Doanh nghiệp Việt cần gì để tiến sâu vào chuỗi cung ứng?

Ông Khuất Quang Hưng cho rằng, đáp ứng tiêu chuẩn mới là điều kiện để tham gia chuỗi cung ứng; muốn tạo thêm giá trị, doanh nghiệp phải có năng lực sáng tạo và giải quyết những bài toán thực tế của khách hàng. Ảnh: HG

Thưa ông, trước yêu cầu ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc, dữ liệu sản xuất và điều kiện lao động, doanh nghiệp Việt Nam đã sẵn sàng đến đâu?

Tôi cho rằng khoảng cách không nằm nhiều ở sự khác biệt giữa các ngành, mà ở sự khác biệt giữa các doanh nghiệp. Những ngành tập trung vào xuất khẩu như điện tử, dệt may, chế biến thực phẩm và nông nghiệp nhìn chung có sự chuẩn bị tốt hơn, bởi khách hàng quốc tế đã thúc đẩy họ chú trọng chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc và tính bền vững.

Tuy nhiên, mức độ sẵn sàng lại khác biệt khi đi sâu vào mạng lưới nhà cung cấp, đặc biệt là doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ. Có thể thấy những hạn chế như dữ liệu phân mảnh, quy trình chưa thống nhất, truy xuất vẫn chủ yếu dựa vào hồ sơ thủ công.

Một thay đổi quan trọng tôi muốn nhấn mạnh là truy xuất nguồn gốc không còn chỉ dừng ở lưu trữ hồ sơ. Doanh nghiệp ngày càng cần chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất và việc tuân thủ các tiêu chuẩn bắt buộc. Vấn đề không phải là bổ sung thêm hồ sơ hay đơn thuần cho rằng chỉ cần tuân thủ.

Tôi thấy cách khách hàng đánh giá nhà cung cấp đã có nhiều thay đổi. Trước đây, doanh nghiệp nói sản phẩm đạt chuẩn là đủ. Giờ khách hàng có thể hỏi tiếp: chứng minh bằng cách nào, dữ liệu có được cập nhật thường xuyên và có thể kiểm tra hay không?

Đối với truy xuất nguồn gốc, các cơ quan quản lý trong nước cũng đã và đang xây dựng những khung pháp lý mới cho nhóm hàng hóa rủi ro cao thuộc phạm vi quản lý của các bộ chuyên ngành. Truy xuất vì thế không còn là yêu cầu riêng của một vài thị trường xuất khẩu mà đang dần trở thành chuẩn mực kinh doanh thông thường.

Do đó, để duy trì lợi thế cạnh tranh trong thời gian tới, vấn đề sẽ không nằm ở quy mô lớn hay nhỏ mà là việc doanh nghiệp có chứng minh được năng lực của mình bằng dữ liệu đáng tin cậy hay không.

Đầu tư vào năng lực kỹ thuật và chế biến sâu giúp doanh nghiệp tạo thêm giá trị trong chuỗi cung ứng. Ảnh: HG

Theo ông, doanh nghiệp Việt cần thay đổi gì để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia?

Tôi muốn phân biệt giữa việc duy trì vị trí trong chuỗi cung ứng và tiến lên những nấc thang cao hơn trong chuỗi cung ứng đó. Để duy trì vị trí, nhà cung cấp cần đáp ứng các yêu cầu cơ bản. Nhưng để đi lên, doanh nghiệp cần nhiều hơn thế, đó chính là năng lực.

Câu hỏi đặt ra là doanh nghiệp cung ứng có thể giúp bên mua giải quyết vấn đề của họ hay không. Doanh nghiệp có thể cải thiện năng suất, giảm tiêu hao năng lượng hoặc nguyên vật liệu, đổi mới sáng tạo hay cung cấp chuyên môn kỹ thuật thay vì chỉ sản xuất theo thông số được yêu cầu?

Chúng ta đã làm tốt việc đưa các doanh nghiệp sản xuất lớn và chuỗi cung ứng lớn về trong nước. Việc tiếp theo là đưa doanh nghiệp Việt vào sâu hơn trong chính những chuỗi đó.

Muốn vậy, tôi cho rằng doanh nghiệp nên thay đổi tư duy làm theo yêu cầu và bắt đầu xây dựng những năng lực mà khách hàng thực sự cần, khó tìm người thay thế.

Đầu tư đáp ứng ngày càng nhiều tiêu chuẩn có giúp doanh nghiệp bán được giá cao hơn, hay chủ yếu giúp giữ đơn hàng, thưa ông?

Thành thật mà nói, đáp ứng các tiêu chuẩn không đồng nghĩa nhà cung cấp có thể nâng giá bán. Tôi thấy việc tuân thủ các tiêu chuẩn chỉ đơn thuần là điều kiện cần để các doanh nghiệp có thể cùng tham gia cạnh tranh.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa việc đáp ứng tiêu chuẩn không mang lại lợi ích kinh tế. Một nhà cung cấp có khả năng xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch, dữ liệu đáng tin cậy và tuân thủ tốt các yêu cầu về môi trường, xã hội sẽ ít tạo ra rủi ro hơn. Điều này rất quan trọng với khách hàng quốc tế, giúp xây dựng quan hệ bền chặt, lâu dài, đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận những khách hàng mới và quy mô lớn hơn.

Khả năng định giá cao hơn chỉ xuất hiện khi việc tuân thủ tiêu chuẩn được kết hợp với những yếu tố khó thay thế. Ví dụ như chất lượng vượt trội đi cùng những cải tiến hay đổi mới, năng suất cao, năng lực kỹ thuật chuyên sâu hoặc các giải pháp dành cho khách hàng.

Tôi nghĩ không nên nhìn nhận tiêu chuẩn như một khoản chi phí. Có được chỗ đứng trong chuỗi cung ứng toàn cầu chưa bao giờ là điều doanh nghiệp mặc nhiên có được. Nếu hệ thống mới giúp tăng hiệu quả sản xuất, kiểm soát chất lượng chặt hơn, truy xuất tốt hơn và tạo dựng sự tin tưởng cao hơn của khách hàng, đó là khoản đầu tư mang lại hiệu quả kinh doanh.

Giá trị thực sự nằm ở những gì doanh nghiệp có thể thực hiện sau khi đã tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nông dân trồng cà phê nâng cao năng lực sản xuất khi tham gia liên kết với các doanh nghiệp. Ảnh: HG

Từ kinh nghiệm của Nestlé Việt Nam, nhà cung cấp cần được hỗ trợ và nâng năng lực như thế nào?

Tôi có thể lấy ví dụ từ chuỗi cung ứng cà phê. Trong nhiều năm, chúng tôi hợp tác chặt chẽ với nông dân, nhà cung ứng, các đối tác và viện nghiên cứu.

Trong quá trình đó, chúng tôi xác định đầu tư không chỉ vào khâu thu mua mà còn vào năng lực của người nông dân và chất lượng sản phẩm. Chúng tôi hỗ trợ nông dân chuyển dịch sang mô hình nông nghiệp tái sinh và giúp tăng cường chế biến sâu, tạo ra các sản phẩm chất lượng cao thay vì xuất khẩu nông sản thô. Thông qua các hoạt động này, chúng tôi sẽ tạo ra nhiều giá trị và tri thức hơn ngay tại địa phương.

Muốn tiếp tục ở lại chuỗi cung ứng, doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu cơ bản về chất lượng, an toàn, môi trường, lao động và dữ liệu. Tôi thấy đây là các tiêu chuẩn cơ bản, đang dần trở thành điều kiện tiên quyết để tham gia chuỗi cung ứng. Nếu không đáp ứng, doanh nghiệp có thể bị loại ngay từ vòng đánh giá nhà cung cấp.

Còn nếu muốn đi lên các bậc thang phía trên chuỗi cung ứng, tuân thủ các điều kiện thôi là chưa đủ. Doanh nghiệp cần tăng cường năng lực kỹ thuật, bảo đảm chất lượng ổn định, kết hợp với khả năng liên tục cải tiến và cùng khách hàng xử lý các vấn đề. Đến lúc đó, nhà cung cấp không còn đơn thuần nhận đơn hàng gia công mà có thể được mời tham gia từ các giai đoạn sớm hơn như thiết kế, kỹ thuật đến phát triển sản phẩm.

Là một đơn vị sản xuất trong ngành thực phẩm, chúng tôi sẽ tiếp tục các hoạt động tăng cường năng lực cho các tác nhân và doanh nghiệp cung ứng trong nước. Đây là những hoạt động chúng tôi đã đầu tư trong nhiều năm qua.

Xin cảm ơn ông!