Định vị trên bản đồ năng lượng xanh toàn cầu

Hạ tầng mới của nền kinh tế

Chuyển dịch năng lượng đang làm thay đổi cách nhìn về vai trò của điện năng trong phát triển kinh tế. Nếu trước đây năng lượng chủ yếu được xem là đầu vào phục vụ sản xuất, thì nay khả năng tiếp cận nguồn điện sạch đã trở thành một tiêu chí quan trọng quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp và địa phương.

Theo PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn 2025-2026 đang đánh dấu bước ngoặt của quá trình chuyển dịch năng lượng trên phạm vi toàn cầu. Các nguồn năng lượng tái tạo ngày càng giữ vai trò chủ đạo trong cơ cấu năng lượng thế giới, trong khi đầu tư cho chuyển dịch năng lượng năm 2025 đạt mức kỷ lục 2,3 nghìn tỷ USD, cao gấp đôi dòng vốn dành cho nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, quá trình này cũng đối mặt với nhiều thách thức khi cạnh tranh địa chính trị, sự phân mảnh chuỗi cung ứng và dòng vốn đầu tư chưa phân bổ đồng đều vẫn làm chậm tiến trình chuyển đổi tại nhiều nền kinh tế đang phát triển.

PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ cho rằng, nhu cầu điện năng toàn cầu đang gia tăng mạnh mẽ do quá trình điện khí hóa nền kinh tế, sự phát triển của xe điện, trí tuệ nhân tạo (AI) và các trung tâm dữ liệu. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia đang chuyển từ tư duy phát triển nguồn điện đơn thuần sang xây dựng các hệ thống năng lượng thông minh có khả năng điều phối linh hoạt, tối ưu hóa tiêu thụ và bảo đảm vận hành ổn định. Ông cũng lưu ý, quá trình chuyển đổi cần gắn với yêu cầu chuyển đổi công bằng, bởi nếu chi phí quá lớn khiến người dân và doanh nghiệp không thể gánh chịu thì sẽ trở thành thách thức đối với chiến lược phát triển của mỗi quốc gia.

Xu hướng này đã được phản ánh rõ trong thực tiễn. Ông Bùi Văn Thịnh, Chủ tịch Hiệp hội Điện gió và mặt trời tỉnh Lâm Đồng cho biết, năng lượng tái tạo đang trở thành một trong những động lực quan trọng phục vụ mục tiêu tăng trưởng của Việt Nam. Với tiềm năng điện gió thuộc nhóm lớn của Đông Nam Á cùng cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, ngành năng lượng tái tạo vẫn còn nhiều dư địa để phát triển trong nhiều thập niên tới.

Thực tế tại TP. Hồ Chí Minh, mô hình điện mặt trời mái nhà phát triển mạnh theo hướng phân tán, giúp doanh nghiệp chủ động nguồn điện sạch ngay tại chỗ. Đến cuối quý I/2026, thành phố có khoảng 22.778 hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất lắp đặt hơn 1.856 MWp; riêng trong quý I đã có thêm 423 hệ thống mới được đưa vào vận hành. Những con số này cho thấy điện mặt trời mái nhà đang trở thành một bộ phận của hạ tầng năng lượng đô thị, góp phần hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang mô hình sản xuất phát thải thấp.

Ở quy mô quốc gia, Việt Nam cũng đứng trước cơ hội lớn để phát triển năng lượng tái tạo. Theo thông tin được chia sẻ tại Hội nghị Năng lượng gió khu vực châu Á - Thái Bình Dương năm 2026, Việt Nam sở hữu tiềm năng điện gió ngoài khơi hàng đầu châu Á với trữ lượng ước tính khoảng 600 GW. Mục tiêu phát triển từ 26-38 GW điện gió trên bờ và 6 GW điện gió ngoài khơi đến năm 2030 thể hiện quyết tâm xây dựng nền tảng năng lượng sạch cho giai đoạn tăng trưởng mới. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế giá điện và hợp đồng mua bán điện nhằm tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và các tổ chức tài chính quốc tế.

Nâng cao năng lực nội sinh, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu

Từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu

Song hành với sự phát triển của thị trường là quá trình trưởng thành rõ nét của đội ngũ kỹ sư và doanh nghiệp trong nước. Nếu ở giai đoạn đầu, nhiều dự án năng lượng tái tạo phụ thuộc lớn vào chuyên gia nước ngoài thì hiện nay nhân lực Việt Nam đã có thể đảm nhận hầu hết các công đoạn từ khảo sát, phân tích dữ liệu, thiết kế, thi công đến vận hành dự án.

“Nhiều dự án mới như điện gió Phú Lạc đã chứng minh người Việt có thể làm chủ phần lớn các khâu kỹ thuật. Bên cạnh đó, kinh nghiệm triển khai các dự án cáp điện ngầm cấp điện cho Phú Quốc, Phú Quý hay Côn Đảo cũng tạo nền tảng quan trọng để doanh nghiệp trong nước tham gia các dự án điện gió ngoài khơi quy mô lớn trong thời gian tới”, ông Bùi Văn Thịnh dẫn chứng.

Không chỉ năng lực kỹ thuật được nâng lên, khả năng tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt cũng ngày càng được các đối tác quốc tế đánh giá cao. Ông Ethan Liang, Quản lý kinh doanh khu vực của Panduit cho rằng Việt Nam có cơ hội thu hút các nhà sản xuất thiết bị phụ trợ phục vụ ngành năng lượng tái tạo nhờ triển vọng tăng trưởng dài hạn của thị trường.

Ở góc độ doanh nghiệp tư vấn quốc tế, ông Đinh Văn Nguyên, Trưởng phòng Dịch vụ ngoài khơi thuộc Công ty tư vấn OWC cho biết, khoảng 90% nhân sự của doanh nghiệp tại Việt Nam là người Việt và đã tham gia tư vấn, thiết kế cho nhiều dự án năng lượng tái tạo. Theo ông, nguồn nhân lực trong nước không chỉ đáp ứng yêu cầu của các dự án nội địa mà còn đủ năng lực tham gia các dự án tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương và châu Âu.

Sự trưởng thành của doanh nghiệp và nguồn nhân lực trong nước đang tạo nền tảng để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị năng lượng tái tạo toàn cầu. Xu hướng dịch chuyển đầu tư gắn với nguồn điện sạch sẽ mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt nâng cao giá trị gia tăng và từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ năng lượng toàn cầu.