Giá cà phê, hồ tiêu phục hồi mạnh: Nông dân hưởng lợi nhưng cần lời giải cho sự bền vững

Tác động trực tiếp từ quyết định bãi bỏ thuế 40% của Mỹ

Ngày 20/11/2025, Tổng thống Mỹ ký quyết định bãi bỏ mức thuế 40% theo Đạo luật IEEPA đối với một số nhóm hàng nông sản, bao gồm cả mặt hàng gia vị nhập khẩu từ Brazil - quốc gia xuất khẩu hồ tiêu lớn nhất thế giới. Điều đặc biệt, chính sách này được áp dụng hồi tố từ 12:01 AM ngày 13/11/2025. Việc gỡ bỏ rào cản thuế ngay lập tức làm giảm áp lực chi phí nhập khẩu tại Mỹ, đồng thời tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực lên toàn bộ thị trường hồ tiêu và gia vị toàn cầu.

Giá cà phê và hồ tiêu tăng đang giúp nhiều nông hộ cải thiện thu nhập

Ông Trần Đức Khải, chuyên gia phân tích thị trường nông sản nhận định, động thái này lập tức mở rộng nhu cầu nhập khẩu của các nhà phân phối Mỹ, khiến đơn hàng tăng lên ở nhiều thị trường, trong đó có Việt Nam. Đây là cú hích chính sách rõ ràng, tác động trực tiếp đến giá hồ tiêu trong ngắn hạn. Khi Mỹ áp mức thuế cao với Brazil trước đây, thị trường có xu hướng dồn đơn hàng sang các nguồn cung thay thế như Việt Nam, Indonesia. Nay thuế được bãi bỏ, Mỹ tái điều chỉnh cơ cấu nhập khẩu, nhưng việc tăng nhu cầu tổng thể giúp các nước xuất khẩu duy trì lợi thế giá tốt trong ngắn hạn.

Giá cà phê và hồ tiêu tăng đang giúp nhiều nông hộ cải thiện thu nhập sau thời gian dài đối mặt chi phí phân bón và nhân công leo thang. Anh Nguyễn Văn Đức, nông dân tại Gia Lai cho biết, giá tăng mạnh đúng mùa thu hoạch nên bà con rất phấn khởi. Mỗi tấn cà phê, hồ tiêu bán ra lúc này đều cho lãi tốt hơn năm trước.

Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp, mức tăng này vẫn chủ yếu mang tính thời vụ. Bà Phạm Thị Hảo, Đại diện công ty xuất nhập khẩu Rồng Đông Dương - Đắk Lắk chia sẻ, giá lên nhưng sản lượng không tăng vì thời điểm này nhiều vườn đang bước vào kỳ chăm sóc hoặc chuyển đổi giống. Nông dân có lợi nhuận nhưng không bền vì thị trường phụ thuộc nhiều vào biến động từ bên ngoài. Thực tế, thị trường cà phê và hồ tiêu Việt Nam trong những năm gần đây thường xuyên biến động theo chu kỳ ngắn. Việc giá tăng mạnh thường đi kèm yếu tố thiếu bền vững như: cung - cầu lệch tạm thời, hạn hán tại Brazil hay điều chỉnh thuế của một số thị trường lớn.

Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu hồ tiêu cho rằng việc Mỹ bãi bỏ thuế nhập khẩu theo Đạo luật IEEPA chỉ là lợi thế tạm thời. Khi chính sách này được áp dụng hồi tố, các nhà nhập khẩu Mỹ sẽ tăng đơn hàng để tận dụng sự thay đổi, nhưng điều này không đảm bảo tác động dài hạn.

Ông Nguyễn Tấn Hiên, Tổng Giám đốc CTCP Tập đoàn Trân Châu đánh giá, ưu đãi thuế có thể thay đổi bất cứ lúc nào. Chúng ta từng chứng kiến nhiều lần Mỹ điều chỉnh chính sách đột ngột nhằm cân bằng lợi ích với các đối tác. Nếu doanh nghiệp Việt Nam chỉ dựa vào yếu tố này, sẽ rất rủi ro. Điểm yếu lớn nhất của ngành hồ tiêu Việt Nam là tỷ lệ chế biến sâu còn thấp, chủ yếu xuất khẩu thô nên giá trị gia tăng không cao. Chỉ khi chúng ta chuyển sang chế biến tinh, gia vị hỗn hợp, sản phẩm đóng gói chuẩn quốc tế thì mới đủ sức cạnh tranh lâu dài.

Nâng chuẩn chất lượng nhờ tăng chế biến sâu và đa dạng thị trường

Theo các chuyên gia, để duy trì và tăng trưởng xuất khẩu hồ tiêu và cà phê trong bối cảnh thị trường thế giới biến động liên tục, Việt Nam cần tập trung vào ba hướng chính: Các thị trường lớn như Mỹ, EU yêu cầu ngày càng khắt khe về dư lượng, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận bền vững. Hiện vẫn còn nhiều vùng trồng chưa đáp ứng đồng bộ, dẫn đến rủi ro khi thị trường kiểm tra chặt; Tỷ lệ sản phẩm hồ tiêu chế biến sâu của Việt Nam chỉ chiếm dưới 20%. Con số này rất thấp so với tiềm năng. Các sản phẩm như tinh dầu tiêu, tiêu xay, gia vị phối trộn… mang lại giá trị gấp 2 - 4 lần so với xuất thô; Dù Mỹ là thị trường quan trọng, doanh nghiệp không nên phụ thuộc quá mức. Nhiều chuyên gia đề xuất mở rộng sang Trung Đông, châu Phi, Nam Á là những nơi nhu cầu gia vị tăng nhanh nhưng ít cạnh tranh.

Việt Nam phải hướng đến chuỗi cung ứng khép kín, chuẩn hóa và chế biến sâu

Chuyên gia Trần Đức Khải cho rằng, điều quan trọng nhất lúc này là giữ được sự chủ động. Giá tăng là tốt nhưng nếu chỉ dựa vào sự may mắn từ chính sách bên ngoài thì sẽ không tạo được nền tảng bền vững. Việt Nam phải hướng đến chuỗi cung ứng khép kín, chuẩn hóa và chế biến sâu. Gốc rễ của sự ổn định nằm ở năng lực nội tại: nâng chất lượng, hạ giá thành, đáp ứng chuẩn quốc tế và xây dựng thương hiệu gia vị Việt.

Giá cà phê và hồ tiêu phục hồi mạnh đang mở ra cơ hội tốt cho nông dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, để biến lợi thế ngắn hạn thành sức mạnh dài hạn, ngành hàng cần vượt qua tư duy thời vụ, chủ động nâng chất lượng và giảm phụ thuộc vào ưu đãi thuế từ thị trường Mỹ. Chỉ khi đó, cà phê và hồ tiêu Việt Nam mới có thể xây dựng vị thế bền vững trên bản đồ nông sản toàn cầu.