Các NHTW ở châu Âu trước áp lực tăng lãi suất khi giá dầu tăng cao

Giá dầu thô đã tăng vọt lên trên 119 USD/thùng, mức cao nhất kể từ giữa năm 2022, khi cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran leo thang khiến một số nhà sản xuất dầu lớn ở Trung Đông cắt giảm nguồn cung và lo ngại về sự gián đoạn kéo dài đối với hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Điều đó đã thúc đẩy các nhà đầu tư tăng cường đặt cược vào việc NHTW châu Âu (ECB), Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ (SNB) và NHTW Thụy Điển (Riksbank) sẽ tăng lãi suất trong năm nay; trong khi với NHTW Anh (BOE), việc tăng lãi suất được dự kiến cũng sẽ diễn ra vào năm 2027.

Cụ thể, hiện các nhà đầu tư đang đặt cược ECB sẽ tăng lãi suất một lần vào tháng 6 hoặc tháng 7 và rất có thể sẽ tăng thêm một lần nữa vào tháng 12. Trong khi Riksbank được dự đoán sẽ tăng lãi suất một hoặc hai lần vào mùa thu. Còn SNB dự kiến ​​sẽ hành động vào tháng 10 và một lần nữa vào năm 2027. Ngay cả BOE cũng được dự đoán sẽ tham gia vào chu kỳ thắt chặt chính sách tiền tệ, song là vào năm tới.

Mặc dù cả 4 NHTW này đều sẽ nhóm họp vào ngày 18-19/3, song tất cả đều được dự báo sẽ chưa có bất kỳ sự thay đổi chính sách nào tại cuộc họp này khi mà họ đều đang ở trong tình thế khó khăn nên họ muốn có thêm thời gian để đánh giá kỹ tình hình.

Theo các nhà kinh tế, hiện các NHTW ở châu Âu nói riêng, trên thế giới nói chung, đều đang đối diện với tình thế lưỡng nan, đó là có nên tuân theo sách giáo khoa, tức là các NHTW nên bỏ qua những cú sốc nguồn cung tạm thời; hay thay vào đó nên dựa vào kinh nghiệm đau thương gần đây.

Hẳn nhiều nhà hoạch định chính sách vẫn chưa quên bài học xương máu của 4 năm trước đây khi mà hầu hết các NHTW ở châu Âu đã chậm trễ trong việc tăng lãi suất khi cuộc xung đột Nga – Ukraine gây ra cú sốc năng lượng nhanh chóng lan sang giá tiêu dùng nói chung.

“Đó là một nỗi ám ảnh vẫn còn hiện hữu trong tâm trí một số nhà hoạch định chính sách tiền tệ, vì vậy chúng ta không thể phớt lờ điều đó”, Frederik Ducrozet – Trưởng người đứng đầu bộ phận nghiên cứu kinh tế vĩ mô tại Pictet Wealth Management cho biết. “Họ sẽ lo lắng về một cú sốc nguồn cung khác với tiềm năng… gây ra những tác động lan tỏa đến phần còn lại của chuỗi cung ứng”.

Cũng chính bởi vậy, mặc dù các nhà hoạch định chính sách, đặc biệt là tại ECB, đã nhấn mạnh rằng sự tăng tạm thời của giá dầu do xung đột Iran gây ra không làm thay đổi đáng kể triển vọng lạm phát trung hạn, cũng như không cần đến phản ứng chính sách.

Nhưng nếu chiến sự kéo dài đẩy giá dầu tăng cao trong một thời gian đủ lâu, câu chuyện có thể sẽ khác. Phân tích của TS Lombard cho thấy, lạm phát khu vực đồng euro sẽ tăng khoảng một điểm phần trăm, với Anh chỉ thấp hơn một chút, nếu giá dầu và khí đốt duy trì ở mức hiện tại.

Chưa kể giá nhiên liệu tăng cao cũng sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế, làm tăng chi phí vận tải và sản xuất, tương tự như năm 2022.

Reinhard Cluse - một nhà kinh tế học tại UBS cho rằng, "nguyên tắc lâu nay của ECB là 'bỏ qua' những cú sốc về nguồn cung năng lượng từ bên ngoài, bởi vì cú sốc giá ban đầu là không thể tránh khỏi và có thể chỉ là tạm thời, và việc thắt chặt chính sách tiền tệ chỉ làm trầm trọng thêm tình trạng mất sản lượng”.

Song theo ông, ”với những diễn biến giá năng lượng gần đây và nguy cơ ảnh hưởng vòng thứ hai, chúng tôi thừa nhận nguy cơ ECB có thể phải đẩy nhanh đợt tăng lãi suất đầu tiên”.

Đồng quan điểm, Marco Brancolini – Trưởng bộ phận chiến lược lãi suất euro tại Nomura cũng cho rằng, năm 2022, ECB đã chờ đợi quá lâu vì họ vừa trải qua một thập kỷ giảm phát. Nhưng “giờ đây, Hội đồng điều hành (của ECB) sẽ ít kiên nhẫn hơn nhiều vì họ muốn tránh lặp lại tình trạng năm 2022”.

Tuy nhiên, một số nhà kinh tế cảnh báo rằng thị trường có thể đang quá lạc quan. Ducrozet của Pictet cho biết, Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ (SNB) ít có khả năng tăng lãi suất nhất do đồng franc mạnh lên, một chiến lược trú ẩn an toàn điển hình.