Kinh tế tầm thấp mở không gian tăng trưởng 10 tỷ USD

Quy mô kinh tế tầm thấp thế giới dự kiến đạt 700 tỷ USD năm 2026. Ảnh: ST

TS. Nguyễn Tiến Trường, Viện trưởng Viện Phát triển không gian tầm thấp (ILASD), thuộc Hội Hàng không Vũ trụ Việt Nam (VASA) nhận định, kinh tế tầm thấp đang hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới, bao gồm thiết bị bay, hạ tầng số, thể chế quản lý và các dịch vụ phụ trợ.

Theo các dự báo, thị trường dịch vụ UAV toàn cầu có thể đạt khoảng 28 tỷ USD, trong khi quy mô kinh tế tầm thấp thế giới dự kiến đạt 700 tỷ USD năm 2026. Riêng Trung Quốc đã vượt 210 tỷ USD năm 2025 và hướng tới 525 tỷ USD vào năm 2030. Trong khi Trung Quốc chú trọng hoàn thiện thể chế, Mỹ và châu Âu tập trung chuẩn hóa hệ thống quản lý bay, Nhật Bản và Hàn Quốc phát triển ứng dụng vận chuyển.

Tại Việt Nam, thị trường được dự báo đạt 2-3 tỷ USD trong ngắn hạn, tiến tới 10 tỷ USD vào năm 2035. Theo ông Trường, nông nghiệp chính xác, giám sát hạ tầng, logistics y tế, cứu hộ thiên tai và xây dựng bản đồ số là những lĩnh vực cần ưu tiên thử nghiệm trong 3 năm tới.

Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 vận hành 3 khu thử nghiệm bay cấp quốc gia, làm chủ 30%-40% các dòng thiết bị chủ lực. Đến năm 2045, kinh tế tầm thấp phấn đấu đóng góp khoảng 1,5% GDP, tỷ lệ nội địa hóa đạt trên 85%.

Bà Nguyễn Thị Hải Hằng, nguyên Giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam, Phó Chủ tịch Liên minh Kinh tế tầm thấp cho rằng, công nghệ chỉ tạo tiền đề, còn nhu cầu thị trường mới quyết định khả năng phát triển bền vững. Các ứng dụng phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn thay vì chỉ dựa vào tiến bộ công nghệ.

Thực tế tại ĐBSCL cho thấy, UAV đã được sử dụng trong gieo hạt, tưới tiêu và phun thuốc bảo vệ thực vật. Hiện khu vực có hơn 3.000 thiết bị bay phục vụ sản xuất nông nghiệp trên diện tích khoảng 1,5 triệu ha. Đây là minh chứng cho thị trường đã hình thành từ nhu cầu sản xuất.

Theo bà Hằng, Việt Nam không nhất thiết tạo ra những thị trường hoàn toàn mới mà có thể bắt đầu từ nhu cầu hiện hữu, sau đó mở rộng sang các lĩnh vực phù hợp. Bên cạnh nông nghiệp, doanh nghiệp sản xuất linh kiện, các startup phát triển phần mềm, AI và giải pháp công nghệ cũng có cơ hội tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hoàng Long, Phó giám đốc Khối Sáng tạo, Tổng công ty Công nghiệp Công nghệ cao Viettel (Viettel High Tech) cho rằng, Nhà nước có thể tạo thị trường ban đầu thông qua đặt hàng các ứng dụng UAV phục vụ giám sát rừng, môi trường, năng lượng, giao thông đô thị, cứu hộ và vận chuyển vật tư y tế.

“Nhu cầu từ các hoạt động công ích sẽ tạo thị trường ban đầu, giúp doanh nghiệp có điều kiện phát triển công nghệ, hoàn thiện sản phẩm và mở rộng ứng dụng kinh tế tầm thấp”, ông Long đề xuất.

Cùng với hình thành thị trường, phát triển hạ tầng quản lý bay là yêu cầu quan trọng. Theo các chuyên gia, hệ thống quản lý giao thông không gian tầm thấp (UTM) cần được xây dựng để giám sát, điều phối phương tiện và hạn chế nguy cơ va chạm. Thị trường hạ tầng số phục vụ lĩnh vực này được ước tính có quy mô 3-7 tỷ USD.

Do đó, cần đầu tư đồng bộ mạng 5G, 6G, hệ thống nhận dạng thiết bị bay từ xa, radar và công nghệ phân biệt UAV đã đăng ký với phương tiện hoạt động trái phép, bảo đảm an toàn khi số lượng thiết bị bay gia tăng.

Tuy nhiên, khả năng thương mại hóa còn phụ thuộc vào cơ chế quản lý không phận, quy trình cấp phép và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

Ông Lương Phạm, đại diện EHang Holdings Limited nhận định, Việt Nam cần một đầu mối chung, có thể là tổ công tác liên ngành, nhằm kết nối các cơ quan liên quan, hỗ trợ doanh nghiệp thử nghiệm và triển khai ứng dụng thương mại. Theo ông, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) không nên chỉ dừng ở việc cho phép thiết bị bay mà cần tạo điều kiện thử nghiệm mô hình kinh doanh thực tế, thu hút nhà đầu tư và hình thành thị trường.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số (Bộ Khoa học và Công nghệ) đề xuất mở rộng Liên minh Kinh tế tầm thấp, tăng cường kết nối doanh nghiệp với trường đại học, viện nghiên cứu để hình thành chuỗi giá trị trong nước.

Ông Thuật kiến nghị Nhà nước đóng vai trò tạo lập thị trường thông qua đặt hàng dịch vụ công ích sử dụng UAV như giám sát giao thông, cảnh báo cháy rừng, cứu hộ, cứu nạn. Nguồn cầu ban đầu sẽ giúp doanh nghiệp hoàn thiện sản phẩm, kiểm chứng hiệu quả vận hành và từng bước thương mại hóa công nghệ.

Theo các chuyên gia, để hiện thực hóa tiềm năng kinh tế tầm thấp, Việt Nam cần kết hợp năng lực nghiên cứu, chế tạo với khung pháp lý phù hợp, môi trường thử nghiệm an toàn và thị trường đủ lớn. Sự tham gia của Nhà nước trong giai đoạn đầu cùng với đầu tư hạ tầng quản lý bay sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp làm chủ công nghệ, nâng tỷ lệ nội địa hóa và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.