Doanh nghiệp “xoay trục” sang trái phiếu trong cuộc đua vốn dài hạn

Phát hành trái phiếu không nằm ở việc huy động vốn đơn thuần, mà ở quá trình chuẩn hóa doanh nghiệp

Doanh nghiệp “xoay trục” sang trái phiếu

Theo bà Hoàng Thị Hằng - Phó tổng giám đốc Tập đoàn Nhựa Bình Thuận, với định hướng “Go Global”, từ cuối năm 2023, doanh nghiệp đã chủ động tái cấu trúc chiến lược vốn theo hướng đa dạng hóa, thay vì phụ thuộc vào vốn chủ sở hữu và tín dụng ngân hàng.

Trong các cuộc họp chiến lược năm 2024, bài toán mở rộng kênh huy động vốn được xác định là ưu tiên dài hạn, gắn với kế hoạch mở rộng ra thị trường quốc tế, trong đó có bước đi đầu tiên tại Thái Lan với mảng cho thuê pallet nhựa. Sau đó, doanh nghiệp triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như tiếp cận tư vấn niêm yết, đưa một công ty thành viên trở thành công ty đại chúng vào cuối năm 2025. Đây được xem là bước đệm quan trọng để tiến sâu vào thị trường vốn, từng bước hình thành nền tảng huy động vốn chuyên nghiệp.

Trong bối cảnh đó, việc phát hành trái phiếu doanh nghiệp không mang tính thời điểm, mà là kết quả của quá trình chuyển đổi tư duy về cấu trúc vốn dài hạn. Với đặc thù mảng cho thuê pallet cần nguồn vốn trung và dài hạn ổn định, phát hành trái phiếu trở thành công cụ thu hút vốn phù hợp, giúp “mở khóa” dòng vốn dài hạn và giảm áp lực thanh khoản so với vốn vay ngắn hạn.

Theo bà Hằng, thực tế các tổ chức tín dụng thường chỉ tài trợ ngắn hạn cho lĩnh vực này, khiến doanh nghiệp đối mặt với áp lực dòng tiền. Việc phát hành trái phiếu vì vậy không chỉ giúp đa dạng hóa nguồn vốn, mà còn giảm phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng. Đồng thời, quá trình tham gia thị trường vốn buộc doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính và tuân thủ chuẩn mực cao hơn.

Đáng chú ý, trái phiếu, đặc biệt là trái phiếu xanh, còn giúp doanh nghiệp xây dựng hồ sơ năng lực (track record) trên thị trường vốn. Đây là yếu tố quan trọng để tiếp cận các nguồn vốn quốc tế và hướng tới mục tiêu niêm yết trong dài hạn. Theo bà Hằng, ba lợi ích lớn có thể thấy rõ gồm: Tiếp cận nhà đầu tư tổ chức uy tín với khẩu vị ESG (môi trường, xã hội, quản trị), đa dạng hóa nguồn vốn và tối ưu chi phí dài hạn, cũng như thúc đẩy chuẩn hóa toàn diện hoạt động doanh nghiệp.

Ở góc độ tư vấn, bà Lương Thúy Ngân - Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư, Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS) cho biết, nhu cầu của doanh nghiệp hiện rất đa dạng, từ tìm kiếm chi phí vốn thấp, cần vốn gấp, đến mong muốn giảm phụ thuộc ngân hàng hoặc nâng cao hình ảnh qua trái phiếu xanh.

Tuy nhiên, đơn cử trong lĩnh vực hạ tầng nước, dù ngân hàng có thể cung cấp khoản vay 10 năm, nhưng lãi suất chỉ cố định 1-2 năm đầu, sau đó thả nổi, tạo rủi ro chi phí vốn. Trong khi đó, trái phiếu có thể được thiết kế với bảo lãnh thanh toán từ tổ chức uy tín, giúp cố định lãi suất 10-15 năm.

Ngoài ra, thay đổi pháp lý, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản, cũng khiến trái phiếu trở thành kênh bổ trợ quan trọng. Trong khi tín dụng ngân hàng bị hạn chế ở giai đoạn đầu dự án, doanh nghiệp có thể huy động vốn qua trái phiếu, sau đó tiếp cận vốn vay ở giai đoạn sau.

Nút thắt minh bạch và thanh khoản

Từ góc nhìn nhà đầu tư, bà Trịnh Quỳnh Giao - Tổng giám đốc Công ty cổ phần Quỹ PVI cho rằng, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang đối mặt ba thách thức lớn: Định giá rủi ro, chất lượng thông tin và hiệu quả thực thi pháp lý.

Trước hết là bài toán định giá rủi ro. Với hơn 80% phát hành dưới hình thức riêng lẻ, mỗi trái phiếu mang điều khoản riêng biệt, khiến việc xác định mức bù rủi ro trở nên khó khăn. Tuy nhiên, bà Giao nhấn mạnh, phát hành riêng lẻ không phải là “kém chất lượng”, mà là thị trường dành cho nhà đầu tư chuyên nghiệp, với các thỏa thuận “may đo”.

Trong khi đó, phát hành ra công chúng lại đòi hỏi tiêu chuẩn cao hơn về minh bạch và bảo vệ nhà đầu tư, do phạm vi tiếp cận rộng hơn, bao gồm cả nhà đầu tư cá nhân.

Thách thức lớn thứ hai là chất lượng thông tin. Theo bà Giao, nhiều bản công bố hiện chỉ đáp ứng yêu cầu tuân thủ, chưa đủ để nhà đầu tư đánh giá toàn diện. Trong bối cảnh thị trường thứ cấp kém thanh khoản, nhà đầu tư buộc phải tăng cường thẩm định và giám sát. Nếu doanh nghiệp không minh bạch, nhà đầu tư có thể rút lui, và yêu cầu mức lãi suất cao hơn để bù rủi ro.

Đáng lưu ý, sau phát hành, mức độ minh bạch thường giảm. Theo bà Ngân, doanh nghiệp có xu hướng hạn chế cung cấp thông tin do lo ngại lộ bí mật kinh doanh, trong khi nhà đầu tư lại cần cập nhật để giám sát. Khoảng trống này cần được dung hòa để đảm bảo lợi ích hai bên.

Thách thức thứ ba nằm ở tính thanh khoản. Dù hạ tầng lưu ký đã hình thành, giao dịch thứ cấp vẫn hạn chế, khiến nhà đầu tư khó thoái vốn. Bà Giao cho rằng cần phát triển cơ chế tạo lập thị trường (market maker) để cải thiện thanh khoản.

Bên cạnh đó, bà Giao cũng đề xuất mở rộng xếp hạng tín nhiệm theo hướng đánh giá định kỳ hằng năm, thay vì chỉ tại thời điểm phát hành. Điều này sẽ giúp nhà đầu tư theo dõi chất lượng tín dụng và tạo kỷ luật thị trường rõ ràng hơn.

Ở góc độ chính sách, bà Ngân cho rằng cần cơ chế linh hoạt hơn để thúc đẩy phát hành ra công chúng. Một trong những giải pháp là phân tầng doanh nghiệp theo mức độ minh bạch và năng lực tài chính. Nhóm doanh nghiệp niêm yết, có “track record” tốt và đạt chuẩn xếp hạng tín nhiệm có thể được ưu tiên rút ngắn quy trình phê duyệt, trong khi các nhóm khác áp dụng mức độ kiểm soát phù hợp.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp khơi thông nguồn cung trái phiếu niêm yết, mà còn tạo động lực để doanh nghiệp nâng chuẩn minh bạch. Trong dài hạn, khi niềm tin thị trường được củng cố, trái phiếu doanh nghiệp sẽ thực sự trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả, giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng và hỗ trợ tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.