung vào những lĩnh vực chiến lược được kỳ vọng ngày càng quan trọng đối với tương lai của Việt Nam, gồm công nghệ vũ trụ, công nghiệp bán dẫn, AI và chuyển đổi số; đồng thời hỗ trợ ứng dụng các công nghệ này trong chuyển đổi xanh, quản lý rủi ro thiên tai, nông nghiệp, giao thông vận tải và y tế.

Một mục tiêu quan trọng khác là thúc đẩy “tuần hoàn chất xám” giữa Nhật Bản và Việt Nam. Chúng tôi mong muốn tăng cường giao lưu giữa sinh viên, nhà nghiên cứu, kỹ sư và doanh nhân hai nước, để tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo được lưu chuyển mạnh mẽ hơn.

Trụ cột thứ hai là phát triển doanh nghiệp trong nước và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Việt Nam đã đạt được nhiều thành công trong thu hút đầu tư nước ngoài trong nhiều thập kỷ. Thách thức tiếp theo là bảo đảm doanh nghiệp trong nước có thể tham gia tích cực hơn vào các hoạt động có giá trị gia tăng cao, nâng cao năng lực cạnh tranh và trở thành những mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất toàn cầu.

Trụ cột này hỗ trợ các Nghị quyết số 68 và 79 của Bộ Chính trị về phát triển doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhà nước, cũng như Nghị quyết số 70 về bảo đảm an ninh năng lượng.

JICA sẽ hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam thông qua đổi mới sáng tạo, nâng cấp công nghệ và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản. Các hoạt động hỗ trợ bao gồm chuyển giao công nghệ, kết nối kinh doanh và nâng cao khả năng tiếp cận tài chính.

Chúng tôi cũng tiếp tục phát huy hợp tác lâu năm với Viện Phát triển Nguồn Nhân lực Việt Nam - Nhật Bản (Viện VJCC). Thông qua chương trình Keieijuku kéo dài 10 tháng, hơn 1.000 lãnh đạo và quản lý doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam đã được đào tạo về phương pháp quản trị kiểu Nhật. Những học viên này đã trở thành cầu nối quan trọng thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp Việt Nam và Nhật Bản, đồng thời giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Về tài chính, JICA sẽ tận dụng nguồn vốn đầu tư tài chính khu vực tư nhân. Gần đây, chúng tôi đã hoàn thành thành công khoản vay dành cho ngân hàng BIDV trong chương trình hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa khu vực nông thôn.

Chúng tôi cũng kỳ vọng việc thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi hạng hai sẽ tạo ra những tác động tích cực. JICA tự hào đã hỗ trợ kỹ thuật cho quá trình này trong nhiều năm qua.

Bên cạnh đó, JICA dự kiến tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực ngày càng có ý nghĩa đối với an ninh kinh tế như năng lượng, khoáng sản thiết yếu, an ninh lương thực và an ninh hàng hải. Thông qua những nỗ lực này, chúng tôi hy vọng hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam trở nên cạnh tranh hơn, sáng tạo hơn và kết nối tốt hơn với các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Kiến tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững

Trụ cột thứ ba là cải thiện môi trường đầu tư. Một môi trường đầu tư thuận lợi là yếu tố then chốt cho tăng trưởng bền vững. Các nhà đầu tư cần sự minh bạch, khả năng dự đoán, tính hiệu quả và niềm tin vào các thể chế.

Dựa trên kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thập kỷ hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp, JICA sẽ hỗ trợ xây dựng và thực hiện các thể chế, chính sách nhằm góp phần tạo nên một môi trường kinh doanh hấp dẫn và ổn định hơn. Các lĩnh vực hợp tác trọng tâm gồm hệ thống pháp luật và tư pháp, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, chính sách thuế và hỗ trợ quá trình đổi mới mô hình quản trị tại Việt Nam, trong đó có việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Những cải cách này sẽ mang lại lợi ích không chỉ cho doanh nghiệp Nhật Bản mà còn cho các doanh nghiệp Việt Nam cũng như các nhà đầu tư trên toàn thế giới.

Trụ cột thứ tư là phát triển hạ tầng chiến lược. JICA có lịch sử lâu dài trong hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng tại Việt Nam và sẽ tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong phát triển các công trình hạ tầng chiến lược, đóng vai trò nền tảng để triển khai hiệu quả ba trụ cột còn lại.

Các lĩnh vực hỗ trợ bao gồm cơ sở vật chất cho giáo dục và nghiên cứu, hạ tầng công nghệ tiên tiến và hạ tầng đô thị chiến lược như đường sắt đô thị, cảng biển, đường bộ, cầu, hệ thống thoát nước và hệ thống xử lý nước thải.

Hỗ trợ phát triển hạ tầng cơ bản tại các khu vực khó khăn vẫn sẽ là một nội dung quan trọng trong hợp tác giữa JICA và Việt Nam. Tháng 5/2026, chúng tôi đã ký hai hiệp định vay với tổng giá trị khoảng 40 tỷ yên, tương đương 249,8 triệu USD, nhằm phát triển cơ sở hạ tầng thiết yếu tại 8 tỉnh miền núi phía Bắc, bao gồm đường giao thông, thủy lợi, cấp nước và kè sông.

Một đặc điểm nổi bật trong hợp tác của JICA là chú trọng chuyển giao công nghệ từ các doanh nghiệp và tổ chức Nhật Bản cho các đối tác Việt Nam. Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là xây dựng cơ sở hạ tầng mà còn là tăng cường năng lực công nghệ và năng lực công nghiệp của Việt Nam trong dài hạn. Gói hỗ trợ này thể hiện cam kết của JICA trong việc đồng hành cùng Việt Nam trên chặng đường phát triển mới. Gói hỗ trợ được xây dựng bám sát chương trình cải cách của Việt Nam cũng như tầm nhìn chung đã được lãnh đạo hai nước Việt Nam và Nhật Bản thống nhất.

Thông qua bốn trụ cột nêu trên, JICA mong muốn hỗ trợ Việt Nam chuyển đổi sang một mô hình tăng trưởng mới. Chúng tôi tin rằng những nỗ lực này sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, đồng thời tăng cường hơn nữa quan hệ hợp tác Việt Nam - Nhật Bản trong các lĩnh vực ngày càng quan trọng đối với an ninh kinh tế và phát triển bền vững.

Kobayashi Yosuke

Tin khác

Nâng hạng chưa đủ để dòng vốn quốc tế ở lại?

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã bước qua cánh cửa nâng hạng. Nhưng, đó mới chỉ là điều kiện ban đầu để tiếp cận dòng vốn quốc tế lớn hơn. Khả năng biến sự quan tâm của nhà đầu tư thành nguồn vốn thực chất, dài hạn sẽ phụ thuộc vào những cải cách tiếp theo của thị trường, khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, chất lượng quản trị doanh nghiệp và sức mạnh của nền tảng nhà đầu tư tổ chức trong nước.

Đa dạng hóa sản phẩm, củng cố niềm tin để mở rộng tài chính toàn diện

Tại Tọa đàm “Thúc đẩy tài chính toàn diện - Động lực từ thanh toán không dùng tiền mặt” do Thời báo Ngân hàng tổ chức, ông Nguyễn Phi Lân - Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho rằng, những kết quả tích cực của thanh toán không dùng tiền mặt đang tạo nền tảng quan trọng để thúc đẩy tài chính toàn diện. Tuy nhiên, khoảng cách về khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính giữa các nhóm dân cư, khu vực địa lý vẫn cần tiếp tục được thu hẹp. Trong giai đoạn tới, yêu cầu đặt ra là phát triển sản phẩm phù hợp hơn với từng nhóm đối tượng, tăng cường ứng dụng công nghệ, hoàn thiện hạ tầng, bảo đảm an ninh, an toàn và nâng cao giáo dục tài chính.

Thông tư 50 tạo bước chuyển mới trong quản lý rủi ro ngân hàng

Thông tư 50/2026/TT-NHNN được Ngân hàng Nhà nước ban hành ngày 30/9/2026 có nhiều điều chỉnh quan trọng về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động ngân hàng, hướng tới tiệm cận chuẩn mực Basel và nâng cao năng lực quản trị rủi ro của các tổ chức tín dụng. Trao đổi với phóng viên Thời báo Ngân hàng, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Trang, Trưởng Bộ môn Kinh doanh ngân hàng, Học viện Ngân hàng đã phân tích một số đổi mới của Thông tư, đồng thời làm rõ các yêu cầu đặt ra đối với ngân hàng trong quá trình triển khai quy định mới.

Chính sách thuế phải giúp doanh nghiệp nâng cấp

Chính sách thuế cần chuyển trọng tâm sang tạo động lực để doanh nghiệp trong nước nâng cấp công nghệ, đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển (R&D), phát triển nguồn nhân lực và trở thành mắt xích có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng, bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam chia sẻ với phóng viên Thời báo Ngân hàng.

Văn phòng cho thuê Hà Nội đổi chiều, chủ nhà 'đua' giữ khách?

Thị trường văn phòng cho thuê Hà Nội đang đứng trước một bước chuyển đáng chú ý khi nguồn cung mới sẽ tăng mạnh trong giai đoạn 2026-2028, cán cân thị trường dần nghiêng về phía khách thuê, chủ nhà phải thay đổi cách cạnh tranh, từ giá thuê sang chất lượng sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm, theo ông Thuận Nguyễn, Giám đốc, Tư vấn cho thuê, Cushman & Wakefield Việt Nam.

Tín dụng DNNVV: Đẩy mạnh khai thác dữ liệu trong cho vay

Dòng vốn ưu đãi đang được khẩn trương khơi thông. Tại Thanh Hóa, Vietcombank không chỉ hạ lãi suất mà còn "may đo" giải pháp tài chính, đưa vốn đến đúng "hạt nhân" tạo động lực tăng trưởng kinh tế địa phương.

Minh bạch dữ liệu - nền tảng phát triển bền vững thị trường bất động sản quốc gia

Bất động sản là tài sản lớn của mỗi gia đình và là nguồn lực quan trọng, đóng góp vào sự phát triển của quốc gia. Chính vì vậy việc minh bạch dữ liệu để quản lý cũng như tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn lực này một cách thuận lợi nhằm thúc đẩy thị trường phát triển bền vững, tạo ra giá trị kinh tế xã hội cho đất nước. Xung quanh vấn đề này phóng viên Thời báo Ngân hàng có cuộc phỏng vấn ông Đoàn Anh Đức, Giám đốc Phát triển Kinh doanh Công ty TNHH Công nghệ Bất động sản MOSO, Phó Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Tài chính và Bất động sản TP. Hồ Chí Minh.

Khách tăng chưa đủ, Hà Nội phải giữ chân du khách và tăng chi tiêu

Lượng khách tăng mở rộng dư địa cho khách sạn Hà Nội, song thời gian lưu trú và mức chi tiêu mới quyết định giá trị thực của tăng trưởng du lịch, đó là chai sẻ của ông Matthew Powell, Giám đốc Savills Hà Nội.

Chênh lệch lãi suất VND và USD tạo bộ đệm cho tỷ giá

Fed có thể tiếp tục duy trì mặt bằng lãi suất cao và có thể còn hai lần tăng lãi suất, chênh lệch lãi suất giữa VND và USD đang là một trong những yếu tố hỗ trợ tỷ giá. Theo UOB, mức chênh lệch hiện nay đủ hấp dẫn để khuyến khích cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp chuyển đổi USD sang VND nắm giữ, qua đó góp phần tạo nguồn cung ngoại tệ cho thị trường.

Dòng vốn dài hạn sẽ lựa chọn những doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh

Việc thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng mở ra cơ hội tiếp cận dòng vốn quốc tế lớn hơn, nhưng không đồng nghĩa tiền ngoại sẽ chảy vào mọi doanh nghiệp. Theo TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội, dòng vốn dài hạn sẽ lựa chọn những doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh, quản trị minh bạch, sử dụng vốn hiệu quả và đủ năng lực tăng trưởng trong một thế giới mà tiền ngày càng đắt đỏ, chọn lọc hơn.

Cà phê với CEO

Nâng hạng mở thêm cánh cửa cho dòng vốn quốc tế, nhưng sẽ phụ thuộc vào chất lượng của chính thị trường và doanh nghiệp Việt Nam...

Với Thông tư 50, NHNN hướng nhiều hơn tới việc đánh giá chất lượng, sự bền vững của thanh khoản và khả năng quản lý thanh khoản và rủi ro thanh khoản. Ngân hàng nào có khả năng quản lý thanh khoản tốt sẽ có thêm dư địa chủ động trong kinh doanh.