Chuẩn hóa dữ liệu để truy xuất nguồn gốc hiệu quả

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) nhấn mạnh: “Có mã QR không đồng nghĩa với việc sản phẩm đã có một hệ thống truy xuất nguồn gốc đầy đủ”. Theo ông Linh, thông tin cần được ghi nhận từ nguyên liệu đến sản xuất, vận chuyển, phân phối. Khi sản phẩm có vấn đề, doanh nghiệp có thể xác định lô hàng liên quan, khoanh vùng ảnh hưởng và lựa chọn phương án thu hồi, thay vì xử lý trên diện rộng.

Việc ghi sai tọa độ vị trí vùng trồng, sai sơ đồ thửa đất hoặc không cập nhật thông tin khi thay đổi chủ hộ có thể ảnh hưởng đến độ tin cậy của hồ sơ. Cách xử lý được các chuyên gia đặt ra là xác định rõ dữ liệu cần ghi nhận, người cập nhật và quy trình kiểm tra. Việc thuê dịch vụ hỗ trợ khai báo không thay thế trách nhiệm đối với tính chính xác của thông tin doanh nghiệp cung cấp. Cùng với đó, minh bạch không có nghĩa phải công khai toàn bộ công thức sản xuất. Với dữ liệu nội bộ, doanh nghiệp có thể phân quyền truy cập, giới hạn phạm vi chia sẻ để bảo vệ bí mật kinh doanh. Thông tin cần được quản lý nhất quán để các bên có thể chia sẻ, đối chiếu.

Thêm vào đó, các giải pháp công nghệ cần được ứng dụng để ghi nhận dữ liệu ngay trong sản xuất. Mới đây, Công ty TNHH Giải pháp SATO Việt Nam đã giới thiệu hệ thống kết nối máy móc với thiết bị in, quét mã. Thông tin nguyên liệu, lô sản xuất và sản phẩm được ghi nhận theo thời gian thực, cho phép truy xuất trong vài giây.

Bên cạnh ghi nhận đúng, doanh nghiệp có thể sử dụng cùng một nguồn dữ liệu cho nhiều mục đích để giảm việc thu thập, nhập liệu lặp lại. Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) cho biết, việc vận hành tách biệt hệ thống dữ liệu truy xuất nguồn gốc với hệ thống dữ liệu phục vụ báo cáo về môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG) có thể khiến thông tin bị phân tán, làm tăng chi phí đầu tư và nhân lực vận hành.

Dữ liệu được chuẩn hóa và cập nhật giúp người mua có thêm cơ sở kiểm tra thông tin về nguồn gốc sản phẩm

Để tránh thu thập trùng lặp, các chuyên gia đề xuất thiết kế hệ thống dữ liệu dùng chung ngay từ đầu. Thông tin vùng nguyên liệu, sản lượng, quy trình sản xuất, vận chuyển và nhà cung cấp nếu được thu thập đầy đủ có thể phục vụ cả truy xuất lẫn quản trị ESG. Dữ liệu về từng lô hàng còn hỗ trợ truy tìm và thu hồi sản phẩm khi cần thiết.

Với DNNVV, ông Trần Hữu Linh lưu ý, khó khăn không chỉ là đầu tư ban đầu, mà còn ở nhân lực, tổ chức thu thập và duy trì dữ liệu lâu dài. Để hỗ trợ doanh nghiệp, Bộ Công Thương đã xây dựng, vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa VeriGoods. Doanh nghiệp có thể trực tiếp đăng ký, khai báo trên hệ thống; trường hợp đã có hệ thống riêng thì kết nối, chia sẻ dữ liệu theo yêu cầu kỹ thuật, hạn chế đầu tư trùng lặp.

Cùng với hạ tầng, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã phối hợp với các Sở Công Thương phổ biến, tập huấn, hướng dẫn đăng ký, khai báo và sử dụng VeriGoods. Cục cũng đã thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh, kiến nghị, giải đáp vướng mắc. Thông tin tiếp nhận là cơ sở rà soát quy trình, nâng cấp tính năng hệ thống để phù hợp hơn với nhu cầu thực tiễn.

Đơn cử trong lĩnh vực nông nghiệp, thí điểm truy xuất nguồn gốc sầu riêng đã ghi nhận hiệu quả của việc kết nối dữ liệu. Theo ông Đào Ngọc Tuất, trong nửa đầu năm 2026, khi thông tin được kết nối từ vùng trồng, nông hộ, doanh nghiệp đến lô hàng, thời gian từ thu hái đến thông quan đã được rút từ 15-20 ngày xuống còn 6-11 ngày.