Gỡ gánh nặng thuế, kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ

Một hàng phở và câu chuyện phía sau sổ sách

Theo ông, doanh nghiệp dưới 10 tỷ đồng vẫn phải mở sổ sách kế toán phức tạp, nộp thuế dựa trên doanh thu trừ chi phí. Nhưng với doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh, khó khăn lại nằm ngay ở việc xác định chi phí.

“Một hàng phở làm sao chứng minh con gà mua ở đâu có hóa đơn chứng từ đầy đủ?”, ông Tuấn nêu ví dụ.

Từ câu chuyện này, đại diện VCCI chỉ ra rằng, nếu chi phí không được xác định đầy đủ thì việc tính nghĩa vụ thuế sẽ trở nên bất lợi đối với cơ sở kinh doanh. Vì vậy, ông đề xuất cho phép doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và rộng hơn là hộ kinh doanh, được nộp thuế theo phương pháp đơn giản dựa trên doanh thu.

Theo ông Tuấn, nếu doanh nghiệp siêu nhỏ có quy mô dưới 10 tỷ đồng được nộp thuế theo tỷ lệ doanh thu sẽ tạo thuận lợi lớn. Nếu mở rộng được cho cả hộ kinh doanh, phạm vi tác động có thể tới 5-6 triệu hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ. Đây là nhóm chính sách có thể tạo hiệu ứng xã hội lớn nếu phạm vi áp dụng được mở rộng.

Điều ông Tuấn đặc biệt nhấn mạnh là nên hướng vào những chính sách có thể thực hiện được ngay. Từ thực tế triển khai các chính sách hỗ trợ, đại diện VCCI cho rằng, nhiều biện pháp hỗ trợ tiền, vốn hay đất đai có tinh thần tốt, nhưng để đi vào cuộc sống cần có bộ máy thực hiện, nguồn lực thực hiện và động lực thực hiện. Khi xuống tới cấp cơ sở, số doanh nghiệp thực sự thụ hưởng còn ít.

Từ phía cơ quan quản lý, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cũng dành sự chú ý cho chính vấn đề này. Ông cho biết, việc rà soát thủ tục hành chính về thuế và hải quan đang được đặt ra theo hướng rút ngắn thời gian tuân thủ, giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Đối với nhóm doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỷ đồng, sau khi khuôn khổ pháp lý liên quan được ban hành, cơ quan quản lý sẽ hướng dẫn phương pháp đơn giản là tính tỷ lệ phần trăm trực tiếp trên doanh thu. Theo ông, phương án này cơ bản đáp ứng nguyện vọng của cộng đồng doanh nghiệp qua quá trình khảo sát cùng VCCI và các hiệp hội.

Đáng chú ý, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng, điều quan trọng nhất là đơn giản hóa thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ, còn mức thuế suất hiện nay về cơ bản phù hợp.

Điều quan trọng nhất là đơn giản hóa thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ, còn mức thuế suất hiện nay về cơ bản phù hợp

Từ giảm thủ tục đến giữ lại nguồn lực tái đầu tư

Cùng với đó, từ khó khăn về nguồn lực của doanh nghiệp siêu nhỏ, ông Đậu Anh Tuấn đề xuất thêm một cơ chế khác: cho phép khấu hao nhanh chi phí đầu tư.

Theo ông, doanh nghiệp siêu nhỏ thường gặp khó khăn về vốn. Nếu mua máy móc, thiết bị và được khấu hao nhanh, họ có thể tích lũy thêm nguồn vốn cho tái đầu tư. Đây là một trong những chính sách mà đại diện VCCI cho rằng có thể nghiên cứu để tạo tác động trực tiếp tới hoạt động của doanh nghiệp.

Nguồn lực của doanh nghiệp nhỏ còn bị ảnh hưởng bởi việc chậm thanh toán. Ông Tuấn cho rằng, doanh nghiệp nhỏ và vừa thường ở vị thế yếu khi cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho doanh nghiệp lớn, có trường hợp bị nợ đọng, chiếm dụng vốn.

Từ đó, đại diện VCCI đề xuất gắn nghĩa vụ thanh toán đúng hạn của bên mua với cơ chế tính chi phí thuế. Cụ thể, ông nêu hướng doanh nghiệp lớn chỉ được khấu trừ chi phí tính thuế đối với khoản thanh toán cho doanh nghiệp nhỏ khi hoàn thành nghĩa vụ thanh toán đúng hạn. Đây được coi là một công cụ có thể góp phần hạn chế tình trạng doanh nghiệp lớn chiếm dụng vốn của doanh nghiệp nhỏ.

Ở một góc nhìn khác, bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng, đánh giá chính sách hỗ trợ doanh nghiệp không nên chỉ dừng ở số lượt đào tạo, tư vấn, kết nối hay hỗ trợ.

Theo bà Hải, cần có chuỗi số liệu về kết quả tác động sau hỗ trợ, được phân tích theo quy mô, ngành nghề, địa bàn và nhóm đối tượng. Những chỉ tiêu cần theo dõi gồm năng suất, doanh thu, việc làm, mức độ chuyển đổi số, đổi mới công nghệ, khả năng tiếp cận vốn, tỷ lệ sống sót và khả năng tham gia chuỗi giá trị.

Bà Hải cũng lưu ý một thực tế khác: nhiều chính sách hỗ trợ hiện còn phân tán, thiếu đồng bộ và thiếu trọng tâm. Có những chính sách mang tính khuyến khích, khiến hiệu quả thực hiện phụ thuộc nhiều vào mức độ quan tâm của từng địa phương. Vì vậy, bà đề nghị có cách thức đánh giá hiệu quả sau hỗ trợ và đánh giá việc thực hiện của địa phương bằng KPI để vừa khuyến khích, vừa tạo tính ràng buộc.

Tại một cuộc họp gần đây của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cũng yêu cầu Bộ Tài chính rà soát toàn diện các chính sách về thị trường, mặt bằng sản xuất, thuế, kế toán và chi phí tuân thủ. Riêng với chính sách thuế, bà Hồng đề nghị đánh giá hiệu quả thụ hưởng thực tế, đặc biệt đối với doanh nghiệp siêu nhỏ trong những năm đầu chưa phát sinh thu nhập chịu thuế đáng kể. Đối với hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, yêu cầu được đặt ra là tập trung đơn giản hóa tối đa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ về thuế, chế độ kế toán, hóa đơn chứng từ và bảo hiểm xã hội.

Phó Chủ tịch Quốc hội đồng thời lưu ý các chính sách hỗ trợ phải bảo đảm tính khả thi, đúng nhu cầu thực tế. Chính sách cần được thiết kế theo hướng doanh nghiệp có thể tự thực hiện, tự thụ hưởng khi có hiệu lực.

Bà Nguyễn Thị Hồng cũng đề nghị các cơ chế hỗ trợ sử dụng nguồn lực nhà nước phải đúng đối tượng, có trọng tâm, có thời hạn, công khai, minh bạch, gắn với kết quả đầu ra và hạn chế cơ chế “xin - cho”. Các chương trình hỗ trợ, theo bà, phải được đánh giá định kỳ ba năm một lần để làm căn cứ điều chỉnh hoặc chấm dứt nếu không hiệu quả.