Hạ tầng thanh toán số mở rộng cánh cửa tài chính toàn diện

Đó là nhận định được ông Nguyễn Thanh Tùng – Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) trao đổi tại Toạ đàm “Thúc đẩy tài chính toàn diện - Động lực từ thanh toán không dùng tiền mặt” do Thời báo Ngân hàng tổ chức sáng 6/10.

Đưa thanh toán số vào từng nhu cầu thiết yếu

Trong đời sống hàng ngày, nhu cầu chuyển và nhận tiền, thanh toán hàng hóa, điện, nước, học phí, viện phí hay dịch vụ công là những giao dịch gần gũi nhất với mỗi người dân. Khi những nhu cầu này có thể được thực hiện nhanh chóng trên môi trường số, thanh toán không còn đơn thuần là khâu cuối cùng của một giao dịch mà trở thành “cánh cửa” đưa người dân đến gần hơn với các dịch vụ tài chính chính thức. Theo ông Nguyễn Thanh Tùng – Phó Tổng Giám đốc NAPAS, hành trình này có thể được nhìn nhận theo một chuỗi liên tục, từ nhu cầu thanh toán hàng ngày, người dân bắt đầu sử dụng thanh toán số; khi việc sử dụng trở nên thường xuyên, họ hình thành thói quen sử dụng tài khoản và các dịch vụ tài chính chính thức, từ đó từng bước tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái tài chính.

Ông Nguyễn Thanh Tùng – Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) trao đổi tại Toạ đàm

Bởi vậy, thành công của tài chính toàn diện không chỉ được đo bằng số lượng tài khoản được mở, mà quan trọng hơn là tài khoản đó có được sử dụng một cách thuận tiện, thường xuyên và thực chất trong đời sống hàng ngày hay không.

Để quá trình này diễn ra trên quy mô lớn, vai trò của hạ tầng thanh toán số đặc biệt quan trọng. Nếu ứng dụng ngân hàng, ví điện tử, thẻ hay mã QR là những gì người dùng trực tiếp nhìn thấy thì phía sau là một hệ thống hạ tầng bảo đảm các giao dịch được kết nối, xử lý và hoàn tất nhanh chóng, chính xác, an toàn.

Hạ tầng này tạo ra khả năng kết nối giữa người dân, ngân hàng, doanh nghiệp và các đơn vị cung cấp dịch vụ; đồng thời giúp người dùng có thể thanh toán mọi lúc, mọi nơi qua nhiều phương thức khác nhau. Việc sử dụng hạ tầng dùng chung cũng góp phần giảm chi phí đầu tư các kết nối riêng lẻ, giảm chi phí xử lý tiền mặt và tạo điều kiện mở rộng dịch vụ tới khu vực nông thôn, vùng xa cũng như những nhóm khách hàng chưa được phục vụ đầy đủ.

Trong hệ sinh thái đó, NAPAS đóng vai trò hạ tầng kết nối thanh toán bán lẻ quốc gia. Số liệu thống kê cho thấy, hiện hệ thống kết nối 70 tổ chức thành viên, xử lý khoảng 12 tỷ giao dịch trong năm 2025, phục vụ 100 triệu khách hàng, đồng thời kết nối mạng lưới hơn 20.000 ATM và hơn 930.000 POS/mPOS.

Không chỉ kết nối ngân hàng, công ty tài chính và các tổ chức thanh toán, NAPAS còn hỗ trợ giao dịch liên thông giữa các hệ thống, xây dựng và triển khai các tiêu chuẩn chung, duy trì hoạt động thanh toán thông suốt 24/7. Qua đó, hạ tầng dùng chung giúp các ngân hàng và tổ chức cung ứng dịch vụ có thể phục vụ khách hàng trên phạm vi rộng hơn mà không phải thiết lập quá nhiều kết nối song phương riêng lẻ.

5 yếu tố để thúc đẩy tài chính toàn diện từ thanh toán số

Lãnh đạo NAPAS cho biết, một trong những thay đổi rõ nét nhất mà hạ tầng thanh toán mang lại là khả năng chuyển tiền liên ngân hàng 24/7. Nếu trước đây việc chuyển, nhận tiền có thể bị giới hạn bởi giờ làm việc, khác biệt giữa các ngân hàng và sự phụ thuộc vào tiền mặt, thì hiện nay người dùng có thể chuyển và nhận tiền bất cứ thời điểm nào, kể cả cuối tuần và ngày nghỉ.

Theo ông Nguyễn Thanh Tùng, hệ thống chuyển tiền nhanh hiện xử lý hơn 45 triệu giao dịch mỗi ngày. Tiền được ghi có gần như ngay lập tức, phục vụ từ chuyển tiền giữa các cá nhân đến thu tiền bán hàng, qua đó giúp người dân và hộ kinh doanh quản lý dòng tiền thuận tiện hơn và giảm dần sự phụ thuộc vào tiền mặt.

Cùng với chuyển tiền nhanh, VietQR đã góp phần đơn giản hóa đáng kể trải nghiệm thanh toán. Thay vì phải nhập số tài khoản, lựa chọn ngân hàng và điền nhiều trường thông tin, người dùng chỉ cần quét mã, kiểm tra thông tin và xác nhận giao dịch.

Hiện có 60 ngân hàng và ví điện tử hỗ trợ giao dịch qua mã VietQR. Việc triển khai QR không đòi hỏi đơn vị chấp nhận thanh toán phải đầu tư những thiết bị phức tạp, phù hợp với cả cửa hàng nhỏ, hộ kinh doanh cũng như các giao dịch có giá trị nhỏ nhưng tần suất cao.

Chính đặc điểm dễ sử dụng, chi phí thấp và triển khai nhanh đã giúp QR trở thành một trong những phương thức có khả năng đưa thanh toán số đến gần hơn với nhiều nhóm người dùng. Với người mua, thao tác thanh toán được rút ngắn và hạn chế sai sót; với người bán, chỉ một mã QR cũng có thể trở thành điểm chấp nhận thanh toán số.

Thanh toán hóa đơn cũng là một mắt xích quan trọng trong quá trình hình thành thói quen sử dụng tài khoản. Từ điện, nước, viễn thông, Internet đến học phí, bảo hiểm, phí, lệ phí và dịch vụ công, ngày càng nhiều khoản chi thường xuyên có thể được thực hiện trực tuyến.

Đây là nhóm giao dịch có tính định kỳ và tần suất cao. Khi người dân quen với việc thanh toán các khoản thiết yếu bằng tài khoản hoặc ứng dụng ngân hàng, thanh toán không dùng tiền mặt dần trở thành một lựa chọn mặc định thay vì một phương thức thay thế. Đồng thời, người sử dụng cũng tiết kiệm được thời gian đi lại và giảm nhu cầu giao dịch bằng tiền mặt.

Toàn cảnh Toạ đàm

Hạ tầng thanh toán trực tuyến còn mở rộng phạm vi tiếp cận dịch vụ vượt ra khỏi điểm bán truyền thống. Người dân hiện có thể mua sắm, đặt vé, đặt phòng du lịch, đóng học phí, viện phí, sử dụng dịch vụ công và nhiều tiện ích số thông qua thẻ, tài khoản hoặc QR ngay trên website và ứng dụng.

Đối với doanh nghiệp, việc thanh toán trực tuyến giúp mở thêm kênh bán hàng và tiếp cận khách hàng không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh ngày càng nhiều hoạt động kinh tế, tiêu dùng và cung ứng dịch vụ được chuyển lên môi trường số.

Không dừng lại ở phạm vi trong nước, hạ tầng thanh toán QR cũng đang từng bước kết nối Việt Nam với khu vực. Với thanh toán QR xuyên biên giới, người Việt Nam có thể sử dụng chính ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử quen thuộc để quét mã khi đi nước ngoài; ngược lại, khách quốc tế có thể sử dụng QR để thanh toán tại các điểm bán ở Việt Nam.

Theo lãnh đạo NAPAS, dịch vụ VietQRGlobal đã được triển khai kết nối với các mạng lưới tại Thái Lan, Lào và Campuchia và tiếp tục được mở rộng. Kết nối hai chiều này không chỉ giúp người dùng giảm sự phụ thuộc vào tiền mặt ngoại tệ mà còn tạo thêm cơ hội cho các hộ kinh doanh, doanh nghiệp, đặc biệt là những điểm bán nhỏ, tiếp cận dòng khách du lịch quốc tế.

Từ chuyển tiền nhanh, VietQR, thanh toán hóa đơn đến thương mại điện tử và QR xuyên biên giới, điểm chung của các dịch vụ này là đưa tài khoản ngân hàng đi sâu hơn vào những nhu cầu cụ thể của đời sống.

Ông Nguyễn Thanh Tùng cho rằng, để hạ tầng thanh toán tiếp tục thúc đẩy tài chính toàn diện, cần bảo đảm năm yếu tố: dễ tiếp cận, thiết thực, kết nối, mở rộng và an toàn, tin cậy. Hạ tầng phải vận hành liên tục, hỗ trợ tra soát, tăng cường phòng, chống gian lận, đồng thời tiếp tục mở rộng kết nối giữa người dân với ngân hàng, doanh nghiệp và các đơn vị cung cấp dịch vụ. “Mỗi kết nối mới trên hạ tầng thanh toán số là thêm một cơ hội để người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp đến gần hơn với tài chính toàn diện”, ông Tùng nhấn mạnh.