Đổi mới mô hình đô thị, 'mở đường' cho tăng trưởng hai chữ số

Diễn đàn phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026

Đô thị phải trở thành động lực tăng trưởng

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó trưởng Ban Chính sách Chiến lược Trung ương cho biết, Đại hội XIV của Đảng xác định mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, phấn đấu tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo từ 10%/năm trở lên. Mục tiêu này gắn với yêu cầu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Trong tiến trình đó, đô thị hóa và phát triển đô thị có vai trò đặc biệt quan trọng.

Theo ông Tuấn, hệ thống đô thị Việt Nam đã phát triển về số lượng, quy mô và phạm vi phân bố, từng bước hình thành các trung tâm, cực tăng trưởng. Cả nước hiện có 910 đô thị, gồm 2 đô thị loại đặc biệt, 7 đô thị loại I và 901 đô thị loại II, III. Hạ tầng và chất lượng không gian đô thị từng bước cải thiện, góp phần nâng cao đời sống người dân, thúc đẩy phát triển nông thôn, thu hẹp khoảng cách vùng miền. Công tác quản lý, quản trị đô thị cũng chuyển biến tích cực.

Ông Nguyễn Ngọc Tuấn phát biểu tại diễn đàn

Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập. Chất lượng và hiệu quả đô thị hóa chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế; chất lượng quy hoạch và hiệu quả tổ chức thực hiện quy hoạch còn hạn chế; kết cấu hạ tầng đô thị thiếu đồng bộ. Năng lực quản trị và khả năng chống chịu của đô thị trước các thách thức cũng còn những điểm yếu.

Ông Tuấn cho rằng phát triển đô thị bền vững trong thời kỳ mới đứng trước nhiều cơ hội, thách thức đan xen. Yêu cầu tăng trưởng cao đòi hỏi đô thị thực sự trở thành động lực kinh tế; tiến trình đổi mới mô hình phát triển đặt ra yêu cầu hình thành các đô thị hiện đại, năng suất cao, có khả năng cạnh tranh quốc tế. Việc sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, biến đổi khí hậu và chuyển đổi số cũng đòi hỏi đổi mới mạnh mẽ quy hoạch, quản trị đô thị.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Tường Văn, Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho biết, mô hình phát triển đô thị trên thế giới đang chuyển đổi căn bản. Kinh nghiệm của nhiều quốc gia phát triển cho thấy, giá trị đô thị không chỉ nằm ở diện tích, dân số hay số lượng công trình xây dựng. Quan trọng hơn là chất lượng quy hoạch, hiệu quả quản trị, năng suất sử dụng nguồn lực và khả năng tạo lập môi trường sống, làm việc thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Thực tiễn phát triển tại Hà Nội và TP.HCM cho thấy đổi mới mô hình đô thị không chỉ là thay đổi cấu trúc không gian, mà còn là tổ chức lại hoạt động kinh tế, khai thác hiệu quả lợi thế mới, nâng cao năng suất và tạo động lực tăng trưởng có sức lan tỏa. Yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn tới đòi hỏi hệ thống đô thị phải chuyển đổi căn bản về mô hình phát triển.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, vấn đề đặt ra không chỉ là phát triển thêm bao nhiêu đô thị, mở rộng bao nhiêu không gian hay đầu tư thêm bao nhiêu công trình. Quan trọng hơn, mỗi đô thị phải tạo ra giá trị mới, đóng góp như thế nào vào năng suất, chất lượng tăng trưởng, sức cạnh tranh của nền kinh tế và chất lượng sống của người dân. Đây cần là thước đo trung tâm khi lựa chọn mô hình và phân bổ nguồn lực phát triển.

Năm nhóm giải pháp và ba trọng tâm đến năm 2030

Ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) cho biết, hệ thống đô thị Việt Nam những năm qua không ngừng phát triển, từng bước khẳng định vị thế trong nước, khu vực và trên thế giới. Sau một năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và chuyển đổi sang chính quyền địa phương hai cấp, hệ thống đô thị đã được tái cấu trúc, sắp xếp lại.

Ông Nguyễn Tường Văn phát biểu tại diễn đàn

Tỷ lệ đô thị hóa được duy trì ở mức 53,3%, đồng thời hình thành những cực tăng trưởng mới, trong đó có các thành phố trực thuộc Trung ương mới thành lập là Đồng Nai, Bắc Ninh và Quảng Ninh. Theo ông Trần Quốc Thái, kết quả này có đóng góp từ những động lực mới: thể chế hoàn thiện theo hướng đồng bộ, hiện đại; chính quyền tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; tư duy, phương pháp lập quy hoạch đổi mới; hạ tầng được ưu tiên; nguồn nhân lực chất lượng cao được chú trọng.

Trên cơ sở các quan điểm chỉ đạo của Trung ương, Quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn đã được ban hành cùng kế hoạch phát triển hệ thống đô thị của các địa phương, ông Trần Quốc Thái nhấn mạnh 5 nhiệm vụ, giải pháp cần triển khai trong thời gian tới. Trọng tâm đầu tiên là chuyển mạnh từ chiến lược sang hành động, cụ thể hóa các định hướng thành kết quả phát triển thực chất. Cùng với đó, cần đổi mới và huy động hiệu quả các nguồn lực phát triển, tạo động lực cho đô thị trong kỷ nguyên mới.

Một yêu cầu quan trọng là thúc đẩy mô hình đô thị thông minh, đa tầng, đa trung tâm, khai thác lợi thế từng khu vực và tổ chức hợp lý các chức năng đô thị. Hệ thống đô thị cần phát triển theo mạng lưới, tăng cường liên kết vùng, tạo kết nối giữa các trung tâm kinh tế và các không gian phát triển. Đồng thời, cần đẩy mạnh xây dựng, phát triển thương hiệu đô thị, dựa trên bản sắc, lợi thế và sức cạnh tranh của từng địa phương.

Các nhiệm vụ, giải pháp này hướng tới chuyển hóa định hướng quy hoạch thành động lực phát triển cụ thể, thay vì dừng ở mục tiêu trên giấy. Việc tổ chức thực hiện cần gắn với đổi mới tư duy quản lý, sử dụng hiệu quả các nguồn lực, phát huy vai trò của từng đô thị trong mạng lưới chung. Quy hoạch, hạ tầng và quản trị phải được triển khai đồng bộ để hạn chế tình trạng phát triển manh mún, thiếu kết nối.

Đối với giai đoạn từ nay đến năm 2030, ông Trần Quốc Thái đề nghị tập trung ba trọng tâm. Thứ nhất là phát triển đô thị thông minh. Thứ hai là phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu. Thứ ba là cải tạo, tái thiết đô thị gắn với TOD. Đây là những định hướng cần được ưu tiên nhằm nâng cao chất lượng phát triển và khả năng thích ứng của hệ thống đô thị trước yêu cầu mới.

Trong đó, đô thị thông minh cần gắn với ứng dụng công nghệ, nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng dịch vụ. Đô thị ứng phó biến đổi khí hậu phải tăng cường khả năng chống chịu trước các tác động môi trường. Cải tạo, tái thiết đô thị gắn với phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD) tạo điều kiện tổ chức lại không gian phát triển, kết nối đô thị với giao thông công cộng và khai thác hiệu quả hơn các khu vực quanh đầu mối giao thông. Đây là cơ sở để địa phương lựa chọn ưu tiên đầu tư, phối hợp nguồn lực và đánh giá phát triển đô thị trong giai đoạn.