Chứng khoán sau nâng hạng: Cú hích dòng tiền và áp lực nâng chất

Nâng hạng mở đường cho dòng vốn tỷ USD, nhưng 'nâng chất' hạ tầng mới là chìa khóa giữ chân dòng tiền dài hạn - ảnh: PV

Ngày 21/9 đánh dấu một bước chuyển mình mang tính lịch sử khi chứng khoán Việt Nam chính thức được tổ chức FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Đi kèm với sự thay đổi về phân loại này, 27 cổ phiếu của Việt Nam đã được bổ sung vào rổ FTSE Global All Cap Index, qua đó mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận của các quỹ đầu tư quốc tế.

Quá trình phân bổ vốn này sẽ không diễn ra ồ ạt mà tuân theo một lộ trình gồm 4 giai đoạn, bắt đầu từ mức 10%, tiến tới 30%, 65% và dự kiến hoàn tất 100% vào tháng 9/2027. Ước tính từ SSI Research cho thấy, riêng trong đợt đầu tiên, thị trường có thể đón nhận khoảng 240 triệu USD từ các quỹ mô phỏng chỉ số FTSE. Kịch bản đối với 6 quỹ Vanguard theo dõi các chỉ số FTSE cũng rất hứa hẹn, với mức phân bổ dự kiến từ 2,4 tỷ USD (kịch bản cơ sở) lên tới 4,45 tỷ USD trong kịch bản tích cực.

Tính trong toàn bộ quá trình nâng hạng, SSI Research dự báo dòng vốn ETF mới có thể đạt khoảng 2,21 tỷ USD. Đáng chú ý, ông Thomas Nguyen, Giám đốc Thị trường Nước ngoài tại Chứng khoán SSI, nhận định tổng dòng vốn quốc tế có thể lên tới 10 tỷ USD nếu tính thêm cả sự tham gia của các quỹ chủ động.

Góc nhìn thận trọng trong ngắn hạn

Dù những con số tỷ USD vẽ nên một bức tranh vô cùng hấp dẫn, các chuyên gia phân tích vẫn giữ lăng kính khá thận trọng trong ngắn hạn. Việc nâng hạng mang lại hiệu ứng tâm lý tích cực, song những kỳ vọng này thường đã được phản ánh trước vào diễn biến giá cổ phiếu.

Theo báo cáo ngày 21/9 của Chứng khoán BIDV (BSC), nhịp tăng điểm và sự cải thiện của khối lượng giao dịch trong tuần trước đó có sự đóng góp lớn từ việc các quỹ tiến hành cơ cấu danh mục trước thềm nâng hạng. Sau khi quá trình cơ cấu này khép lại, thị trường sẽ đối diện với một "khoảng trống thông tin" kéo dài cho đến khi mùa báo cáo kết quả kinh doanh quý 3 bắt đầu vào giữa tháng 10, khiến xu hướng thị trường trở nên kém rõ ràng.

Đồng quan điểm, Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam (MASVN) cho rằng, đà hồi phục chỉ có thể được củng cố nếu thanh khoản tiếp tục được cải thiện. MASVN cũng lưu ý nhà đầu tư cần theo dõi sát sao các biến số vĩ mô như rủi ro địa chính trị, chính sách thắt chặt tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn, cũng như hiệu quả thực tế của các chính sách kích thích kinh tế trong nước.

Một vấn đề cốt lõi sau nâng hạng là sức hấp thụ của thị trường. Dòng tiền quốc tế sẽ không rải đều cho tất cả các mã chứng khoán. Các quỹ thụ động sẽ ưu tiên giải ngân vào những doanh nghiệp đáp ứng chặt chẽ bộ tiêu chí của chỉ số. Trong số 27 cổ phiếu mới lọt vào FTSE Global All Cap, những doanh nghiệp vốn hóa lớn, thanh khoản cao và có độ nhận diện tốt đang chiếm ưu thế tuyệt đối. Tiêu biểu như HPG đang góp mặt trong danh mục của 69 quỹ đầu tư, FPT có 62 quỹ, VCB và VPB cùng đạt 60 quỹ, hay MSN xuất hiện tại 55 quỹ.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất để chuyển hóa sự quan tâm của khối ngoại thành giao dịch thực tế chính là giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài (room ngoại) và lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng thấp. Do đó, bài toán thanh khoản trở thành một trong những biến số quan trọng hàng đầu. Một chuyên gia của Morgan Stanley nhận định, trong điều kiện thuận lợi, thanh khoản của thị trường chứng khoán Việt Nam có thể hướng tới mức 3-4 tỷ USD mỗi ngày, mức quy mô đủ lớn để thị trường có thể hấp thụ trơn tru các lệnh mua bán "khủng" từ nhà đầu tư tổ chức quốc tế.

Nâng cấp nội lực để giữ chân "đại bàng"

Ở góc độ chiến lược, việc thu hút vài trăm triệu USD trong những phiên đầu không quan trọng bằng khả năng giữ chân dòng vốn dài hạn. Ông ông Hàn Hữu Hậu, CEO Hy-Maxpro nhấn mạnh rằng, dòng tiền vào ra là vòng đời bình thường của thị trường. Điều quyết định là Việt Nam phải hoàn thiện được cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), nâng cấp hệ thống giao dịch và thanh toán để đáp ứng các chuẩn mực khắt khe của nhà đầu tư tổ chức. Nếu hạ tầng và tính minh bạch không cải thiện, dòng vốn có thể đến nhưng chưa chắc đã ở lại lâu.

Bên cạnh đó, sau hiệu ứng tâm lý ban đầu, thị trường sẽ quay lại phụ thuộc vào các yếu tố nền tảng như lãi suất, dòng tiền và chất lượng tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp, theo nhận định của ông Hoàng Xuân Chiến, Giám đốc phát triển kinh doanh của khối tư vấn đầu tư của chứng khoán VPS. Nâng hạng sẽ tạo ra một sức ép tích cực, buộc các doanh nghiệp phải chuẩn hóa hệ thống quản trị, minh bạch báo cáo tài chính và bảo vệ cổ đông nếu muốn tiếp cận dòng vốn ngoại.

Xa hơn, một thị trường chứng khoán phát triển mạnh mẽ sẽ giúp nền kinh tế giảm bớt áp lực phụ thuộc quá lớn vào kênh tín dụng ngân hàng. Khi Việt Nam đang cần nguồn vốn khổng lồ và dài hạn cho hạ tầng chiến lược, chuyển đổi số và năng lượng xanh, thị trường vốn sẽ đóng vai trò giải quyết tình trạng "lệch pha" kỳ hạn giữa nguồn vốn huy động ngắn hạn và nhu cầu đầu tư dài hạn của hệ thống tài chính.

Thực tế, tín hiệu tích cực đã xuất hiện ngay trước thềm nâng hạng khi khối ngoại đảo chiều mua ròng khoảng 1.420 tỷ đồng trong tuần 14-18/9. Dù cần thêm thời gian để khẳng định xu hướng, nhưng nếu các nút thắt về hạ tầng, giới hạn sở hữu và chất lượng hàng hóa tiếp tục được tháo gỡ, chứng khoán Việt Nam hoàn toàn có cơ hội trở thành một bến đỗ thường xuyên và bền vững trong bản đồ phân bổ tài sản của giới đầu tư toàn cầu.