Chuyển đổi xanh thúc đẩy logistics Việt Nam bứt phá cạnh tranh toàn cầu

Logistics xanh trở thành hạ tầng mềm chiến lược cho tăng trưởng quốc gia

Logistics xanh tạo lợi thế cạnh tranh mới

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái định hình mạnh mẽ dưới tác động của chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và những biến động địa chính trị, logistics không còn đơn thuần là dịch vụ hậu cần mà đang trở thành “hạ tầng mềm” quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Bà Nguyễn Lê Hằng - Trưởng bộ phận, Giám đốc Đối ngoại SLP Việt Nam chia sẻ, sự cộng hưởng giữa hạ tầng logistics hiện đại, công nghệ và chuyển đổi xanh sẽ tạo ra dư địa cạnh tranh rất lớn cho doanh nghiệp.

Từ kinh nghiệm thực tế trong quá trình đầu tư hạ tầng xanh bền vững tại Việt Nam suốt 5 năm qua, đại diện SLP Việt Nam cho rằng lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp trong giai đoạn mới có thể được cô đọng trong ba chữ “T”, gồm: “Tiết kiệm”, “Tốc độ” và “Thích ứng”.

Theo bà Hằng, “Tiết kiệm” là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh chi phí logistics tại Việt Nam hiện vẫn ở mức cao, chiếm khoảng 13-15% GDP. Đây là tỷ lệ cao hơn nhiều quốc gia trong khu vực, tạo áp lực lớn lên năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu.

“Việc phát triển và sử dụng hạ tầng logistics xanh, hiện đại kết hợp với công nghệ sẽ giúp tối ưu hóa quá trình vận chuyển và khai thác dữ liệu. Giải pháp này còn giúp doanh nghiệp tối ưu nguồn nhân sự, từ đó tiết kiệm chi phí và nâng cao năng suất lao động”, bà Hằng nhận định.

Không chỉ dừng ở bài toán chi phí, “Tốc độ” cũng đang trở thành yếu tố quyết định trong môi trường kinh doanh hiện đại. Theo bà Nguyễn Lê Hằng, trước những biến động toàn cầu như khủng hoảng năng lượng hay rào cản kỹ thuật thương mại, doanh nghiệp sở hữu tốc độ sẽ có lợi thế cạnh tranh vượt trội.

Những doanh nghiệp tiên phong ứng dụng công nghệ và hạ tầng hiện đại sẽ có khả năng dự báo biến động thị trường chính xác hơn, tối ưu thời gian giao nhận và nâng cao hiệu quả vận hành.

“Doanh nghiệp nào sở hữu tốc độ sẽ là đơn vị giành thắng lợi trong cuộc đua cạnh tranh mới”, bà Hằng nhấn mạnh.

Yếu tố cuối cùng mang tính sống còn hiện nay là “Thích ứng”, đặc biệt là thích ứng với chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Theo đại diện SLP Việt Nam, các tiêu chí xanh hiện không còn mang tính quảng bá hình ảnh mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc từ các nhà đầu tư và đối tác quốc tế.

Các doanh nghiệp nước ngoài hiện quan tâm rất cụ thể đến chứng chỉ xanh, khả năng tiết kiệm năng lượng, sử dụng điện mặt trời mái nhà và tính minh bạch trong quản lý dữ liệu phát thải.

“Khi đáp ứng được các tiêu chuẩn này, doanh nghiệp sẽ dễ dàng tiếp cận khách hàng quốc tế lớn, thu hút vốn đầu tư và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu”, bà Hằng phân tích.

Ở góc độ quản lý, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho rằng việc xây dựng hệ thống trung tâm logistics là bước đi quan trọng nhằm đưa Chiến lược logistics quốc gia từ “định hướng” sang “tổ chức thực thi”.

Theo ông Tuấn, logistics hiện không chỉ là dịch vụ hỗ trợ vận tải mà đã trở thành ngành dịch vụ nền tảng, có giá trị gia tăng cao, gắn trực tiếp với sản xuất, thương mại, xuất nhập khẩu và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Kế hoạch hành động của Bộ Công Thương xác định 9 nhóm nhiệm vụ trọng tâm như hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng logistics đồng bộ, thúc đẩy liên kết vùng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực doanh nghiệp logistics.

Đáng chú ý, theo ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, đột phá lớn nhất của các trung tâm logistics hiện đại là tạo ra “điểm hội tụ” giữa hạ tầng, thị trường, dữ liệu và chuỗi cung ứng.

“Nếu trước đây logistics còn phân tán, manh mún, thì trung tâm logistics hiện đại phải giúp tổ chức lại dòng hàng, dòng dữ liệu và dòng thương mại theo hướng liên thông, chuyên nghiệp và chi phí thấp hơn”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Theo đó, định hướng ưu tiên là hình thành các trung tâm logistics đầu mối cấp vùng và liên vùng gắn với các cực sản xuất, cảng biển, cảng cạn, cửa khẩu, đường sắt, cao tốc và thương mại điện tử.

Nâng tầm logistics Việt Nam

Trong xu hướng phát triển mới, nhiều doanh nghiệp logistics Việt Nam đang chủ động đầu tư mạnh vào hạ tầng xanh và công nghệ hiện đại nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ông Trần Ngọc Khánh - Tổng giám đốc Công ty CP OPL Logistics cho biết, doanh nghiệp hiện sở hữu hơn 120.000 m2 hệ thống kho bãi và ứng dụng 100% điện năng lượng mặt trời áp mái nhằm đáp ứng tiêu chuẩn logistics xanh. Bên cạnh đó, OPL Logistics đang vận hành đội xe đạt tiêu chuẩn Euro 5 và có kế hoạch tiếp tục đầu tư vào xe LNG hoặc xe điện để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.

Theo ông Khánh, thách thức hiện nay không chỉ đến từ cạnh tranh giá cả mà còn từ các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu phát triển bền vững của khách hàng quốc tế.

“Nếu thiếu tốc độ đầu tư và tăng trưởng, doanh nghiệp sẽ rất khó đáp ứng yêu cầu thị trường. Vì vậy, OPL đang đẩy mạnh cải thiện hạ tầng và đầu tư thiết bị để sẵn sàng cho các bước phát triển mới”, ông Khánh chia sẻ.

Đại diện OPL Logistics đánh giá Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050 đang tạo ra “bản lề” quan trọng cho ngành logistics khi các định hướng không còn dừng ở chủ trương chung mà đã có cơ chế thực thi rõ ràng.

Theo ông Khánh, chiến lược giúp tạo hành lang pháp lý ổn định để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn, đồng thời mở ra “sân chơi” cạnh tranh công bằng giữa doanh nghiệp logistics trong nước và quốc tế.

Việc Chính phủ ưu tiên phát triển các trung tâm logistics gắn với cảng biển, cảng cạn và đường sắt liên vận cũng mở ra cơ hội lớn để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ở góc độ chính sách vĩ mô, TS. Bùi Bá Nghiêm - Chuyên viên cao cấp, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) nhận định Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn 2050 đang mở ra giai đoạn phát triển mới, trong đó logistics trở thành cấu phần chiến lược của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Chiến lược đặt ra các mục tiêu cụ thể như tốc độ tăng trưởng ngành logistics giai đoạn 2025-2035 đạt khoảng 12-15%/năm; chi phí logistics giảm xuống tương đương 12-15% GDP; tỷ lệ thuê ngoài dịch vụ logistics đạt 70-80%; tối thiểu 80% doanh nghiệp logistics ứng dụng chuyển đổi số và xây dựng ít nhất 5 trung tâm logistics hiện đại ngang tầm quốc tế.

Theo TS. Bùi Bá Nghiêm, với lợi thế nằm trên các tuyến hàng hải, hàng không và hành lang kinh tế khu vực, cùng quy mô xuất nhập khẩu lớn hơn 930 tỷ USD năm 2025 và mạng lưới FTA rộng khắp, Việt Nam có cơ hội chuyển từ “điểm trung chuyển hàng hóa” sang “điểm tổ chức chuỗi cung ứng”.

“Nếu triển khai đồng bộ về thể chế, hạ tầng, logistics xanh, logistics số và cải cách thủ tục hành chính, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành mắt xích logistics quan trọng của ASEAN và tham gia sâu hơn vào mạng lưới logistics toàn cầu”, TS. Bùi Bá Nghiêm nhấn mạnh.

Đáng chú ý, theo vị chuyên gia này, chuyển động quan trọng hiện nay là việc Bộ Công Thương đã chuyển rất nhanh từ tư duy “phổ biến chiến lược” sang “tổ chức thực thi chiến lược”.

Các nhiệm vụ được cụ thể hóa theo hướng rõ đầu việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ và có cơ chế giám sát thực hiện. Trọng tâm không chỉ là phát triển hạ tầng logistics mà còn bao gồm chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nâng cao năng lực doanh nghiệp và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.