Hồ tiêu Việt tìm đường chinh phục phân khúc cao cấp

Hình ảnh minh họa được tạo bởi AI

Lợi thế giá chưa tạo đà tăng trưởng bền vững

Thị trường hồ tiêu trong nước đang duy trì mặt bằng giá tương đối ổn định. Theo khảo sát, giá tiêu tại các địa phương sản xuất trọng điểm dao động trong khoảng 135.500 - 138.000 đồng/kg. Trong đó, Đắk Lắk tiếp tục dẫn đầu với 138.000 đồng/kg, trong khi Đắk Nông (Lâm Đồng) đạt 137.000 đồng/kg.

Trên thị trường thế giới, theo Cộng đồng Hồ tiêu Quốc tế (IPC), giá tiêu đen Indonesia hiện ở mức 6.799 USD/tấn, Brazil đạt 5.700 USD/tấn, còn Malaysia dẫn đầu nhóm được khảo sát với 9.100 USD/tấn. Đối với Việt Nam, giá tiêu đen xuất khẩu loại 500 g/l đạt 5.950 USD/tấn, loại 550 g/l ở mức 5.995 USD/tấn.

Những con số này cho thấy hồ tiêu Việt Nam vẫn có lợi thế cạnh tranh về giá so với một số quốc gia sản xuất chủ chốt. Tuy nhiên, lợi thế ấy sẽ khó chuyển hóa thành sức mạnh dài hạn nếu doanh nghiệp tiếp tục chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu và phụ thuộc vào biến động giá hàng hóa trên thị trường quốc tế.

Thực tế, Việt Nam đã xây dựng được vị thế lớn trong chuỗi cung ứng hồ tiêu toàn cầu, nhưng giá trị thu về chưa tương xứng với tiềm năng. Khi sản phẩm chủ yếu được bán dưới dạng nguyên liệu, phần giá trị gia tăng từ chế biến, xây dựng thương hiệu, phân phối và tiếp cận người tiêu dùng cuối cùng vẫn còn nhiều dư địa để khai thác. Bài toán đặt ra vì thế không đơn thuần là xuất khẩu thêm bao nhiêu tấn hồ tiêu, mà phải làm sao nâng giá trị trên mỗi đơn vị sản phẩm.

Theo bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA), chuỗi giá trị hồ tiêu xuất khẩu hiện vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Đáng chú ý, sản xuất còn phân tán, các hộ nông dân và hợp tác xã quy mô nhỏ lẻ chiếm tỷ trọng lớn, gây khó khăn cho việc kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn.

Ở khâu chế biến, dù nhiều doanh nghiệp đã đầu tư công nghệ sản xuất tiêu trắng, tiêu bột, tiêu ngâm muối và các sản phẩm giá trị gia tăng, tỷ trọng xuất khẩu tiêu thô vẫn còn cao. Trong khi đó, các thị trường lớn liên tục nâng yêu cầu về an toàn thực phẩm, dư lượng hóa chất và phát triển bền vững.

Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi tư duy sản xuất, từ bán những gì mình có sang cung cấp những gì thị trường cần. Chế biến sâu không chỉ dừng lại ở làm sạch, phân loại hay nghiền bột, mà cần hướng đến các sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị thương mại cao hơn như tiêu tiệt trùng, gia vị phối trộn, tinh dầu hồ tiêu, oleoresin và các nguyên liệu phục vụ công nghiệp thực phẩm.

Thực tế từ doanh nghiệp cho thấy hướng đi này có cơ sở. Công ty Cổ phần Phúc Sinh đã đầu tư công nghệ sấy lạnh, nghiền mịn và đóng gói chân không. Thay vì chỉ xuất khẩu tiêu thô, việc chuyển sang tiêu xay và sản phẩm đóng gói giúp nâng giá bán từ khoảng 3.000 - 3.200 USD/tấn lên 5.000 - 6.000 USD/tấn.

Đây là minh chứng cho thấy cùng một nguồn nguyên liệu, nhưng mức độ chế biến, quy cách sản phẩm và phân khúc thị trường có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể về giá trị thương mại.

Tuy nhiên, đầu tư chế biến sâu cũng đòi hỏi nguồn vốn, công nghệ, nhân lực và thị trường đầu ra ổn định. Do đó, doanh nghiệp cần lựa chọn phân khúc phù hợp, nghiên cứu nhu cầu của từng thị trường và tăng cường hợp tác với nhà nhập khẩu để tránh đầu tư dàn trải, sản xuất sản phẩm có giá trị cao nhưng thiếu kênh tiêu thụ.

Logistics và bao bì là những mắt xích không thể xem nhẹ

Ông Lê Việt Anh, Tổng Thư ký VPSA cho biết, trong nhiều năm, sức mạnh của hồ tiêu Việt Nam chủ yếu đến từ quy mô sản xuất, năng lực thu mua, chế biến và xuất khẩu. Đây từng là những lợi thế giúp Việt Nam duy trì vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng hồ tiêu thế giới. Đồng thời, hồ tiêu Việt Nam duy trì khả năng cung ứng nguyên liệu với mức giá cạnh tranh. Nhưng giá nguyên liệu thấp chưa đồng nghĩa với giá thành xuất khẩu thấp. Chi phí vận tải, kho bãi, bảo quản, lưu container và các thủ tục liên quan có thể làm suy giảm đáng kể lợi thế này.

Đặc biệt, hồ tiêu là mặt hàng cần được kiểm soát chặt chẽ về độ ẩm, điều kiện bảo quản và nguy cơ nhiễm chéo. Nếu khâu lưu kho, vận chuyển không bảo đảm, chất lượng sản phẩm có thể bị ảnh hưởng, kéo theo chi phí kiểm nghiệm, xử lý và nguy cơ bị khách hàng từ chối.

Bởi vậy, tháo gỡ nút thắt logistics cần được xem là một phần trong chiến lược nâng cao giá trị ngành hàng. Doanh nghiệp cần tối ưu hóa hệ thống kho bảo quản, ứng dụng công nghệ quản lý hàng hóa, chủ động kế hoạch vận tải và tăng cường liên kết với các đơn vị logistics để giảm chi phí toàn chuỗi.

Bên cạnh đó, mẫu mã và bao bì cũng là yếu tố quyết định khả năng tiếp cận thị trường. Trong xu hướng tiêu dùng hiện đại, sản phẩm không chỉ cần đạt chất lượng mà còn phải có quy cách đóng gói tiện lợi, thông tin minh bạch, nhận diện thương hiệu rõ ràng và đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm.

Nếu chỉ xuất khẩu tiêu với bao bì công nghiệp, nhãn mác đơn giản, doanh nghiệp sẽ khó tiếp cận trực tiếp các hệ thống bán lẻ và người tiêu dùng quốc tế. Ngược lại, những sản phẩm được đầu tư về thiết kế, đóng gói theo định lượng phù hợp, có mã truy xuất nguồn gốc và câu chuyện vùng trồng sẽ có thêm cơ hội bước vào phân khúc giá trị cao.

Xây dựng thương hiệu hồ tiêu Việt Nam cần dựa trên ba trụ cột là chất lượng, câu chuyện sản phẩm và trải nghiệm khách hàng. Đây cũng là hướng đi giúp doanh nghiệp thoát khỏi cuộc cạnh tranh chủ yếu bằng giá bán, bà Hoàng Thị Liên cho biết thêm.

Để hiện thực hóa mục tiêu nâng tầm ngành hồ tiêu, sự liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến và nhà xuất khẩu cần được củng cố. Vùng nguyên liệu phải được chuẩn hóa, quy trình canh tác được kiểm soát, dữ liệu sản xuất được minh bạch hóa và chất lượng được bảo đảm xuyên suốt từ trang trại đến nhà máy.

Về phía doanh nghiệp, cần tăng đầu tư công nghệ chế biến, đa dạng hóa sản phẩm, phát triển bao bì và thương hiệu riêng, đồng thời chủ động kết nối với các nhà phân phối quốc tế. Các doanh nghiệp nhỏ cũng cần được hỗ trợ tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng và dịch vụ logistics với chi phí hợp lý.

Đặc biệt, Hiệp hội và cơ quan quản lý cần đóng vai trò kết nối thông tin thị trường, hỗ trợ xúc tiến thương mại, xây dựng nhận diện chung cho hồ tiêu Việt Nam và thúc đẩy các chương trình phát triển chuỗi cung ứng bền vững.

Lợi thế về sản lượng và giá nguyên liệu đã giúp hồ tiêu Việt Nam có chỗ đứng trên bản đồ thương mại thế giới. Nhưng để giữ vững vị thế, ngành hàng không thể mãi dựa vào lợi thế xuất khẩu thô. Chế biến sâu, logistics hiệu quả và bao bì chuyên nghiệp phải trở thành những mắt xích được đầu tư đồng bộ.