Để sầu riêng Việt vươn tầm quốc gia

Sầu riêng không thể “chín ép”

Chưa đầy một thập kỷ trước, sầu riêng Đắk Lắk vẫn là loại trái cây bản địa, ít được biết đến trên bản đồ nông sản xuất khẩu. Vậy mà, vùng đất cao nguyên ấy, nay trở thành "thủ phủ sầu riêng" cả nước với hơn 38.800ha. Trong đó, có hơn 22.600ha cho thu hoạch. Dự kiến năm 2025, sản lượng thu hoạch cán mốc 400.000 tấn, một con số ấn tượng nhưng cũng đầy lo toan.

Dự kiến năm 2025, sản lượng sầu riêng thu hoạch của Đắk Lắk cán mốc 400.000 tấn, một con số ấn tượng nhưng cũng đầy lo toan.

Thực tế cho thất, tốc độ phát triển “nóng” đang kéo theo áp lực lớn về kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ quy định xuất khẩu. Một trong những vấn đề mà chính quyền địa phương đang quan tâm là “không thể để ngành hàng trượt ngã, chỉ vì vài trái sầu riêng dính chất cấm hay thiếu minh bạch về nguồn gốc”.

Thực tế, nhiều hợp tác xã (HTX) chủ động bước vào cuộc “lột xác” bằng công nghệ và chuẩn hóa quy trình. Tại HTX Thăng Tiến (Krông Pắc), mỗi trái sầu riêng được gắn mã QR riêng biệt, như một “chứng minh thư số” cho cả quá trình chăm sóc.

Ông Lê Tấn Dũng, Giám đốc HTX, cho biết: “Chúng tôi liên kết sản xuất theo chuẩn VietGAP, GlobalGAP. Người tiêu dùng chỉ cần quét mã là biết từ tên hộ trồng, lịch bón phân, tưới nước đến ngày thu hoạch. Đây là cách để HTX xây dựng lòng tin với thị trường”.

Không để vài quả “sâu” làm hỏng cả ngành hàng

Trước áp lực từ thị trường Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản hay EU, những nhà nhập khẩu có yêu cầu khắt khe về chất lượng, Đắk Lắk đang siết chặt quản lý ngay từ gốc. Hiện địa phương đã khoảng 266 mã số vùng trồng được cấp cho gần 7.400ha, chiếm khoảng 1/3 tổng diện tích cho thu hoạch. Điều đáng nói là việc truy xuất không chỉ dừng lại ở hình thức. Truy xuất phải gắn với dữ liệu thật, sản phẩm thật, người trồng thật. Đây là hàng rào đạo đức và pháp lý cho ngành hàng.

Với sự vào cuộc của nhiều doanh nghiệp chế biến, sầu riêng đang bước sang “phiên bản 2.0”, với các sản phẩm như: sầu riêng sấy thăng hoa, kem phối hạt điều, mứt sầu riêng…

Để góp phần minh bạch thông tin về sâu riêng, Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk đã phát động chiến dịch "Nói không với chất cấm", đồng thời đề xuất kiểm tra ngẫu nhiên, lấy mẫu định kỳ tại vườn, cơ sở đóng gói. “Chúng tôi không cho phép bất kỳ ai sử dụng sai lệch ảnh hưởng đến cả ngành. Mỗi nông dân là một mắt xích. Mỗi vùng trồng là một thương hiệu”, ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội, nhấn mạnh

Sầu riêng không chỉ để ăn tươi. Với sự vào cuộc của nhiều doanh nghiệp chế biến, loại quả này đang bước sang “phiên bản 2.0”, với các sản phẩm như: sầu riêng sấy thăng hoa, kem phối hạt điều, mứt sầu riêng… Những sản phẩm này không chỉ tiện lợi mà còn giữ được hương vị đặc trưng, kéo dài thời gian bảo quản, gia tăng giá trị và hạn chế rủi ro mùa vụ.

Theo giám đốc một doanh nghiệp chế biến tại Đắk Lắk, chế biến giúp giảm đến 50% rủi ro từ trái tươi. Nhưng điều kiện tiên quyết là nguyên liệu phải sạch. Không thể làm sầu riêng cao cấp từ trái nguyên liệu không đạt, trái bị phun thuốc vượt chuẩn”. Cũng theo ông Duy, biên độ lợi nhuận từ sầu riêng chế biến cao hơn trái tươi nhờ dễ vận chuyển, có thể xuất khẩu đến nhiều quốc gia khó tính mà không lo thời gian lưu kho.

Luồng xanh, tấm hộ chiếu mới cho sầu riêng Việt

Đột phá đáng kể trong hành trình xuất khẩu là việc xây dựng chuỗi “luồng xanh”, mô hình sản xuất sạch, truy xuất minh bạch và kiểm soát chặt chẽ. Đây là tấm “hộ chiếu” để sầu riêng Việt vươn mình chạm đến những thị trường khắt khe nhất.

Theo ông Lê Anh Trung, chuỗi “luồng xanh” phải hội tụ ba yếu tố: Thứ nhất là kiểm soát đồng bộ từ vùng trồng đến đóng gói và vận chuyển. Cần xây dựng vùng trồng kiểu mẫu với nhật ký điện tử, quy trình canh tác chuẩn hóa, kiểm soát đầu vào từ phân bón đến thuốc bảo vệ thực vật.

Thứ hai là thiết lập phòng xét nghiệm độc lập. Mỗi lô hàng đều phải kiểm tra dư lượng, kim loại nặng, vàng O… trước khi đóng gói, như một “chốt chặn an toàn” cuối cùng.

Thứ ba là truy xuất bằng công nghệ QR. Người tiêu dùng dễ dàng tra cứu thông tin sản phẩm, điều không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là tiêu chuẩn niềm tin.

Sầu riêng Đắk Lắk không thể mãi là sản phẩm nông sản “trúng mùa mất giá”.

Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk cũng xác định vai trò kết nối trong toàn chuỗi cung ứng. Với nông dân, Hiệp hội tổ chức tập huấn, cung cấp phần mềm truy xuất. Với doanh nghiệp, thúc đẩy liên kết bao tiêu, đầu tư vật tư đầu vào có kiểm soát. Với nhà khoa học, chuẩn hóa quy trình, đánh giá đất – nước. Với chính quyền, phối hợp kiểm tra chất lượng, cấp mã số vùng trồng và xây dựng chính sách hỗ trợ. “Không ai có thể đi một mình. Cần một liên minh trách nhiệm để cùng giữ gìn thương hiệu quốc gia”, ông Trung khẳng định.

Sầu riêng Đắk Lắk không thể mãi là sản phẩm nông sản “trúng mùa mất giá”. Nó cần một “đôi cánh” mới, tư duy thị trường, công nghệ chế biến, kiểm soát minh bạch và chiến lược dài hạn.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đỗ Đức Duy cho rằng, “trước mắt là rà soát lại toàn bộ hệ thống sản xuất - xuất khẩu sầu riêng, từ đó thiết lập các chuẩn mực mới hướng tới phát triển bền vững. Đặc biệt, phải xây dựng chiến lược dài hạn cho ngành hàng, tập trung vào phát triển thị trường tiêu thụ mới, đầu tư vào chế biến sâu và từng bước đưa sầu riêng Việt Nam thành thương hiệu quốc gia”.

Để một quả sầu riêng không chỉ là trái cây, mà là biểu tượng của nông sản thông minh, uy tín và hội nhập, chính là hành trình “giữ vàng trong tay” mà Đắk Lắk đang từng bước hiện thực hóa.