Chuyển đổi số trong HTX nên từ 'dùng chung trước, đầu tư riêng sau'

Diễn đàn “Chuyển đổi số trong Hợp tác xã: Từ dữ liệu, quản trị đến thị trường”

Khu vực hợp tác xã (HTX) đã bước vào chuyển đổi số, nhưng chủ yếu ở khâu sử dụng thiết bị và ứng dụng liên lạc. Chỉ số trưởng thành chuyển đổi số khoảng 29,5% cho thấy khoảng cách từ “có công nghệ” đến “quản trị bằng dữ liệu” vẫn rất lớn.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn “Chuyển đổi số trong Hợp tác xã: Từ dữ liệu, quản trị đến thị trường” ngày 7/10, bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam cho biết, diễn đàn diễn ra trong bối cảnh cả nước thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đồng thời đưa Nghị quyết Đại hội VII của Liên minh HTX Việt Nam vào thực tiễn. Theo bà Vân, khu vực HTX ở mức thấp so với thế giới về chuyển đổi số. HTX cần một lộ trình rõ ràng, thay vì tiếp cận công nghệ manh mún, thiếu kết nối với quản trị và thị trường.

Điểm xuất phát thấp

Kết quả khảo sát do Viện Khoa học Kinh tế hợp tác thực hiện cho thấy chỉ số trưởng thành chuyển đổi số của khu vực kinh tế tập thể mới đạt khoảng 29,5% - đang ở mức bắt đầu. Đây là dấu hiệu cho thấy HTX mới ở những bước đầu hình thành năng lực số.

Theo ông Trịnh Anh Tuấn, Viện Khoa học Kinh tế hợp tác, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo là yêu cầu quan trọng với khu vực kinh tế tập thể, nhưng quá trình này mới chỉ bắt đầu. Các chỉ số thành phần cho thấy rõ hơn khoảng cách đó. Tỷ lệ nhân viên sử dụng internet cho công việc đạt 2,27 điểm. Nhưng nội hàm sử dụng chủ yếu mới dừng ở những tác vụ giao tiếp như gọi điện trao đổi với khách hàng, nhắn tin, gửi hình ảnh qua Zalo, Messenger bằng điện thoại di động.

Điểm 2,27 không có nghĩa HTX đã khai thác internet ở mức cao. Internet đã hiện diện trong công việc, nhưng chủ yếu như công cụ liên lạc, chưa trở thành nền tảng quản lý khách hàng, tổ chức sản xuất hay phân tích thị trường.

Khoảng cách càng rõ khi đặt cạnh chỉ số sử dụng máy tính. Tỷ lệ nhân viên sử dụng máy tính cho công việc chỉ đạt 1,46 điểm, cho thấy việc tiếp cận các công cụ phục vụ công việc chuyên môn, xử lý dữ liệu và quản trị trên môi trường số còn hạn chế. Đáng chú ý, mức độ đào tạo về công nghệ thông tin vẫn rất thấp. Tỷ lệ nhân viên được đào tạo về CNTT “gần như không có”, chỉ đạt 1,08 điểm và 1,13 điểm. Công nghệ phổ biến nhưng đào tạo bài bản để biến công nghệ thành năng lực nghề nghiệp chưa theo kịp.

Theo ông Tuấn, những con số trên cho thấy công nghệ đã hiện diện, nhưng dữ liệu và kỹ năng khai thác dữ liệu chưa trở thành năng lực cốt lõi. Điểm 29,5% vì thế phản ánh chất lượng chuyển đổi, không chỉ tỷ lệ ứng dụng. Nếu dữ liệu chưa được thu thập, chuẩn hóa và sử dụng để ra quyết định, chuyển đổi số vẫn chưa đi vào chiều sâu.

Dùng chung trước, đầu tư riêng sau

Đánh giá tổng hợp mức độ chuyển đổi số của các HTX theo 6 mức đánh giá của Quyết định 1970/QĐ-BTTTT, ông Tuấn cho biết, tổng điểm trung bình của 200 HTX là 87,2 điểm.

Bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam phát biểu tại diễn đàn

Kết quả cho thấy các HTX khu vực đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đang ở giai đoạn đầu của mức 2, tức giai đoạn đầu của sự “Bắt đầu chuyển đổi số”, và còn khoảng cách xa mới chạm được mức 3 của thang điểm đánh giá.

Ý nghĩa của 87,2 điểm cần được đặt trong chính thang đo này: HTX vẫn ở giai đoạn đầu, chưa đủ năng lực số để hình thành hệ thống quản trị đồng bộ, kết nối dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định thường xuyên. Bài toán vì vậy không đơn thuần là mua thêm thiết bị hay phần mềm, mà là nâng năng lực con người, tổ chức dữ liệu và kết nối sản xuất, kinh doanh với thị trường số.

Ông Tuấn cho rằng, HTX cần được hỗ trợ về nhân lực, đào tạo CNTT, hạ tầng, thiết bị, phần mềm, tiêu chuẩn sản phẩm, thương hiệu, tiếp thị, tài chính và logistics; đồng thời huy động nguồn lực Trung ương, địa phương và xã hội hóa. Đối với Liên minh HTX Việt Nam, ông Tuấn đề xuất xây dựng hệ sinh thái chuyển đổi số dùng chung, đẩy mạnh đào tạo và hỗ trợ công nghệ trong các mô hình sản xuất kinh doanh gắn với chuỗi giá trị.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, khi nói về chuyển đổi số trong HTX cần làm rõ 3 vấn đề: chính sách nào đang có hiệu lực; nền tảng và dữ liệu nào có thể dùng chung; HTX cần chuẩn bị gì để được hỗ trợ. Trong đó, ông Hạnh nhấn mạnh việc khai thác các nền tảng số dùng chung. Nguyên tắc nên là “dùng chung trước, đầu tư riêng sau”, trong đó có thể thuê thay vì tự xây dựng hoặc mua trọn gói.

Cách tiếp cận này phù hợp với HTX, khi nguồn lực tài chính, nhân sự và công nghệ còn hạn chế. Thay vì mỗi HTX tự xây dựng hệ thống riêng, sử dụng nền tảng chung có thể giảm chi phí, rút ngắn thời gian triển khai và tạo khả năng liên thông dữ liệu.

Với hạ tầng số quốc gia, HTX được hưởng lợi thông qua dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử, hóa đơn điện tử và chữ ký số. Ông Hạnh lưu ý, nền tảng dùng chung phải liên thông theo chuẩn dữ liệu quốc gia và HTX luôn xuất được dữ liệu của mình. Điều này giúp chuyển đổi số không biến thành cuộc đua mua phần mềm: dữ liệu phải thuộc về HTX, có thể kết nối và sử dụng lại khi thay đổi công cụ.

Theo bà Vân, một HTX đơn lẻ rất khó tự giải quyết toàn bộ quá trình chuyển đổi số. HTX cần được đặt trong một hệ sinh thái hỗ trợ, trong đó Nhà nước kiến tạo thể chế, hạ tầng dữ liệu và chính sách; hệ thống Liên minh HTX Việt Nam kết nối nhu cầu với chính sách, công nghệ, tài chính và thị trường; doanh nghiệp công nghệ cung cấp giải pháp đơn giản, phù hợp từng cấp độ.

Bà Vân ví lộ trình chuyển đổi số giống quá trình học tập, từ mầm non, lên cấp 1, cấp 2, cấp 3 rồi đại học. HTX cũng cần đi từng bậc, thay vì cùng lúc triển khai quá nhiều công nghệ.

Từ “dùng chung trước, đầu tư riêng sau”, chuyển đổi số trong HTX vì vậy cần được nhìn như một quá trình nâng năng lực quản trị. Đích đến không phải là có thêm thiết bị hay phần mềm, mà là hình thành năng lực dữ liệu, nâng kỹ năng con người, liên thông hệ thống và đưa công nghệ vào quyết định sản xuất, kinh doanh, mở rộng thị trường.