Thưởng Tết sớm: Người lao động mong đợi, doanh nghiệp cân nhắc

Người lao động mong sớm, doanh nghiệp phải cân đối dòng tiền

Càng gần cuối năm, nhu cầu mua sắm, đi lại và gửi tiền về quê càng tạo áp lực lên ngân sách của nhiều gia đình công nhân. Với lao động thu nhập thấp, thưởng Tết là khoản tích lũy quan trọng, giúp họ thanh toán tiền trọ, mua quà và đặt vé về quê mà không phải chờ đến những ngày sát kỳ nghỉ.

Với lao động thu nhập thấp, thưởng Tết là khoản tích lũy quan trọng. Ảnh minh họa

Đề xuất vận động doanh nghiệp tại TP.HCM thưởng Tết từ tháng 11, 12 vì vậy thu hút sự quan tâm. Chị Nguyễn Thị Hồng Nhung, công nhân Công ty Sankei VietNam tại Khu chế xuất Tân Thuận, mong được nhận thưởng sớm để mua sắm và đặt vé xe trước cao điểm. Anh Lê Văn Phúc, công nhân Công ty TNHH MTEX Việt Nam, cũng mong doanh nghiệp công bố sớm mức thưởng, lịch chi trả; nếu chưa đủ điều kiện, có thể chia thành hai đợt.

Những mong muốn này cho thấy giá trị của khoản thưởng không chỉ nằm ở số tiền mà còn ở thời điểm người lao động được sử dụng. Nhận tiền sớm giúp họ lựa chọn hàng hóa, tận dụng khuyến mãi và tránh dồn chi tiêu vào ít ngày cuối năm. Với thị trường, sức mua có thể được phân bổ đều hơn, tạo thêm cơ hội cho bán lẻ, vận tải và dịch vụ.

Tuy nhiên, từ góc nhìn doanh nghiệp, thay đổi lịch thưởng không đơn giản là chuyển một khoản chi từ tháng sau sang tháng trước. Một đơn vị có doanh thu tăng vẫn có thể thiếu tiền mặt nếu khách hàng chưa thanh toán, hàng tồn kho lớn hoặc phải ứng trước chi phí nguyên liệu, vận chuyển và tiền lương.

Đặc biệt, cuối năm thường là giai đoạn doanh nghiệp phải đẩy nhanh tiến độ giao hàng. Dòng tiền thu về từ đơn hàng có thể đến sau thời điểm trả lương và thanh toán nhà cung cấp. Nếu khoản thưởng được chi trước kế hoạch, doanh nghiệp phải sử dụng nguồn dự phòng hoặc tìm cách bổ sung vốn lưu động.

Điều này tạo ra sự khác biệt giữa doanh nghiệp có dự trữ tiền mặt tốt và doanh nghiệp nhỏ, vốn phải xoay vòng từng khoản thu. Cùng một chính sách thưởng sớm, mức độ tác động lên khả năng thanh toán của mỗi đơn vị sẽ rất khác nhau. Vì thế, khuyến khích chi trả sớm cần đi cùng nguyên tắc linh hoạt, không biến thành áp lực đồng loạt.

Chi phí vốn và bài toán giữ chân lao động

Ông Lê Trung Tính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải TP.HCM, cho rằng doanh nghiệp kinh doanh thuận lợi có thể chủ động điều chỉnh lịch thưởng; những đơn vị còn khó khăn nên cân nhắc chia thưởng thành hai đợt. Cách làm này vừa đáp ứng một phần nhu cầu của công nhân vừa giảm áp lực thanh toán tập trung.

Về tài chính, nếu tổng mức thưởng không đổi, chi sớm không nhất thiết làm tăng chi phí thưởng cả năm nhưng doanh nghiệp phải đưa tiền ra khỏi quỹ sớm hơn, làm giảm dư địa thanh toán những khoản đến hạn. Trường hợp cần bổ sung vốn, chi phí lãi vay hoặc chi phí cơ hội của nguồn tiền sử dụng trước phải được tính đến.

Chẳng hạn, doanh nghiệp có thể dự kiến thưởng vào tháng cuối năm nhưng lại phải thanh toán nguyên liệu ngay từ tháng trước để hoàn thành đơn hàng. Nếu ứng trước tiền thưởng mà chưa thu hồi công nợ, khoảng trống dòng tiền sẽ lớn hơn. Khi đó, quyết định thưởng sớm cần được đặt trong bảng dự báo thu, chi, thay vì chỉ dựa vào doanh thu hay lợi nhuận kế toán.

Bài toán nhân sự cũng không kém phần quan trọng. Ông Phạm Quang Anh, Giám đốc Công ty TNHH May mặc Dony, cho biết nhiều doanh nghiệp may mặc phải duy trì sản xuất đến gần sát Tết âm lịch. Chi thưởng quá sớm có thể làm tăng lo ngại một bộ phận công nhân nghỉ việc trước khi hoàn thành đơn hàng.

Nếu thiếu người ở khâu then chốt, doanh nghiệp có thể phải bố trí tăng ca, tuyển lao động thay thế hoặc điều chỉnh dây chuyền. Chi phí phát sinh không chỉ nằm ở tiền công mà còn ở nguy cơ chậm giao hàng, ảnh hưởng quan hệ khách hàng và khả năng nhận đơn hàng tiếp theo.

Dẫu vậy, giữ toàn bộ tiền thưởng đến sát Tết cũng chưa chắc giúp doanh nghiệp giữ người. Khi mức thưởng và thời điểm trả thiếu minh bạch, người lao động dễ bất an, khó chủ động kế hoạch gia đình. Một chính sách nhân sự hiệu quả cần kết hợp tiền thưởng với thu nhập ổn định, điều kiện làm việc, phúc lợi và cam kết rõ ràng.

Phương án công bố sớm mức thưởng dự kiến, chi trước một phần và thanh toán phần còn lại theo lịch đã thống nhất có thể tạo điểm cân bằng. Doanh nghiệp chủ động hơn về nguồn vốn, trong khi công nhân có tiền giải quyết nhu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, mọi phương án phải tôn trọng hợp đồng, thỏa ước và quy chế thưởng đã công bố, không làm mất quyền lợi hợp pháp của người lao động.

Ông Phạm Quang Anh đề xuất xem xét cơ chế bảo lãnh hoặc ứng trước nguồn tiền để doanh nghiệp có điều kiện thưởng sớm. Theo ông, giải pháp này có thể giúp người lao động nhận tiền sớm mà doanh nghiệp không bị thiếu hụt nguồn vốn phục vụ sản xuất.

Ở góc độ kinh tế, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, giảng viên cao cấp Học viện Tài chính đánh giá, việc đưa tiền thưởng đến tay người lao động sớm hơn có thể giúp hoạt động mua sắm được phân bổ trong nhiều tháng, thay vì tập trung vào những ngày cận Tết.

Khi có thêm nguồn tài chính, người lao động có thể chủ động lựa chọn hàng hóa, tận dụng các chương trình khuyến mãi, đặt vé tàu xe sớm. Dòng tiền được đưa vào lưu thông sớm cũng tạo thêm cơ hội cho các ngành bán lẻ, vận tải và dịch vụ tiêu dùng. Dù vậy, hiệu quả kích cầu còn phụ thuộc vào thu nhập và nhu cầu thực tế. Với những người có thu nhập khá, việc nhận thưởng sớm hay muộn có thể không tạo ra khác biệt lớn. Nhưng với công nhân thu nhập thấp, khoản tiền này có ý nghĩa thiết thực hơn đối với kế hoạch chi tiêu cuối năm.

Công bố sớm để cả hai phía chủ động

Từ đầu tháng 11/2026, có 232 doanh nghiệp trong các khu công nghiệp Hải Phòng đã xây dựng phương án dự kiến thưởng Tết Nguyên đán 2027, bình quân khoảng 1,11 tháng lương, tương đương 7,7 triệu đồng mỗi người. Có 100 doanh nghiệp dự kiến tăng lương năm 2027, mức tăng bình quân khoảng 6,4%.

Tại TP.HCM, Liên đoàn Lao động thành phố vận động doanh nghiệp công bố sớm mức thưởng, thời gian chi trả và cân nhắc thưởng hoặc tạm ứng một phần trong tháng 11, 12 tùy điều kiện. Công đoàn cũng dự kiến hỗ trợ Tết cho khoảng 350.000–400.000 công nhân từ ngày 15/11/2026, mức 1 triệu đồng mỗi người, tổng kinh phí 350–400 tỷ đồng. Khoản hỗ trợ này là quà chăm lo của công đoàn, không phải thưởng do doanh nghiệp trả.

Theo Điều 104 Bộ luật Lao động 2019, quy chế thưởng do người sử dụng lao động quyết định và công bố công khai sau khi tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở, nếu có. Vì vậy, vận động thưởng sớm không đồng nghĩa bắt buộc mọi doanh nghiệp phải trả thưởng trong cùng thời điểm.

Điều người lao động cần là thông tin đáng tin cậy về mức thưởng, thời điểm nhận và việc thực hiện cam kết. Với doanh nghiệp, công bố kế hoạch từ sớm giúp ổn định tâm lý nhân sự, dự báo nghĩa vụ thanh toán và chuẩn bị phương án sản xuất sau kỳ nghỉ.

Muốn thực hiện hiệu quả, doanh nghiệp cần lập kế hoạch dòng tiền theo tháng, rà soát công nợ, hàng tồn kho, chi phí đầu vào và khoản dự phòng trước khi quyết định lịch thưởng. Đối thoại với công đoàn, người lao động sẽ giúp lựa chọn cách chi phù hợp, hạn chế kỳ vọng vượt quá khả năng thực hiện.

Thưởng Tết sớm không nên trở thành cuộc đua về thời điểm chuyển tiền. Giá trị thực chất là giúp công nhân chuẩn bị Tết tốt hơn mà doanh nghiệp vẫn bảo đảm vốn cho sản xuất, giữ nhân lực và hoàn thành hợp đồng. Khi chính sách minh bạch và dòng tiền được quản trị thận trọng, lợi ích của người lao động và hiệu quả kinh doanh mới có thể song hành.