“Cú hích” nguồn lực tài chính để Việt Nam chuyển đổi xanh

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương phát biểu tại Hội thảo

Mở cơ hội cho các sáng kiến xanh

Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, Việt Nam đã ban hành Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Do đó, nhu cầu về nguồn lực tài chính cho mục tiêu tăng trưởng xanh tại Việt Nam trong giai đoạn tới rất lớn.

Theo đánh giá của các chuyên gia, nhu cầu tài chính cho các biện pháp giảm phát thải trong từng lĩnh vực theo cam kết môi trường của Việt Nam đến năm 2030 là khoảng 68,75 tỷ USD. Trong đó, nguồn quốc gia tự thực hiện dự kiến hơn 24,7 tỷ USD, chiếm 36% và nhu cầu đối với nguồn lực hỗ trợ của quốc tế dự kiến khoảng 44 tỷ USD, chiếm 64%.

Để đảm bảo nguồn lực, Việt Nam mong muốn các đối tác nước ngoài, trong đó có Nhật Bản tiếp tục đồng hành, hợp tác và hỗ trợ Việt Nam cả về tài chính, công nghệ và nguồn nhân lực trong lĩnh vực này. Nhật Bản là quốc gia có nhiều kinh nghiệm thành công trong chuyển đổi xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu. Vì vậy, Việt Nam kỳ vọng hai nước sẽ cùng nhau trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm về xây dựng thể chế, chính sách cũng như trao đổi về các sáng kiến và giải pháp công nghệ trong lĩnh vực chuyển đổi xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu, mở ra cơ hội để hai bên tiếp tục thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực này thời gian tới.

Ông Kobayashi Yosuke, Trưởng Văn phòng JICA tại Việt Nam phát biểu tại sự kiện

Trước nhu cầu này, một trong những điểm nhấn ngay tại hội thảo là khoản vay chương trình trị giá 50 tỷ yên từ Nhật Bản, được xem là mô hình "ODA thế hệ mới". Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki nhấn mạnh, đây là khởi đầu của các sáng kiến mới và nỗ lực chủ động hướng tới tăng trưởng xanh, Net Zero tại Việt Nam và Cộng đồng không phát thải châu Á AZEC. Thông qua sự hợp tác của nhiều cơ quan, trong đó có sự đóng góp chủ động của JICA Việt Nam, Nhật Bản sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam trên con đường tăng trưởng xanh. Đặc biệt, khoản vay chương trình với khung chính sách về tăng trưởng xanh, chuyển đổi xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu được kỳ vọng sẽ đẩy nhanh các nỗ lực chuyển đổi xanh thông qua hỗ trợ xây dựng chính sách và cung cấp nguồn lực tài chính.

Làm rõ hơn vai trò của nguồn vốn này, theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, khoản vay 50 tỷ yên sẽ dựa trên ba trụ cột chính: Hỗ trợ Việt Nam xây dựng các cơ chế chính sách về tài chính, về đầu tư để khuyến khích các thành phần trong nền kinh tế đầu tư vào dự án xanh, dự án ứng phó biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó, còn có những giải pháp để tăng cường sự tiếp cận nguồn lực của các doanh nghiệp đối với nguồn lực xanh như trái phiếu xanh hay tín dụng xanh để thực hiện các dự án; hỗ trợ Việt Nam thực hiện hiệu quả các cam kết quốc tế như chuyển đổi xanh, giảm phát thải khí nhà kính; hỗ trợ Việt Nam ứng phó với biến đổi khí hậu.

Không chỉ dừng lại ở quy mô vốn, điểm mới của khoản vay còn nằm ở cách thức triển khai. Ông Kobayashi Yosuke, Trưởng Văn phòng JICA tại Việt Nam cho biết, điểm khác biệt rõ rệt nhất của khoản vay ODA thế hệ mới này là thời gian hình thành dự án và thời gian giải ngân khoản vay đã được rút ngắn. Dự kiến, khoản vay mới được giải ngân ngay trong năm 2026. Các khoản vay ODA cho cơ sở hạ tầng thông thường, do nhiều yếu tố khác nhau, thường mất nhiều năm từ khi đề xuất đến khi đạt được thỏa thuận. Tuy nhiên, với khoản vay theo chương trình này chỉ mất 8 tháng kể từ khi có yêu cầu chính thức vào cuối tháng 7/2025 đến khi hai Chính phủ đạt thỏa thuận ban đầu.

Toàn cảnh Hội thảo

“ODA thế hệ mới” – Đòn bẩy chính sách và nguồn lực

Khoản ODA thế hệ mới sẽ mở ra thị trường quy mô 50 tỉ yên, kết hợp ưu đãi tài chính và đầu tư từ phía Việt Nam với nguồn lực khoa học công nghệ từ Nhật Bản. Chính phủ Việt Nam và các tổ chức liên quan có thể dùng khoản vay và nguồn vốn phát sinh để triển khai các dự án kinh doanh cụ thể với doanh nghiệp Nhật Bản, giúp việc thực thi chính sách hiệu quả và chắc chắn hơn.

Song song với việc huy động nguồn lực, việc hoàn thiện khung chính sách được xác định là yếu tố then chốt để bảo đảm hiệu quả chuyển đổi xanh. ông Dương Hùng Cường, Cục trưởng Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính) đã chia sẻ 25 hành động chính sách được xây dựng trên ba trụ cột chính cho chương trình này.

Thứ nhất là hoàn thiện các cơ chế, chính sách tài chính và đầu tư cho chuyển đổi xanh, bao gồm điều chỉnh chính sách thuế, đầu tư công, phát triển thị trường tín chỉ carbon, trái phiếu xanh và thúc đẩy tín dụng xanh.

Thứ hai là xây dựng và triển khai các chính sách thực hiện NDC, như phát triển thị trường carbon, kiểm kê khí nhà kính, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, hoàn thiện khung pháp lý về điện lực và năng lượng tái tạo, đồng thời thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, đặc biệt trong quản lý chất thải.

Thứ ba là tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và phục hồi sau thiên tai. Chính phủ đã ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng chống thiên tai, nâng cao năng lực ứng phó và hỗ trợ phục hồi sau các sự kiện cực đoan.

Ông Dương Hùng Cường cũng cho rằng, quản lý rủi ro thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu đang ngày càng trở thành một nội dung trọng tâm trong chính sách phát triển kinh tế, xã hội. Có thể thấy, hệ thống chính sách hiện nay đang từng bước hình thành một khuôn khổ tương đối toàn diện cho chuyển đổi xanh tại Việt Nam, kết hợp giữa các công cụ tài chính, tiền tệ, cơ chế thị trường, chính sách năng lượng, quản lý môi trường và nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, để các chính sách phát huy hiệu quả trong thực tiễn, cần tiếp tục đẩy mạnh sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương, khu vực tư nhân và các đối tác quốc tế, đồng thời hoàn thiện hệ thống dữ liệu, cơ chế giám sát và đánh giá chính sách.