Tái thiết Vĩnh Hưng: Cơ hội thay đổi diện mạo đô thị

Tái thiết Vĩnh Hưng không chỉ là câu chuyện nhà cao tầng mà còn là bài toán quy hoạch, bảo đảm sinh kế cộng đồng - Ảnh minh họa

Từ điểm nghẽn hạ tầng đến yêu cầu tái thiết tổng thể

Thông tin về thực trạng tại địa phương, ông Ngô Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND phường Vĩnh Hưng cho biết, hiện trên địa bàn vẫn tồn tại hệ thống ngõ nhỏ, nhiều khu vực chưa đáp ứng yêu cầu giao thông và sinh hoạt của đô thị hiện đại. Theo thống kê, trong gần 70 km đường ngõ, các tuyến có chiều rộng từ 3-5 m chỉ khoảng 7,7 km; đường rộng từ 5-7 m chỉ khoảng 2 km. Phần lớn các tuyến ngõ còn lại có mặt cắt hẹp, gây khó khăn cho việc đi lại, tiếp cận dịch vụ và tổ chức hạ tầng kỹ thuật.

Không chỉ giao thông, các hạng mục thiết yếu như thoát nước, cấp nước, chiếu sáng, hạ ngầm hệ thống kỹ thuật và cây xanh cũng chưa được đầu tư đồng bộ theo quy hoạch. Nhiều công trình vẫn dựa trên hiện trạng từ hàng chục năm trước khiến chất lượng sống của người dân bị ảnh hưởng, đồng thời làm tăng áp lực lên hệ thống hạ tầng trong quá trình đô thị hóa.

Theo TS.KTS. Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, tái cấu trúc những khu vực đô thị như Vĩnh Hưng là yêu cầu cần thiết nếu muốn cải thiện rõ rệt chất lượng sống và đáp ứng nhu cầu dân sinh bền vững trong tương lai. Tái thiết không đơn thuần là thay đổi diện mạo kiến trúc mà còn phải giải quyết các vấn đề về hạ tầng, không gian công cộng, môi trường và khả năng tiếp cận dịch vụ của cư dân.

Đối với Hà Nội, chủ trương triển khai Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm đặt ra yêu cầu tổ chức lại không gian đô thị theo hướng dài hạn. Trong định hướng đó, tái thiết các khu vực đô thị hiện hữu là một trong những nhiệm vụ cần ưu tiên nhằm khắc phục những hạn chế tích tụ qua nhiều năm và tạo dư địa cho phát triển mới.

Vĩnh Hưng được đánh giá còn nhiều tiềm năng để tổ chức lại không gian. Bên cạnh những khu làng xóm cũ cần chỉnh trang, địa bàn còn các khu đất trống và không gian công cộng chưa được khai thác hiệu quả, trong đó có công viên, hồ nước. Đây là cơ sở để nghiên cứu phương án tái thiết tổng thể, kết hợp cải thiện hạ tầng với bổ sung không gian xanh và nâng cao chất lượng môi trường sống.

Một lợi thế khác là khả năng phát triển theo mô hình TOD - đô thị gắn với giao thông công cộng. Theo ông Sơn, quy hoạch khu vực có bốn tuyến đường sắt đi qua. Khi kết hợp với việc cải tạo hệ thống giao thông, các tuyến này có thể tăng cường kết nối Vĩnh Hưng với những trục giao thông chính của thành phố và trục cảnh quan sông Hồng.

Nếu chỉ thực hiện các dự án chỉnh trang nhỏ lẻ, hiệu quả kết nối và tác động tích cực đối với toàn khu vực sẽ khó đạt như kỳ vọng. Vì vậy, quy hoạch cần xác định rõ nơi nào phải tái thiết, nơi nào nên cải tạo, chỉnh trang, đồng thời bảo đảm sự hài hòa giữa yêu cầu phát triển mới và việc kế thừa những giá trị văn hóa, lịch sử sẵn có.

Quy hoạch hiện đại phải đi cùng quyền lợi người dân

Trong định hướng tái thiết Vĩnh Hưng, phát triển nhà cao tầng được xem là một giải pháp để tổ chức lại không gian đô thị, tập trung dân cư hợp lý và dành thêm quỹ đất cho hạ tầng, cây xanh. Tuy nhiên, hiệu quả của phương án này phụ thuộc vào cách bố trí công trình, chất lượng không gian công cộng và khả năng đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân.

TS.KTS. Phan Đăng Sơn cho rằng, nên ưu tiên phát triển nhà cao tầng dọc các tuyến đường, hạn chế mô hình nhà thấp tầng, nhà chia lô hoặc nhà ghép nếu những hình thức này khiến quỹ đất dành cho cây xanh và hạ tầng bị phân tán. Định hướng đô thị nén, phát triển theo chiều đứng phù hợp với xu hướng tổ chức đô thị hiện đại, nhưng cần được tính toán trên cơ sở điều kiện thực tế và yêu cầu phát triển bền vững.

Theo ông Sơn, các tổ hợp cao tầng cần được đặt trong tổng thể quy hoạch hướng tới kiến trúc xanh, sử dụng đất hiệu quả và bảo đảm chất lượng sống lâu dài. Việc bố trí công trình cao tầng dọc những trục đường, kết hợp hài hòa với các công trình thấp tầng phục vụ dịch vụ thiết yếu, chăm sóc sức khỏe và nhu cầu sinh hoạt có thể tạo nên hệ sinh thái đô thị cân bằng hơn.

Cách tổ chức này cũng cần gắn với việc mở rộng không gian xanh, cải thiện giao thông và nâng cao khả năng tiếp cận các tiện ích thiết yếu, hướng tới mô hình đô thị 15 phút, nơi người dân có thể tiếp cận nhiều dịch vụ cơ bản trong khoảng thời gian di chuyển ngắn. Khi được triển khai đồng bộ, các tổ hợp cao tầng không chỉ tạo diện mạo mới cho Vĩnh Hưng mà còn góp phần cải thiện điều kiện sống và khả năng tiếp cận hạ tầng, dịch vụ công cộng.

Dù vậy, quy hoạch tốt không thể chỉ được đánh giá qua hình thức kiến trúc hay quy mô công trình. Theo ông Sơn, yếu tố quyết định là sự thấu hiểu, chia sẻ và hài hòa lợi ích giữa ba bên: Nhà nước, nhà đầu tư và người dân.

Với người dân, lợi ích thiết thực phải thể hiện ở điều kiện sống tốt hơn, hạ tầng đồng bộ và khả năng tiếp cận các công trình công cộng hiện đại. Về phía Nhà nước, tái thiết giúp khai thác hiệu quả giá trị đô thị, đồng thời giải quyết những điểm nghẽn về hạ tầng và an sinh xã hội. Đối với nhà đầu tư, các công trình nhà ở và nhà ở thương mại tạo nguồn lực tài chính để tiếp tục đầu tư trở lại cho hạ tầng, góp phần cải thiện điều kiện sống của cộng đồng.

Tuy nhiên, để đạt được sự đồng thuận, quá trình lập và triển khai quy hoạch cần bảo đảm công khai, minh bạch, đặc biệt trong việc lấy ý kiến của người dân chịu tác động trực tiếp. Luật sư Nguyễn Văn Tú, Giám đốc Công ty Luật TNHH Fanci cho rằng, quy hoạch phải được lấy ý kiến từ các cấp, cơ quan hữu quan và những nhóm cư dân liên quan. Việc tham vấn cần thực hiện sâu, đa chiều, thể hiện tinh thần cầu thị, giúp người dân hiểu rõ lý do lựa chọn khu vực, mục tiêu quy hoạch và những thay đổi có thể phát sinh.

Đối với công tác giải phóng mặt bằng, ông Tú nhấn mạnh các nguyên tắc công khai, minh bạch, dân chủ, kịp thời và tuân thủ quy định pháp luật. Việc bồi thường cần bảo đảm nguyên tắc tương đương, nguyên giá trị và tốt hơn, qua đó hạn chế nguy cơ người dân bị thiệt thòi khi không gian sống và tài sản bị tác động bởi quá trình tái thiết.

Một vấn đề khác là sinh kế của các hộ kinh doanh và doanh nghiệp đang hoạt động tại địa bàn. Theo luật sư Nguyễn Văn Tú, chính quyền cần có phương án hỗ trợ phù hợp để các cơ sở này ổn định sản xuất, kinh doanh. Nếu hoạt động của doanh nghiệp bị gián đoạn, tác động không chỉ dừng ở từng chủ thể mà còn ảnh hưởng đến việc làm, thu nhập và đóng góp kinh tế của địa phương.

Cùng với đó, quy hoạch cần tính đến việc bảo tồn văn hóa và những giá trị sẵn có của cộng đồng. Tái thiết đô thị không nên chỉ dừng ở việc thay thế công trình cũ bằng những công trình mới, mà phải tạo cơ hội để người dân tiếp cận nguồn lực tốt hơn trong tương lai.