Kiểm soát dữ liệu không tốt, doanh nghiệp có thể phải trả giá đắt
| Cho vay dựa trên dữ liệu: Mở lối vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
|
![]() |
| Theo bà Trần Thị Thanh Tâm, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ DNNVV (VCCI), chuyển đổi số mang lại cơ hội lớn nhưng cũng đặt doanh nghiệp trước những rủi ro chưa từng có về an ninh dữ liệu. Ảnh: BTC |
Nhân viên đã nghỉ việc nhưng vẫn có thể truy cập email, kho tài liệu và phần mềm quản lý khách hàng của công ty. Những tình huống trên được chuyên gia Ngô Việt Khôi dẫn chứng thực tế cho thấy một khoảng trống: quan hệ lao động đã kết thúc, nhưng quyền tiếp cận tài sản số của doanh nghiệp vẫn chưa được thu hồi.
Trong những ví dụ ông Khôi đưa ra, danh sách khách hàng nằm trên bảng tính của nhân viên, hợp đồng lưu trong email cá nhân, thông tin căn cước được gửi qua Zalo... Dữ liệu phục vụ kinh doanh gắn với tài khoản của từng người, trong khi việc bàn giao và thu hồi quyền truy cập chưa được kiểm soát chặt chẽ.
Những tình huống này được trao đổi tại hội thảo “Quản trị rủi ro số và kết nối thị trường quốc tế: Giải pháp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa”, do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 17/11 với trọng tâm là quản trị dữ liệu doanh nghiệp.
Chỉ vì làm cho nhanh, cho tiện, dữ liệu có thể vượt khỏi phạm vi kiểm soát của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% trong tổng số hơn một triệu doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam. Theo bà Trần Thị Thanh Tâm, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (VCCI), chuyển đổi số mang lại cơ hội lớn nhưng cũng đặt doanh nghiệp trước những rủi ro chưa từng có về an ninh dữ liệu. Tính đến ngày 31/12/2025, doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% trong tổng số 1.017.056 doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam. Đây là lực lượng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nhưng lại có nguồn lực hạn chế, dễ bị tổn thương trước các biến động và rủi ro trên không gian mạng.
Theo số liệu từ Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, trong năm 2025, Việt Nam đã ghi nhận khoảng 552.000 vụ tấn công mạng. Trong đó, 52,3% doanh nghiệp cho biết đã chịu thiệt hại do tấn công mạng và khoảng 25,5 triệu tài khoản bị lộ lọt, tăng 76% so với năm 2024.
Việc bố trí nhân sự và kinh phí bảo vệ thông tin đặt sức ép lên nguồn lực hạn chế của nhóm doanh nghiệp này. Từ thực tế vận hành, ông Ngô Việt Khôi, chuyên gia bảo mật Công ty cổ phần An ninh dữ liệu Việt Nam (VNDS) chỉ ra nhiều đơn vị chưa có nhân sự chuyên trách về an toàn thông tin, quy trình quản lý dữ liệu còn thiếu hoặc chưa được chuẩn hóa. Công việc phụ thuộc vào người giữ mật khẩu, người biết vận hành hệ thống... Việc bảo vệ thông tin tại những đơn vị này còn mang tính phản ứng khi xảy ra sự cố.
| “Dữ liệu có thể rời khỏi doanh nghiệp mà không cần hacker”- ông Khôi nói. |
![]() |
| Ông Ngô Việt Khôi, chuyên gia bảo mật Công ty cổ phần An ninh dữ liệu Việt Nam (VNDS) chỉ ra những rủi ro khi doanh nghiệp mất kiểm soát dữ liệu. Ảnh: BTC |
Nguy cơ khác được chuyên gia này đề cập là đưa dữ liệu vào công cụ trí tuệ nhân tạo công cộng. Thông tin cũng có thể được chuyển qua email, ứng dụng nhắn tin hoặc kho lưu trữ cá nhân. Chỉ từ lựa chọn làm nhanh, làm tiện của nhân viên, dữ liệu có thể vượt khỏi phạm vi kiểm soát của doanh nghiệp.
Với dịch vụ thuê ngoài, vấn đề tương tự xuất hiện khi quyền quản trị website, fanpage hoặc mật khẩu quản trị hệ thống do bên thứ ba nắm giữ. Ông Khôi đặt câu hỏi về khả năng doanh nghiệp lấy lại hệ thống và dữ liệu nếu nhà cung cấp ngừng hoạt động. Việc thuê dịch vụ vì thế cũng cần đi cùng kiểm soát quyền quản trị và khả năng tiếp cận dữ liệu.
Bên cạnh đó, ông Khôi lưu ý thói quen dùng một mật khẩu cho nhiều tài khoản, gửi thông tin xác thực qua tin nhắn, chuyển tiền dựa trên tin nhắn hoặc cuộc gọi. Việc sao lưu cũng có thể chỉ mang tính hình thức nếu chưa từng thử khôi phục.
![]() |
| Giám sát hệ thống và chủ động ứng phó sự cố giúp doanh nghiệp hạn chế nguy cơ tổn thất dữ liệu. Ảnh: MH |
Dữ liệu dùng đúng là tài sản, dùng sai là một khoản nợ
Rủi ro chưa dừng ở việc thông tin bị thất thoát. Luật sư Lưu Xuân Vĩnh - Luật sư điều hành Công ty Luật TNHH Asia Legal, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), nêu tình huống cửa hàng trực tuyến gửi khuyến mại cho toàn bộ khách cũ. Số điện thoại thu để giao hàng chưa đủ làm căn cứ gửi quảng cáo; sử dụng cho mục đích mới cần đáp ứng điều kiện tương ứng. Theo ông Vĩnh, dữ liệu thu trái phép có thể bị buộc xóa, kể cả danh sách đã đưa vào phần mềm quản lý khách hàng hoặc chiến dịch quảng cáo.
Luật sư Lưu Xuân Vĩnh nhấn mạnh: “Dữ liệu dùng đúng là tài sản, dùng sai là một khoản nợ phải trả bằng tiền phạt, bằng dữ liệu bị buộc xóa, và bằng uy tín”.
Về chế tài, Đại úy Nguyễn Tiến Đức, cán bộ Phòng Tham mưu tổng hợp, Cục An ninh mạng, Bộ Công an, cho biết, theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, mức phạt tối đa đối với tổ chức về hành vi mua, bán dữ liệu cá nhân là 10 lần khoản thu có được từ vi phạm. Vi phạm quy định về chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới có thể bị phạt tới 5% doanh thu năm trước liền kề. Đối với các hành vi vi phạm khác trong lĩnh vực này, mức phạt tối đa là 3 tỷ đồng.
Ngoài khoản tiền xử phạt, theo luật sư Lưu Xuân Vĩnh, doanh nghiệp còn có thể phải chi cho điều tra sự cố, thông báo khách hàng, sửa hệ thống và bồi thường người bị ảnh hưởng. Ảnh hưởng cũng có thể kéo dài sang quan hệ kinh doanh. Luật sư lưu ý nguy cơ tranh chấp trách nhiệm với đối tác, mất khách hàng vì uy tín bị ảnh hưởng hoặc mất hợp đồng do không đáp ứng việc thẩm định của đối tác nước ngoài.
Đại úy Nguyễn Tiến Đức lưu ý người đứng đầu phải chịu trách nhiệm trước pháp luật khi thuê đơn vị bên ngoài cung cấp dịch vụ an ninh mạng. Doanh nghiệp phải chủ động xác định cấp độ bảo vệ hệ thống thông tin, không được chia tách hệ thống nhằm hạ cấp độ bảo vệ. Việc xác định cấp độ phải căn cứ vào chức năng, dữ liệu xử lý, đối tượng sử dụng và quy mô của từng hệ thống.
Trong kế hoạch hành động 30 ngày được đề xuất, luật sư Lưu Xuân Vĩnh khuyến nghị doanh nghiệp bắt đầu từ bản đồ dữ liệu khách hàng và nhân sự; xác định thông tin nằm ở đâu, ai được truy cập và thời hạn lưu giữ. Việc rà soát cần đi cùng sửa biểu mẫu thu thập, lưu bằng chứng, làm rõ trách nhiệm của nhà cung cấp và chuẩn bị quy trình xử lý yêu cầu, sự cố.
Tin liên quan
Tin khác
PMI lĩnh vực sản xuất: Động lực phục hồi, sức ép chi phí và vai trò của chính sách tiền tệ
Nâng cao năng lực đón dòng vốn công nghệ cao
Khi tăng trưởng trở thành áp lực cho SME
Doanh nghiệp nhỏ xây năng lực lõi như thế nào để phát triển lâu dài?
TP.Hồ Chí Minh gỡ vướng thuế, hóa đơn điện tử và bán hàng online cho doanh nghiệp
SME lựa chọn đúng 'trận địa' cạnh tranh quan trọng hơn chạy nhanh
Xuất khẩu điện tử: Làm sao tăng phần giá trị Việt?
Kokuyo thâu tóm Thiên Long: Bước ngoặt sau 45 năm của thương hiệu văn phòng phẩm Việt
Thưởng Tết sớm: Người lao động mong đợi, doanh nghiệp cân nhắc



