Chuyển mình cùng công nghệ: Nông nghiệp Việt Nam tăng tốc bứt phá

Chuyển đổi về chất lượng và công nghệ

Phát biểu tại Hội nghị Khoa học công nghệ quản lý, chế biến nông, lâm, thủy sản và cơ giới hóa nông nghiệp toàn quốc năm 2025 diễn ra ngày 12/9, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Phùng Đức Tiến cho biết, tốc độ tăng trưởng GDP của ngành nông nghiệp trong một thập kỷ qua liên tục duy trì ở mức ổn định 2,5-3,5%/năm, một con số đáng nể trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động.

Đặc biệt, giá trị xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đã lập kỷ lục mới vào năm 2024, đạt 62,5 tỷ USD, tăng gần 19% so với năm 2023. Con số này không chỉ khẳng định vị thế của Việt Nam trong top 10 quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới mà còn cho thấy sức bật mạnh mẽ của ngành.

Thành công này không chỉ đến từ sản lượng mà còn nhờ vào sự chuyển đổi về chất lượng và công nghệ. Thay vì xuất khẩu thô, các sản phẩm chế biến sâu ngày càng chiếm tỷ trọng lớn. Nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn và chuyển đổi số đã không còn là khái niệm xa lạ mà đang dần hiển hiện rõ nét ở nhiều địa phương. Nhờ ứng dụng công nghệ bảo quản và chế biến, tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch đã giảm đáng kể (từ 5-10%), đồng thời kéo dài thời gian bảo quản, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

Cùng với đó, quá trình cơ giới hóa nông nghiệp cũng có những bước tiến mạnh mẽ. Tỷ lệ cơ giới hóa trong khâu làm đất đã đạt trên 95%. Những công nghệ tiên tiến như máy bay không người lái, cảm biến IoT, trí tuệ nhân tạo (AI) và robot đang được ứng dụng ngày càng phổ biến tại các vùng sản xuất hàng hóa lớn, giúp cải thiện năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất và nâng cao thu nhập cho người nông dân.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cũng thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế còn tồn tại. Mặc dù đã có những tiến bộ, nhưng việc áp dụng công nghệ cao trong quản lý và chế biến vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch của một số sản phẩm chủ lực như rau quả và thủy sản vẫn cao hơn nhiều so với các nước trong khu vực.

Thêm vào đó, quá trình cơ giới hóa còn thiếu tính đồng bộ. Dù khâu làm đất đạt trình độ cao, nhưng các khâu còn lại như trồng trọt, chăm sóc, thu hoạch và chế biến sau thu hoạch lại chưa được đầu tư đúng mức. Nhiều doanh nghiệp chế biến có quy mô nhỏ, thiếu liên kết và đầu tư phân tán, khiến sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế còn hạn chế.

Chìa khóa cho phát triển bền vững

TS. Nguyễn Anh Phong, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Nông nghiệp và Môi trường chia sẻ, kinh tế tuần hoàn như một "chìa khóa vàng" cho sự phát triển bền vững của ngành. Kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp giảm chất thải, tiết kiệm tài nguyên mà còn cắt giảm chi phí đầu vào, tăng giá trị đầu ra và tạo thêm việc làm cho xã hội.

Cơ giới hóa nông nghiệp có những bước tiến mạnh mẽ

Mặc dù Nhà nước đã có nhiều chính sách khuyến khích, nhưng việc triển khai vẫn còn nhiều rào cản. TS. Phong chỉ ra rằng nhận thức của doanh nghiệp và người tiêu dùng về kinh tế tuần hoàn vẫn chưa đầy đủ. Các chính sách hỗ trợ còn thiếu tính hệ thống và chưa tạo được chuỗi liên kết giá trị. Tỷ lệ tái sử dụng phụ phẩm còn thấp, chỉ đạt khoảng 52% trong trồng trọt và 50% trong lâm nghiệp.

Trước những thách thức trên, TS. Nguyễn Anh Phong đã đề xuất nhiều giải pháp đồng bộ. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành 4 chương trình hành động cho các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản và lâm nghiệp, tạo cơ sở cho việc triển khai khoa học công nghệ gắn với hành động cụ thể.

Các giải pháp khác bao gồm xây dựng bộ tiêu chí sản xuất tuần hoàn và cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), phát triển tín dụng xanh, ưu tiên tiếp cận vốn cho các doanh nghiệp đạt chuẩn xanh, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về kinh tế tuần hoàn để tăng tính minh bạch và huy động nguồn lực đa dạng từ ngân sách, ODA và hỗ trợ quốc tế để nghiên cứu, chuyển giao công nghệ bảo quản, chế biến tiên tiến.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xác định năm định hướng chiến lược để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển. Những định hướng này không chỉ tập trung vào việc hoàn thiện thể chế, chính sách mà còn đẩy mạnh việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất.

Cụ thể, Bộ sẽ tập trung vào các giải pháp sau như hoàn thiện thể chế và chính sách, phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo và mở rộng hợp tác quốc tế.

Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ thúc đẩy xã hội hóa hoạt động nghiên cứu khoa học, kêu gọi nguồn vốn đầu tư ngoài ngân sách nhà nước để tạo động lực cho đổi mới sáng tạo. Đồng thời, phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, xây dựng chuỗi giá trị có nguồn gốc rõ ràng, minh bạch, từ đó đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế.