Đưa AI và dữ liệu vào trọng tâm xây dựng thành phố thông minh

AI hỗ trợ đô thị thông minh mang lại nhiều tiện ích cho con người

Hỗ trợ hóa giải áp lực hạ tầng, dịch vụ

Đô thị thông minh là đô thị phát triển bền vững đáp ứng được nhu cầu của chính quyền, người dân, doanh nghiệp trên các khía cạnh kinh tế, vận hành, xã hội, môi trường. Xây dựng đô thị thông minh dựa nhiều trên nền tảng công nghệ thông tin, số hóa, áp dụng các công nghệ số nhằm cung cấp các dịch vụ công hiệu quả, an toàn, hỗ trợ phát triển đổi mới, sáng tạo, kinh doanh và kinh tế số. Trong xây dựng thành phố thông minh, AI hỗ trợ xây dựng kho dữ liệu tích hợp dùng chung, xây dựng nền tảng số (phân tích dữ liệu), hỗ trợ giám sát an ninh, cung cấp dịch vụ nắm bắt và giám sát thông tin, tự động hóa các dịch vụ hành chính công…

Ông Nguyễn Tử Quảng, Phó Chủ tịch VINASA kiêm Chủ tịch Ủy ban AI và Đạo đức AI cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn bùng nổ đô thị hóa, với tốc độ gia tăng dân số nhanh chóng, kéo theo áp lực lớn lên hạ tầng và dịch vụ công. Người dân ngày càng kỳ vọng vào một nền hành chính nhanh chóng, minh bạch và hiệu quả, trong khi các đô thị phải đối mặt với những thách thức về quản lý, quy hoạch và phát triển bền vững. Tất cả những yếu tố này đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới mô hình điều hành đô thị dựa trên dữ liệu và AI.

Thực tế nhiều địa phương đã đưa AI vào trọng tâm xây dựng thành phố thông minh của mình. Ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, cũng cho biết, thành phố ứng dụng AI phục vụ mọi mặt của đời sống: từ giải quyết thủ tục hành chính, dự báo môi trường (Cảnh báo sớm về tình trạng ô nhiễm không khí và nguồn nước), đến điều tiết giao thông và quản lý phát thải.

Năm 2025, TP. Hồ Chí Minh ước đạt đầu tư 5.373 tỷ đồng cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Lãnh đạo Sở khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh cho biết, trong năm sau, thành phố có khả năng nâng mức đầu tư trên 8.000 tỷ đồng từ ngân sách cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đến năm 2030, Thành phố đặt mục tiêu đạt mức độ trưởng thành Đô thị Thông minh tiệm cận Cấp độ 4. Trong đó, AI được xác định công nghệ xuyên suốt trong quản trị đô thị.

Tương tự, Đà Nẵng, đã chính thức triển khai Đề án Thành phố thông minh từ năm 2018, trong đó, điều hành đô thị trên môi trường số, gắn với dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Trong đó, theo ông Trần Ngọc Thạch, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Đà Nẵng, việc ứng dụng AI vào giám sát và nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công đã giúp tỷ lệ hồ sơ giải quyết trễ hạn trên địa bàn Đà Nẵng đã giảm mạnh, từ mức 3,1% năm 2023 xuống chỉ còn 0,25% trong năm 2024. Định hướng đến năm 2030, Đà Nẵng đặt mục tiêu trở thành trung tâm trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo của khu vực miền Trung – Tây Nguyên.

Theo đó, 100% cơ quan nhà nước sẽ triển khai AI trong xử lý thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ công; thành phố phấn đấu nằm trong nhóm 3 địa phương dẫn đầu cả nước về nghiên cứu, ứng dụng và khởi nghiệp AI. Số lượng công trình khoa học, bằng độc quyền sáng chế và quyền tác giả liên quan đến AI dự kiến tăng trưởng bình quân 20% mỗi năm. Cùng với đó, Đà Nẵng hướng tới hình thành AI Incubator và Trung tâm Xuất sắc về AI (AI Center of Excellence), thu hút tối thiểu 100 doanh nghiệp AI hoạt động trên địa bàn, đồng thời thúc đẩy ứng dụng AI một cách sâu rộng trong quản lý đô thị, dịch vụ công, y tế, giáo dục…, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Đà Nẵng trở thành thành phố đáng sống trong kỷ nguyên số.

Theo ông Trần Ngọc Linh, Đại diện Cục Phát triển Đô thị, Bộ Xây dựng, việc phát triển đô thị thông minh đã được triển khai trên cả nước khoảng 7 năm qua, kể từ khi Quyết định số 950 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển đô thị thông minh bền vững Việt Nam giai đoạn 2018 - 2025. Đã có 37 địa phương (trước sáp nhập) ban hành và tổ chức triển khai đề án hoặc kế hoạch phát triển. Các Bộ, ngành cũng ban hành nhiều văn bản hướng dẫn và 45 tiêu chuẩn liên quan.

Dù các ứng dụng thông minh đã bước đầu đi vào cuộc sống, từ giám sát giao thông đến y tế, giáo dục, ông Trần Ngọc Linh thẳng thắn chỉ ra 4 vướng mắc chính khiến quá trình này chưa đạt kỳ vọng: thiếu thống nhất dẫn đến triển khai không đồng bộ, manh mún; thiếu tiêu chuẩn, chưa có đủ quy chuẩn để chuẩn hóa việc liên thông, quản lý chi phí và tổ chức vận hành; thiếu cơ chế đặc thù trong việc thực hiện mua sắm, đấu thầu phát triển đô thị thông minh và thiếu nguồn lực, chưa có cơ chế huy động xã hội hóa hiệu quả, trong khi ngân sách nhà nước hạn hẹp.

Đồng bộ dữ liệu và AI để vận hành bền vững

Bên cạnh đó, muốn ứng dụng AI vào đô thị thông minh thì dữ liệu là yếu tố không thế thiếu. Song bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Dữ liệu Quốc gia, cảnh báo rủi ro lớn nhất không nằm ở thiếu công nghệ mà ở thiếu khung quản trị dữ liệu. Do đó, phải xem dữ liệu như hạ tầng vật chất quan trọng, không thể là tài sản độc quyền của ai. Việc xây dựng khung quản trị dữ liệu minh bạch cần được thực hiện trước khi triển khai các dự án đô thị thông minh quy mô lớn. Thực tế, nhiều thành phố trên thế giới không thiếu dữ liệu mà gặp vấn đề dữ liệu phân mảnh cô lập, khiến quá trình ra quyết định kém hiệu quả. Vì vậy ưu tiên hàng đầu là kết nối, tiêu chuẩn hóa và mở dữ liệu.

Cùng chung nhận định này, ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ Công nghệ thông tin Việt Nam (VINASA), Tổng giám đốc Tập đoàn FPT cho rằng, các ứng dụng AI cần hướng tới vận hành thực chất, hỗ trợ ra quyết định, thay vì chỉ dừng ở các mô hình trình diễn công nghệ. Khi dữ liệu và AI được tích hợp đồng bộ, đô thị mới có thể “sống” cùng dữ liệu và vận hành một cách thông minh, bền vững”.

Theo đại diện VINASA, Việt Nam đang gấp rút hoàn thiện các nền tảng dữ liệu quan trọng của quốc gia. Các địa phương cũng đang xây dựng nền tảng dữ liệu có tính chất chiều dọc - Chính phủ nắm giữ dữ liệu, các bộ ngành xây dựng nền tảng và địa phương là nơi khai thác và tạo lập dữ liệu. Tuy nhiên, để địa phương thúc đẩy tăng trưởng kinh tế 2 con số, chúng ta cần dữ liệu theo chiều ngang – dữ liệu được chia sẻ với nhau, phục vụ đặc thù bài toán của từng địa phương, thành phố. Đây là thước đo mới về sự thông minh mà các đô thị Việt Nam cần hướng tới.