Nâng cao kỷ luật tài khóa và hiệu quả đầu tư công

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp

Nâng cao hiệu quả phân bổ, quản lý, sử dụng nguồn lực công

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tóm tắt Tờ trình dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Thực tiễn cho thấy, dù Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và Luật Đầu tư công năm 2024 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) đã tăng cường phân cấp, đơn giản hóa thủ tục, nhưng việc quản lý vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước vẫn chịu đồng thời hai quy trình pháp luật, gây giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự và trách nhiệm.

Trong bối cảnh tổ chức bộ máy tài chính - kế hoạch đã được hợp nhất ở trung ương và địa phương, việc tiếp tục duy trì hai hệ thống pháp luật riêng không còn phù hợp. Do đó, việc ban hành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) hợp nhất hai Luật, đồng thời sửa đổi, bổ sung các quy định sẽ góp phần bảo đảm đồng bộ, thống nhất, giảm thủ tục, giảm chi phí tuân thủ, nâng cao kỷ luật tài khóa và hiệu quả đầu tư công.

Do đó, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, việc xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế tài chính - ngân sách, nâng cao hiệu quả phân bổ, quản lý, sử dụng nguồn lực công và tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư công.

Dự thảo Luật gồm 10 chương, 103 điều; được xây dựng trên kết cấu, bố cục của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025; các nội dung của Luật Đầu tư công được giản lược, lồng ghép và đưa vào các chương, điều, khoản tương ứng; nội dung đặc thù về chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công được quy định tại chương riêng; các nội dung mang tính kỹ thuật được giao Chính phủ quy định chi tiết.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tóm tắt Tờ trình dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất)

Dự thảo Luật hợp nhất khuôn khổ quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công, cắt giảm nội dung trùng lặp, chưa đồng bộ, gắn với quản trị rủi ro tài khoá và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý ngân sách nhà nước.

Theo đó, kế hoạch đầu tư công được hợp nhất toàn diện vào kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước hằng năm; hợp nhất đồng bộ các quy định về thẩm quyền của các cấp trong lĩnh vực ngân sách nhà nước; thống nhất phạm vi ngân sách nhà nước và vốn đầu tư công; sửa đổi, bổ sung các khái niệm, quy định nghị quyết của Quốc hội về tài chính, ngân sách là văn bản quy phạm pháp luật; bổ sung quy định về chuyển đổi số, cơ sở dữ liệu quốc gia về ngân sách nhà nước.

Dự thảo Luật đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực. Giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung, như tiêu chí phân loại dự án nhóm A, nhóm B, nhóm C; trình tự, thủ tục, hồ sơ quyết định chủ trương đầu tư, điều chỉnh chủ trương đầu tư; trình tự lập, thẩm định, quyết định đầu tư,... gắn với đơn giản hóa trình tự, thủ tục và nội dung phù hợp với quy mô dự án; trong đó tích hợp các nội dung tại bước phê duyệt chủ trương đầu tư vào quy trình xem xét, quyết định đầu tư chủ trương của nhóm C.

Phân cấp, phân quyền chuyển nguồn đầu tư công nguồn ngân sách trung ương từ Hội đồng nhân dân cấp tỉnh sang Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Bổ sung nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã theo Kết luận số 76 của Trung ương.

Dự thảo Luật cũng phân bổ nguồn lực gắn với đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội. Theo đó, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung nguyên tắc đánh giá hiệu quả đầu tư xuyên suốt từ lập, thẩm định đến vận hành, khai thác; xác định sơ bộ tổng mức đầu tư trong quá trình đề xuất dự án; đảm bảo ưu tiên bố trí ngân sách cho chi đầu tư phát triển và phát triển đột phá các ngành, lĩnh vực để thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong từng thời kỳ.

Đồng thời, Dự thảo Luật có các quy định xử lý những khó khăn, vướng mắc và bổ sung công cụ quản lý, tăng cường kỷ luật, kỷ cương ngân sách nhà nước. Cho phép sử dụng ngay số tăng thu ngân sách nhà nước trong quá trình điều hành, sử dụng dự phòng, sử dụng dự trữ tài chính, tăng thu, dự toán chi còn lại để ứng phó với tình trạng khẩn cấp, ổn định kinh tế vĩ mô. Quy định cụ thể đối tượng chi đầu tư phát triển; cắt giảm các nhiệm vụ chi bố trí từ hai nguồn để phù hợp với tính chất khoản chi; bổ sung trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ về dự toán khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để đồng bộ với quy định hiện hành.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật

Thẩm tra dự án Luật Ngân sách (hợp nhất), Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội thống nhất về sự cần thiết ban hành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Trong đó, về sự phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; sự phù hợp với Hiến pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính và ý kiến các cơ quan tham gia thẩm tra đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ quy định, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nêu rõ, dự án Luật đã có bước đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền trong quản lý NSNN và đầu tư công, trong đó có việc tăng cường giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung và phân cấp thẩm quyền cho chính quyền địa phương.

Tuy nhiên, đề nghị Cơ quan soạn thảo rà soát các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan nhà nước trong dự thảo Luật để bảo đảm tính thống nhất, tránh trùng lặp với Hiến pháp và các luật có liên quan; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, tránh trùng lặp, bỏ sót và tạo thuận lợi cho việc tổ chức thực hiện.

Tuy nhiên, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát kỹ quy định về phạm vi, đối tượng chi đầu tư phát triển và các khái niệm liên quan để bảo đảm bao quát đầy đủ các trường hợp, rõ ràng, thống nhất và phù hợp với yêu cầu quản lý, tổ chức thực hiện.

Về các khoản chưa phân bổ chi tiết, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định rõ nguyên tắc, phạm vi và căn cứ xác định khoản dự toán chưa phân bổ chi tiết; đồng thời, quy định rõ trong Luật về thời hạn phân bổ, giao chi tiết số vốn này trước ngày 30/9 hằng năm; số còn lại chưa phân bổ hết phải hủy dự toán, giảm bội chi theo quy định; trường hợp cần thiết phải tiếp tục sử dụng khoản chưa phân bổ này, báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định tại kỳ họp cuối năm.

Trong thẩm tra kế hoạch tài chính 05 năm và dự toán ngân sách nhà nước hằng năm, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát để quy định đồng bộ, không làm thay đổi bản chất, nguyên tắc và yêu cầu quản lý của từng lĩnh vực.

Đối với việc phân bổ, sử dụng số tăng thu trong quá trình chấp hành ngân sách nhà nước, Ủy ban đề nghị nghiên cứu quy định chặt chẽ hơn về điều kiện áp dụng, chỉ phân bổ sử dụng khi xác định chắc chắn nguồn tăng thu, tiết kiệm chi, đồng thời phải đảm bảo ưu tiên thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ chi theo quy định của luật; quy định chặt chẽ về nguyên tắc, tiêu chí, điều kiện và trình tự sử dụng, phân bổ số tăng thu này, tránh tạo cơ chế làm giảm chất lượng công tác lập dự toán, đảm bảo cân bằng thu - chi NSNN. Đồng thời, cần nghiên cứu bổ sung các quy định để cải thiện và nâng cao chất lượng công tác lập dự toán NSNN hằng năm.

Về phân loại dự án đầu tư công, cơ quan soạn thảo cần rà soát toàn diện các nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm phù hợp với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, không giao Chính phủ quy định những vấn đề thuộc chính sách cơ bản, nguyên tắc quản lý hoặc làm phát sinh, thay đổi thẩm quyền đã được quy định trong Luật.

Đối với quy định về quyết định chủ trương đầu tư đối với dự án nhóm C, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy, việc đơn giản hóa trình tự, thủ tục đối với dự án nhóm C là phù hợp. Tuy nhiên, quy định này cần được xác định là không cắt bỏ những nội dung cần thiết trong quá trình chuẩn bị dự án, đề nghị nghiên cứu thiết kế theo hướng rút gọn, tích hợp thủ tục quyết định chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư trong một bước, đồng thời quy định rõ trong Luật hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết về trình tự, thẩm quyền và nội dung quyết định, bảo đảm thuận lợi, thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Thẩm tra quy định về chuyển nguồn ngân sách nhà nước, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, quy định chặt chẽ hơn, thu hẹp phạm vi chuyển nguồn ngân sách nhà nước để bảo đảm phản ánh đúng kết quả thu, chi ngân sách nhà nước theo niên độ, nâng cao tính minh bạch của số liệu thu, chi, bội chi và nhu cầu vay của ngân sách nhà nước; phù hợp với thông lệ quốc tế và bảo đảm việc quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước tiết kiệm, hiệu quả.