Giảm chi phí tuân thủ, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia

Cải cách mạnh mẽ thủ tục và giảm chi phí tuân thủ không còn là lựa chọn mà là yêu cầu cấp thiết để doanh nghiệp duy trì và mở rộng hoạt động

Chi phí tăng cản bước doanh nghiệp

Cách đây không lâu, Hiệp hội Sữa Việt Nam phản ánh, các sản phẩm sữa đã tiệt trùng, đóng gói kín vẫn bị yêu cầu kiểm dịch động vật khi vận chuyển ra khỏi địa bàn tỉnh nơi đặt nhà máy. Điều này mâu thuẫn với tiêu chuẩn của Tổ chức Thú y Thế giới, nhất là phát sinh chi phí tuân thủ lớn mà không thực sự nâng cao hiệu quả quản lý dịch bệnh. Hệ quả là chi phí vận chuyển tăng, thời gian lưu thông chậm, năng lực cạnh tranh giảm, đồng thời tăng gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp.

Trong khi đó, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (Vasep) dẫn chứng, hiện nay quy định bắt buộc doanh nghiệp hoạt động trong khu công nghiệp phải đấu nối nước thải vào hệ thống xử lý nước thải tập trung của khu công nghiệp tại Điều 53 và Điều 86 Luật Bảo vệ Môi trường. Việc này đang tạo ra cơ chế hai cấp xử lý nước thải, khiến tổng chi phí xử lý nước thải của doanh nghiệp thủy sản trong khu công nghiệp lên tới 21.000 - 23.500 đồng/m³, cao gấp khoảng 2 lần so với trường hợp doanh nghiệp tự đầu tư hệ thống xử lý đạt chuẩn cột A ngay từ đầu (chỉ khoảng 10.000 - 12.000 đồng/m³). Với khoảng 700 nhà máy chế biến thủy sản quy mô công nghiệp nằm trong các khu công nghiệp, chi phí phát sinh thêm ước tính khoảng 200 tỷ đồng/tháng cho toàn ngành, tương đương hơn 2.400 tỷ đồng mỗi năm. Đây là con số không hề nhỏ trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu khốc liệt.

Những tưởng rằng gánh nặng này chỉ đè lên doanh nghiệp quy mô lớn nhưng trong khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) năm 2026 trên hơn 1.000 hộ kinh doanh cho thấy có tới 73,3% hộ đánh giá khó khăn pháp lý là vấn đề nghiêm trọng, cao hơn cả khó khăn đầu vào (59,3%). Điều này đồng nghĩa với việc nếu không cải cách mạnh mẽ, chi phí tuân thủ sẽ tiếp tục hạn chế khả năng phát triển của khu vực kinh tế này. Chi phí tuân thủ không chỉ là vấn đề thủ tục mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh. Có tới 73,7% hộ kinh doanh chỉ “lãi ít”, 12,9% hòa vốn và chỉ 1,9% đạt lợi nhuận kỳ vọng. Khi lợi nhuận mỏng, bất kỳ chi phí phát sinh nào từ tuân thủ cũng có thể khiến hoạt động kinh doanh trở nên kém bền vững, hạn chế tích lũy và đầu tư mở rộng.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam cũng phải chịu áp lực chi phí ngày càng lớn. Báo cáo Chỉ số niềm tin kinh doanh (BCI) quý I/2026 của Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) được công bố gần đây cũng khẳng định, mặc dù Việt Nam là điểm đến hấp dẫn, nhưng những "điểm nghẽn" cố hữu đang kìm hãm dòng vốn châu Âu. Trong đó 61% cho rằng, thủ tục hành chính vẫn là rào cản lớn nhất, cùng với đó việc áp dụng luật pháp khác nhau giữa các địa phương hoặc sự thay đổi đột ngột của các thông tư khiến doanh nghiệp khó lập kế hoạch dài hạn… Do đó, cộng đồng EuroCham kỳ vọng một sự bứt phá mạnh mẽ hơn trong việc cắt giảm chi phí tuân thủ để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Phát triển kinh tế thông thoáng và minh bạch hơn

Chính vì vậy, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc cải cách mạnh mẽ thủ tục và giảm chi phí tuân thủ không còn là lựa chọn mà là yêu cầu cấp thiết để doanh nghiệp duy trì và mở rộng hoạt động. Ngay những ngày đầu của nhiệm kỳ 2026 - 2031, Chính phủ đã gửi đi thông điệp mạnh mẽ về quyết liệt thúc đẩy cải cách hành chính với tư duy chuyển từ "hành chính quản lý" sang "hành chính phục vụ" và "quản trị quốc gia hiện đại". Mục tiêu cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính có tính đột phá và nhiều tham vọng hơn: giảm 50% thời gian giải quyết và 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính. Việc ấn định thời hạn 20/4/2026 cho các bộ, ngành phải chủ động rà soát, loại bỏ những điều kiện kinh doanh không còn phù hợp là minh chứng rõ nét cho một tư duy quản trị mới. Đặc biệt, việc ban hành Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP đóng vai trò là giải pháp đột phá, tập trung đơn giản hóa thủ tục tại 14 bộ, ngành then chốt nhằm khơi thông các nguồn lực đang bị tắc nghẽn bởi những quy định hành chính lỗi thời, mở đường cho một giai đoạn phát triển kinh tế thông thoáng và minh bạch hơn.

Dưới góc nhìn chuyên gia, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam khẳng định, tháo gỡ các khó khăn về thủ tục hành chính, giảm mạnh chi phí tuân thủ đóng góp cho mục tiêu khai phóng nguồn lực, khơi thông vốn đầu tư. Việc bãi bỏ các điều kiện kinh doanh không cần thiết giúp khai phóng các nguồn lực xã hội đang bị đóng băng do những rào cản pháp lý và các thủ tục hành chính. Khi chi phí tuân thủ được cắt giảm, hàng chục nghìn tỷ đồng tiết kiệm sẽ được doanh nghiệp tái đầu tư vào sản xuất, kinh doanh và tạo việc làm thay vì lãng phí vào các thủ tục giấy tờ. Giảm chi phí này giúp doanh nghiệp dành nguồn lực tài chính để chuyển sang đầu tư tài sản cố định, nghiên cứu và phát triển (R&D) và mở rộng sản xuất, kinh doanh. Điều này trực tiếp làm tăng tổng vốn đầu tư toàn xã hội, đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng.

Để thực hiện mục tiêu này, ông Nguyễn Văn Hưng, Chủ tịch ADO GROUP cho rằng, cần thay đổi phương thức ban hành chính sách theo hướng linh hoạt, thực chất hơn. Thay vì chờ đủ ý kiến từ nhiều cơ quan, gây kéo dài thời gian xử lý, cơ quan chủ trì cần chủ động ra quyết định đúng hạn. Việc chậm trễ không chỉ làm lỡ cơ hội kinh doanh mà còn khiến doanh nghiệp phát sinh thêm chi phí tuân thủ, làm giảm hiệu quả đầu tư và cản trở dòng vốn vận động trong nền kinh tế; thành lập một cơ quan chuyên trách về cải cách thủ tục hành chính ở cấp trung ương để rà soát, cắt giảm những quy định không cần thiết. Cách làm này sẽ giúp giảm tình trạng chồng chéo, thiếu nhất quán giữa các bộ ngành.

“Khi chi phí tuân thủ được giảm thực chất, doanh nghiệp sẽ có thêm nguồn lực để đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp tích cực hơn cho tăng trưởng kinh tế”, ông Nguyễn Văn Hưng khẳng định.