Đầu tư công 1 triệu tỷ đồng - cú hích lớn cho xây lắp

Xây lắp vào chu kỳ tăng trưởng mới nhờ vốn đầu tư công kỷ lục

Năm 2026, khi quy mô vốn đầu tư công được dự báo lên tới khoảng 1,08 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 12% so với năm trước, ngành xây lắp đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới với kỳ vọng lớn chưa từng có. Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm động lực từ hạ tầng, dòng vốn ngân sách tiếp tục đóng vai trò “đầu kéo”, tạo lực lan tỏa tới nhiều lĩnh vực, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp xây dựng hạ tầng.

Theo phân tích của Chứng khoán Dầu khí (PSI), nền tảng cho làn sóng tăng trưởng này đến từ sự phối hợp linh hoạt giữa chính sách tài khóa và tiền tệ. Việc cắt giảm chi thường xuyên khoảng 39.000 tỷ đồng mỗi năm đã tạo dư địa để tăng chi đầu tư phát triển, trong khi tăng trưởng tín dụng năm 2026 được dự báo đạt 18 - 20% với mặt bằng lãi suất duy trì ổn định. Những yếu tố này không chỉ nâng cao khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế, mà còn củng cố vai trò dẫn dắt của đầu tư công trong giai đoạn tới.

Ở cấp độ cụ thể, dòng vốn đầu tư công năm 2026 tiếp tục tập trung vào các dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn như cao tốc Bắc - Nam và các tuyến kết nối liên vùng. Mục tiêu nâng tổng chiều dài đường cao tốc lên khoảng 5.000 km vào năm 2030, so với hơn 3.300 km vào cuối năm 2025, cho thấy cường độ đầu tư sẽ được duy trì ở mức cao trong trung và dài hạn. Điều này đồng nghĩa với việc nguồn việc cho ngành xây dựng sẽ ngày càng dồi dào.

Thực tế từ mùa Đại hội cổ đông năm nay phản ánh rõ kỳ vọng tăng trưởng của các doanh nghiệp xây lắp. Công ty CP Lizen (LCG) đặt mục tiêu doanh thu 5.000 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 250 tỷ đồng, cùng tăng 67% so với năm 2025. Nếu hoàn thành kế hoạch, đây sẽ là mức doanh thu kỷ lục của doanh nghiệp, phần lớn đến từ các dự án hạ tầng giao thông.

Hai dự án trọng điểm gồm đường Di sản Hưng Yên và cao tốc Nội Bài - Lào Cai được kỳ vọng đóng góp lần lượt khoảng 1.140 tỷ đồng và 1.400 tỷ đồng doanh thu. Ngoài ra, các dự án chuyển tiếp như Hữu Nghị - Chi Lăng, Vành đai 4 đoạn qua Hưng Yên hay tuyến Quy Nhơn - Pleiku tiếp tục giúp duy trì khối lượng công việc và đảm bảo nguồn thu ổn định trong trung hạn.

Không chỉ riêng Lizen, Công ty CP Đầu tư Hạ tầng Giao thông Đèo Cả (HHV) cũng đặt kế hoạch doanh thu hợp nhất 4.468 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 766 tỷ đồng, tăng lần lượt 18% và 14%. Với mô hình kết hợp giữa xây lắp và vận hành, thu phí hạ tầng, doanh nghiệp này được đánh giá có khả năng tận dụng tốt làn sóng đầu tư công khi các dự án mới liên tục được triển khai.

Theo PSI, các công trình trọng điểm như cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2 hay sân bay Long Thành đang bước vào giai đoạn tăng tốc thi công. Đáng chú ý, đề xuất mở rộng 18 đoạn cao tốc từ 4 lên 6 làn xe từ năm 2026 cho thấy nhu cầu đầu tư tiếp tục gia tăng, qua đó đảm bảo “đầu ra” ổn định cho ngành xây dựng trong những năm tới.

Bức tranh chung cho thấy sự đồng thuận cao về triển vọng tăng trưởng. Tổng công ty Thăng Long đặt mục tiêu doanh thu hơn 2.500 tỷ đồng, tăng trên 45%, trong khi Tập đoàn Đạt Phương dự kiến doanh thu hơn 8.500 tỷ đồng, gần gấp đôi năm trước. Những kế hoạch đầy tham vọng này phản ánh niềm tin vào chu kỳ tăng trưởng mới của ngành xây dựng hạ tầng.

Tuy nhiên, triển vọng tích cực không đồng nghĩa với con đường bằng phẳng. Theo PSI, áp lực lớn nhất mà các doanh nghiệp xây lắp phải đối mặt trong năm 2026 đến từ chi phí đầu vào gia tăng. Giá vật liệu xây dựng như cát, đá và các nguyên liệu chủ chốt đã tăng mạnh từ cuối năm 2025 do nhu cầu tăng cao trong khi nguồn cung chưa kịp điều chỉnh.

Đáng chú ý, theo Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), giá xăng dầu đã tăng cao so với kỳ cơ sở tính giá, trong khi nhiều loại vật liệu như thép, xi măng, cát, đá… cũng ghi nhận mức tăng trên 10% trong quý I/2026. Diễn biến này tác động trực tiếp tới chi phí thi công, đặc biệt với các dự án hạ tầng giao thông vốn tiêu thụ khối lượng vật liệu rất lớn.

Trước thực tế này, VACC đã kiến nghị một số giải pháp như cho phép bù trừ chi phí nhiên liệu trong hợp đồng xây dựng, tăng cường kiểm soát giá vật liệu, ổn định chi phí vận chuyển và hỗ trợ doanh nghiệp liên kết chuỗi cung ứng nhằm giảm thiểu rủi ro biến động giá.

Bên cạnh chi phí, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công vẫn là một biến số quan trọng. Dù quy mô vốn lớn, nhưng tỷ lệ giải ngân thực tế chưa đạt kỳ vọng và thường dồn vào những tháng cuối năm. Điều này có thể gây áp lực lên dòng tiền của doanh nghiệp, đặc biệt với các nhà thầu phụ thuộc lớn vào nguồn vốn ngân sách.

Trong bối cảnh đó, khả năng chuyển hóa cơ hội thành tăng trưởng thực chất sẽ không đồng đều giữa các doanh nghiệp. Những đơn vị có nền tảng tài chính vững, quản trị dòng tiền tốt, danh mục dự án gắn chặt với đầu tư công và năng lực thi công cao sẽ có lợi thế rõ rệt trong việc duy trì biên lợi nhuận.

Ngược lại, các doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy tài chính lớn hoặc tham gia các dự án có hiệu quả thấp có thể đối mặt với rủi ro gia tăng. Năm 2026 vì vậy không chỉ là giai đoạn mở rộng quy mô, mà còn là phép thử đối với chất lượng tăng trưởng của toàn ngành xây dựng.

Khi dòng vốn đầu tư công đóng vai trò chất xúc tác, cuộc đua giữa các doanh nghiệp xây lắp sẽ không chỉ dừng lại ở việc giành thêm hợp đồng, mà còn nằm ở năng lực kiểm soát chi phí và tối ưu hiệu quả để chuyển hóa khối lượng công việc thành lợi nhuận bền vững.